Chính sách mới
Gần 60.000 hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư: Tiếp tục hoàn thiện quy định để phát huy hiệu quả
Gần 60.000 hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư đã được công nhận, qua đó hỗ trợ pháp luật giúp ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Hương ước, quy ước góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, tạo điều kiện để Nhân dân tham gia, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước.
Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Việc ban hành nghị định mới là cần thiết trong bối cảnh cả nước đang thực hiện việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố với quy mô lớn hơn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Gần 60.000 hương ước, quy ước đã được công nhận
Nghị định số 61/2023/NĐ-CP về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư được Chính phủ ban hành ngày 16/8/2023. Sau gần 3 năm thực hiện, nhận thức của chính quyền các cấp, của các cơ quan, đơn vị về vị trí, vai trò của hương ước, quy ước đối với quản lý xã hội tại cộng đồng dân cư tiếp tục được nâng lên.
Theo báo cáo của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, tính đến ngày 30/12/2025, cả nước có 59.686 hương ước, quy ước đã được công nhận. Trong đó có 13 tỉnh, thành phố đạt tỷ lệ 100% thôn, tổ dân phố có hương ước, quy ước.
Công tác xây dựng thể chế, chính sách về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước được quan tâm thực hiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các thiết chế quản lý tự quản, điều chỉnh các quan hệ xã hội tại cộng đồng dân cư.
Đặc biệt, để triển khai thực hiện quy định tại khoản 3 Điều 22 Nghị định số 61/2023/NĐ-CP, một số địa phương đã ban hành Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định mức hỗ trợ kinh phí xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Theo Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, hương ước, quy ước góp phần đưa chủ trương, chính sách, pháp luật vào cuộc sống; giữ gìn bản sắc văn hóa, bài trừ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh; phát huy dân chủ, quyền làm chủ và tinh thần tự quản của Nhân dân ở cơ sở.
Đồng thời, đây cũng là công cụ hỗ trợ pháp luật hiệu quả trong bảo đảm an ninh, trật tự, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh.
Thực tiễn vận động, chính sách cần điều chỉnh
Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả nhưng thao đánh giá của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, hiện một số bản hương ước, quy ước còn ôm đồm nhiều nội dung, sao chép, chưa thể hiện được truyền thống, bản sắc của địa phương.
Đặc biệt, một số hương ước, quy ước chưa sát với điều kiện, đặc điểm của từng cộng đồng dân cư do đó gây khó khăn cho quá trình tổ chức thực hiện.
Ngoài ra, một số cộng đồng dân cư vẫn có xu hướng đưa các hình thức phạt tiền, phạt vật chất vào hương ước, quy ước nhằm tăng tính răn đe. Tuy nhiên, điều này không phù hợp với bản chất tự nguyện, tự quản của hương ước, quy ước và có thể dẫn đến những quy định vượt quá thẩm quyền, trái với quy định của pháp luật.
Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch khẳng định, thực tiễn hiện nay cả nước đang thực hiện việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố với quy mô lớn hơn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Điều này đòi hỏi cần phải sửa đổi, bổ sung các quy định mới về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Dự kiến ban hành nghị định mới trong tháng 12/2026
Theo Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, khi nghị định mới được ban hành cơ bản không phát sinh ngân sách nhà nước trong bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước và cũng như hỗ trợ cộng đồng dân cư về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.
Kinh phí xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước do cộng đồng dân cư tự bảo đảm. Khuyến khích tổ chức, cá nhân hỗ trợ, đóng góp kinh phí, điều kiện cần thiết khác trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước theo quy định của pháp luật.
Thời gian dự kiến trình Chính phủ xem xét, ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư vào tháng 12/2026.
Tuy nhiên, trước những thay đổi về tổ chức đơn vị dân cư, yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở và những bất cập phát sinh trong thực tiễn, việc tiếp tục hoàn thiện các quy định về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước là yêu cầu khách quan.
Với gần 60.000 hương ước, quy ước đã được công nhận trên cả nước, đây không chỉ là những “bộ quy tắc” tự quản của cộng đồng mà còn là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống.
Chỉ khi được xây dựng phù hợp với đặc điểm từng cộng đồng, bảo đảm đúng pháp luật nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, hương ước, quy ước mới thực sự phát huy vai trò là thiết chế tự quản hiệu quả, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng trong giai đoạn phát triển mới.
