Sắc màu 54
Món ăn giải nhiệt từ cây tiên thảo ở non núi Cao Bằng
Thạch đen Cao Bằng không chỉ là món ăn giải nhiệt ngày Hè mà còn mang theo câu chuyện về nếp lao động của đồng bào vùng cao và sinh kế được vun đắp từ cây bản địa tiên thảo nơi non núi.
Từ loại cây dễ trồng bám rễ bền bỉ nơi núi đá
Giữa những ngày hè oi nóng, thạch đen là món ăn được nhiều người tìm tìm bởi vị thanh mát, dễ ăn. Nhưng phía sau những miếng thạch mềm mịn ấy, là câu chuyện về cây tiên thảo - loại cây đã gắn bó với đời sống của đồng bào Tày, Nùng ở Cao Bằng từ bao đời nay.
Tại nhiều xã vùng núi của Cao Bằng, tiên thảo được trồng trên những nương đồi ven núi, nơi có khí hậu mát và độ ẩm tự nhiên phù hợp. Loài cây thân thảo nhỏ bé, lá xanh sẫm, có mùi thơm ngai ngái ấy không quá nổi bật giữa núi rừng, nhưng lại bén rễ bền bỉ trên vùng đất nhiều đá.
Người dân địa phương cho biết, tiên thảo khá dễ trồng, ít sâu bệnh, không cần chăm bón cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự cần mẫn. Khoảng đầu năm, khi những cơn mưa xuân bắt đầu phủ xuống núi rừng, bà con lại mang giống ra trồng. Sau nhiều tháng chăm sóc, cây được cắt về phơi khô để làm nguyên liệu nấu thạch.
Đến mùa thu hoạch, nhiều bản làng ở Cao Bằng phủ kín màu nâu sẫm của tiên thảo phơi trước sân nhà, ven hàng rào đá hay dọc những con đường nhỏ. Mùi thơm ngai ngái của cây khô hòa trong nắng hè đã trở thành hình ảnh quen thuộc của miền non nước.
Làm nên thức quà mùa Hè mang hương vị "đặc trưng" Cao Bằng
Làm thạch đen là công việc đòi hỏi nhiều thời gian và sự tỉ mỉ. Người dân đem cây tiên thảo khô nấu suốt nhiều giờ liền trên bếp củi. Trong gian bếp ám khói, nồi nước thảo sôi liu riu, tỏa mùi thơm dịu đặc trưng của cỏ cây núi rừng.
Sau khi lọc kỹ, nước tiên thảo được hòa thêm bột năng, hoặc bột sương sáo để tạo độ kết dính rồi để nguội cho đông lại thành những khối thạch màu đen óng, mềm và mát.
Người vùng cao thường ăn thạch đen rất giản dị, chỉ với nước đường và đá lạnh. Nhưng chính sự mộc mạc ấy lại giữ được hương vị tự nhiên của cây tiên thảo.
Không chỉ mang vị thanh mát của núi rừng, thạch đen còn được nhiều người yêu thích bởi là món ăn có nguồn gốc tự nhiên, gần như ít chất béo và ít Calo, phù hợp trong những ngày Hè oi bức. Theo kinh nghiệm dân gian, thạch đen có tính mát, giúp giải nhiệt cơ thể và tạo cảm giác dễ chịu.
Từ món ăn dân dã nơi miền núi, thạch đen ngày nay đã xuất hiện ở nhiều tỉnh, thành như một thức quà mùa hè mang hương vị riêng của Cao Bằng.
Sinh kế từ cây bản địa
Không chỉ là món giải nhiệt, cây tiên thảo còn mang lại nguồn thu nhập cho nhiều hộ dân miền núi. Trên những diện tích đất khó trồng lúa hay hoa màu, tiên thảo lại phát triển khá tốt. Nhờ đó, nhiều gia đình đã mở rộng diện tích trồng, có thêm nguồn thu để trang trải cuộc sống.
Có những mùa thu hoạch, thương lái tìm đến tận bản để thu mua cây khô. Từ những bó tiên thảo phơi đầy sân nhà, nhiều gia đình có thêm tiền cho con ăn học, sửa sang nhà cửa và mua sắm vật dụng sinh hoạt. Ở nhiều địa phương, cây thạch đen đang dần trở thành một trong những cây trồng mang lại giá trị kinh tế cho vùng cao.
Giữa nhịp sống hiện đại, thạch đen Cao Bằng vẫn giữ nguyên nét dân dã của núi rừng. Trong từng miếng thạch mát lạnh không chỉ có vị thanh của cỏ cây mà còn chứa đựng câu chuyện về lao động, về sự gắn bó của người dân vùng cao với đất đai và những mùa tiên thảo thơm nắng.
