Bản làng hôm nay
Từ "làm cho dân" đến "phục vụ dân"
Thành công của cải cách hành chính là làm cho người dân cảm nhận rằng, chính quyền đã gần họ hơn, hiểu họ hơn và sẵn sàng đồng hành với họ nhiều hơn.
Từ chiếc máy lấy số giữa vùng cao đến nền hành chính "phục vụ dân"
8 giờ sáng, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hùng Chân (Nghệ An) đã có khá đông người dân chờ làm thủ tục. Không còn cảnh chen chúc trước quầy tiếp nhận như nhiều năm trước. Người đến giao dịch bước vào cửa, bấm nút lấy số thứ tự rồi ngồi chờ đến lượt.
Chiếc máy lấy số tự động - thứ vốn quen thuộc ở các đô thị - lại trở thành hình ảnh khá đặc biệt ở một xã miền núi phía Tây Nghệ An, nơi 97% dân số là đồng bào dân tộc Thái.
Để tạo thuận lợi tại bộ phận “một cửa”, địa phương đã bố trí cán bộ luân phiên trực để hướng dẫn người dân lấy số thứ tự phù hợp, chuẩn bị giấy tờ cần thiết… Những chi tiết tưởng như nhỏ ấy, lại phản ánh sự thay đổi trong cách phục vụ của chính quyền cơ sở.
Là đơn vị được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Châu Phong, Châu Hoàn và Diên Lãm - những địa phương đặc biệt khó khăn của huyện Quỳ Châu cũ, Hùng Chân là địa bàn rộng hơn 350 km², nhiều bản cách trung tâm gần 20 km đường đèo dốc. Vì thế, người dân ở các bản xa phải đi từ sáng sớm để kịp giải quyết công việc trong buổi.
Mỗi ngày, Trung tâm Phục vụ hành chính công tiếp nhận khoảng 20 - 25 bộ hồ sơ. Con số không quá lớn nếu so với đồng bằng, nhưng với một xã miền núi mới sáp nhập, đây là áp lực không nhỏ, khi vừa phải vận hành bộ máy mới, vừa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Để người dân kéo dần khoảng cách số
Điều đáng chú ý là, chính quyền địa phương không chỉ thay đổi quy trình làm việc mà còn thay đổi tư duy phục vụ. Thay vì chờ người dân tự thích nghi với chuyển đổi số, cán bộ chấp nhận làm nhiều việc hơn để người dân không bị bỏ lại phía sau.
Chủ tịch UBND xã Hùng Chân Nguyễn Xuân Hòa cho biết: Khó khăn lớn nhất, không phải thiếu máy tính hay đường truyền Internet, mà là khoảng cách số. Nhiều người dân chưa có tài khoản định danh điện tử mức 2. Không ít người thay sim điện thoại, quên mật khẩu, không còn nhớ tài khoản đã đăng ký trước đó.
Thế nên, thay vì chỉ tiếp nhận hồ sơ, cán bộ trung tâm gần như kiêm luôn vai trò hướng dẫn viên công nghệ. Họ giúp người dân khôi phục tài khoản, cài đặt ứng dụng, đăng nhập cổng dịch vụ công rồi mới bắt đầu xử lý hồ sơ.
Có những bộ hồ sơ, thời gian hướng dẫn thao tác còn nhiều hơn thời gian giải quyết thủ tục. Đó chính là một trong những lý do khiến tỷ lệ hồ sơ trực tuyến ở địa phương chưa thể tăng nhanh như kỳ vọng, dù chính quyền đã rất nỗ lực thúc đẩy chuyển đổi số.
Song chính cách làm ấy lại tạo nên sự hài lòng. Anh Lê Văn Tần và anh Lê Văn Năm (bản Tằm), đến làm thủ tục đất đai, cho biết điều khiến họ ấn tượng nhất không phải là công nghệ, mà là thái độ phục vụ của cán bộ.
"Hòa nhã, tận tình, trách nhiệm" - là những từ họ dùng để nhận xét.
Ở một địa phương miền núi, nơi nhiều người dân vẫn còn e ngại mỗi khi bước vào trụ sở cơ quan công quyền, sự thay đổi trong cách ứng xử đôi khi còn có ý nghĩa lớn hơn những cải tiến về kỹ thuật.
Không dừng lại ở đó, xã còn duy trì mô hình "Ngày thứ Bảy vì dân", phối hợp với các đơn vị chuyên môn giải quyết các thủ tục liên quan đến đất đai ngay tại địa phương, giúp người dân giảm nhiều lần đi lại. Theo đó, luân phiên từng bản được cán bộ ấn định thời gian, thông báo trên loa phát thanh để người dân biết, nắm rõ. Bởi vậy, nhiều hồ sơ liên quan đến thủ tục đất đai vốn tồn đọng từ khi còn chính quyền cấp huyện đã được tháo gỡ dần dần.
Con số biết nói và những khoảng trống phía trước
Sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hùng Chân đã tiếp nhận hơn 3.400 hồ sơ. Trong đó, hơn 3.100 hồ sơ được giải quyết trước hạn, đạt tỷ lệ trên 98%.
Địa phương cũng đã thực hiện ký số, xử lý văn bản điện tử và lập hồ sơ điện tử đạt 100%, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý, điều hành, đảm bảo tính pháp lý, minh bạch và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền xã. 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền được công khai, niêm yết đầy đủ tại Bộ phận “Một cửa”.
Đó là những con số tích cực đối với một xã miền núi vừa trải qua quá trình sáp nhập bộ máy. Nhưng phía sau những kết quả ấy vẫn còn nhiều áp lực.
Hiện tại, khối lượng công việc ở cấp xã tăng lên khi được phân cấp, phân quyền nhiều hơn. Nhưng, nhân lực chưa thật sự đáp ứng yêu cầu. Một bộ phận cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, địa phương vẫn thiếu nhân lực chuyên sâu về công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Hệ thống hồ sơ cũ từ 3 xã sáp nhập khoảng hơn 53m, chưa đồng bộ khiến việc lưu trữ, số hóa gặp không ít khó khăn. Thêm vào đó, 11 cán bộ làm việc xa nơi ở trên 10 km nhưng chưa có nhà công vụ hay chính sách hỗ trợ đi lại.
Đó đều là những "nút thắt" cần được tháo gỡ nếu muốn mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả và bền vững. Điều đáng ghi nhận là Hùng Chân đã không né tránh những tồn tại. Chủ tịch UBND xã Hùng Chân Nguyễn Xuân Hòa nói thêm: Chính quyền địa phương thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế về hạ tầng số, nhân lực, cơ sở vật chất và kiến nghị tỉnh điều chỉnh biên chế linh hoạt hơn, đồng thời tiếp tục đầu tư cho chuyển đổi số ở cơ sở.
Một năm chưa phải quãng thời gian đủ dài để đánh giá trọn vẹn hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nhưng ở xã Hùng Chân, sự thay đổi đã bắt đầu từ những điều rất giản dị.
Ấy là khi người dân không còn ngại bước vào Trung tâm Phục vụ hành chính công, là khi một người dân không biết sử dụng điện thoại thông minh vẫn được cán bộ kiên nhẫn hướng dẫn đến khi hoàn thành thủ tục; là khi chiếc máy lấy số tự động giữa vùng cao không chỉ giúp xếp hàng văn minh hơn, mà còn trở thành biểu tượng cho một nền hành chính đang chuyển từ tư duy "quản lý" sang "phục vụ".
Và có lẽ, thành công lớn nhất của cải cách hành chính không nằm ở tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn, hay những bảng thống kê đẹp mắt, mà ở cảm nhận của người dân rằng chính quyền hôm nay đã gần họ hơn, hiểu họ hơn và sẵn sàng đồng hành với họ nhiều hơn trên hành trình phát triển của vùng cao.
