Người giữ lửa
Gặp bậc thầy về đan gùi và sở hữu bộ chiêng cổ hàng trăm năm tuổi
Trong căn nhà nhỏ ở cuối làng O, xã Ya Ly, tỉnh Quảng Ngãi, già A Hiếu vẫn đang gìn giữ những "báu vật" của người Gia Rai. Đó là bộ chiêng cổ hàng trăm năm tuổi và nghề đan gùi truyền thống.
Bộ chiêng cổ trị giá hơn 20 con trâu
Cẩn trọng đem bộ chiêng cất kỹ trong nhà ra lau, già A Hiếu cười bảo, đây là “báu vật” của gia đình từ thời ông nội truyền lại cho đến bây giờ.
Già A Hiếu chia sẻ: Đây là bộ chiêng Lào, gồm có 11 chiếc, trong đó có 3 chiếc cồng, 8 chiếc chiêng. Quý nhất là chiếc cồng có đường kính gần 80 cm, chất đồng ngày xưa đúc có màu đen bóng, khi đánh lên âm thanh vang vọng cả làng.
“Ngày xưa, ông nội tôi đổi hơn 20 con trâu mới có được bộ cồng chiêng này. Đây là tài sản quý giá nhất của gia đình”, già A Hiếu tâm sự.
_watermarked.jpg)
Đối với đồng bào DTTS tại chỗ ở tỉnh Quảng Ngãi, từ xưa cồng chiêng được xem là vật thiêng gắn với đời sống tâm linh của họ. Đồng thời là của cải, tài sản quý của các gia đình.
Già A Hiếu chia sẻ: Trước đây dòng họ nào, làng nào có nhiều cồng chiêng sẽ được các dòng họ khác, làng khác nể nang, tôn trọng. Như bộ chiêng quý này thì chỉ khi làng hoặc gia đình có lễ hội quan trọng mới đem ra sử dụng.
Bậc thầy về đan gùi ở làng O
Hiện nay, ở làng O, xã Ya Ly, già A Hiếu là người duy nhất còn làm được những chiếc gùi Hla Grong, gùi Korh (loại gùi có nhiều hoa văn và có nắp đậy) của người Gia Rai.
Gùi trông mỏng, nhẹ nhưng bện khá cầu kỳ. Gùi được đan 3 lớp, lớp trong là bằng cây lồ ô, giữa là lót lá cây đót, lớp ngoài cùng dùng cây yang. Nan đan gùi được vót tròn rồi tuốt lại cho nhẵn bóng, sau đó nhuộm nhiều màu để tạo nên nhiều hoa văn nổi bật khi hình thành sản phẩm.
_watermarked.jpg)
Hoa văn trên mỗi chiếc gùi rất tinh tế, phản ánh được cuộc sống, phong tục, bản sắc văn hóa của người Gia Rai.
Chính độ tinh xảo nên những chiếc gùi Hla Grong, gùi Korh do già A Hiếu làm ra nên được phụ nữ trong làng rất yêu thích và chọn mua. Gùi của già A Hiếu làm ra rất đẹp nên chị em thường dùng để đựng quần áo thổ cẩm và các loại vật dụng có giá trị trong gia đình.
Theo già A Hiếu, việc đan gùi vừa giúp ông giữ nghề, vui thú lúc tuổi già, vừa mang lại nguồn thu nhập cho gia đình.
Hiện nay, những chiếc được già A Hiếu bán với giá từ 800 nghìn đồng đến 2 triệu đồng/chiếc tùy kích cỡ.
"Ông A Hiếu là một người đan gùi rất giỏi, ông còn gìn giữ được bộ chiêng quý. Bộ chiêng quý đó khi làng có lễ hội thì ông đều mang ra cho làng sử dụng, ông còn nỗ lực truyền dạy cho thế hệ trẻ cách đánh cồng chiêng. Nhờ vậy, làng luôn duy trì được đội cồng chiêng, múa xoang".
Ông A In, già làng Làng O, xã Ya Ly, tỉnh Quảng Ngãi.
Trăn trở với nghề
Ngày xưa, phương tiện vận chuyển phổ biến nhất của người Gia Rai là gùi đeo trên vai nên có rất nhiều loại gùi khác nhau: gùi dùng để cõng lúa, cõng củi, gùi dùng đựng quần áo thổ cẩm...
Lúc đó, hầu hết đàn ông đều biết đan lát, tự tay làm ra những sản phẩm phục vụ cho cuộc sống gia đình mình.
Hiện nay, ở làng O chỉ còn vài người còn giữ nghề đan lát, nhưng để làm được những chiếc gùi quý, gùi đẹp thì chỉ còn mỗi già A Hiếu.
_watermarked.jpg)
Già A Hiếu chia sẻ: Ngày xưa tôi cũng dạy nghề cho một số thanh niên trong làng, nhưng các cháu không muốn học. Vì nghề này đòi hỏi sự tỉ mẩn mà thu nhập lại không ổn định bằng làm những công việc khác.
“Điều tôi đau đáu nhất là mai này khi mình mất đi, liệu còn ai biết đan loại gùi quý của người Gia Rai nữa không. Nếu nghề truyền thống bị mai một thì có lỗi với thế hệ cha ông nhiều lắm”, già A Hiếu trăn trở.
Chia tay già A Hiếu khi ánh nắng chiều đã ngả vàng, nhìn nụ cười hiền hậu của già bên hiên nhà đầy ắp những nan tre đã nhuộm màu, chúng tôi hiểu rằng ngọn lửa đam mê trong già chưa bao giờ tắt.
Thế nhưng, để nghề đan gùi truyền thống của người Gia Rai ở làng O không trở thành ký ức, thiết nghĩ rất cần sự chung tay, tiếp sức kịp thời từ các cấp chính quyền trong việc bảo tồn và tìm hướng đi cho sản phẩm nghề truyền thống.
