Tín ngưỡng tôn giáo
Khai thác di sản chốn thiền môn trong phát triển du lịch
Những ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer là kho tàng văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ nói chung và TP. Cần Thơ nói riêng.
Trước nhu cầu tham quan, chiêm bái chốn thiền môn của phật tử, du khách ngày càng cao, bài toán đặt ra làm sao để khai thác giá trị di sản này hiệu quả, nhưng vẫn giữ gìn sự tôn nghiêm của chốn thiền môn.
Khi những mái chùa Khmer mở cửa đón du khách
Chùa Som Rong (phường Sóc Trăng, TP. Cần Thơ) có lịch sử hình thành từ năm 1725. Đây không chỉ là một trung tâm sinh hoạt tôn giáo của đồng bào Khmer, mà còn trở thành điểm nhấn văn hóa nổi bật qua hệ thống kiến trúc vẫn giữ được bản sắc riêng có của nghệ thuật Khmer.
Theo Ban quản trị chùa, việc đầu tư xây dựng những năm qua nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân. Điểm nhấn của Chùa Som Rong là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni nhập niết bàn dài 72m, cao 29m - là tượng Phật nằm lớn nhất cả nước, cùng với đó là hệ thống chánh điện, bảo tháp và hệ thống tượng Phật Đản sinh, Thành đạo...
Thượng tọa Lý Đức - Trụ trì chùa Som Rong, cho biết, những năm qua việc bảo tồn, tôn tạo các thiết chế văn hóa, kiến trúc cổ tại chùa Som Rong có sự đồng hành của chính quyền địa phương, sự chung tay của tăng ni, phật tử và người dân theo phương châm "Nhà nước và Nhân dân cùng làm".
Hiện nay, ngoài việc phật tử đến chùa sinh hoạt hành giáo, thì du khách đến chiêm bái chùa ngày càng tăng cao, Thượng tọa Lý Đức cho rằng, đây chính là cơ hội để lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo Nam tông Khmer.
Không đặt nặng việc thu hút khách bằng mọi giá
Còn tại chùa Dơi (phường Phú Lợi, TP. Cần Thơ) - ngôi cổ tự với những công trình kiến trúc Khmer cổ kính nép mình dưới những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi.
Nhiều năm nay, ngôi chùa thu hút dòng khách thập phương đổ về chiêm bái và được tận mắt chứng kiến bầy dơi quạ khổng lồ treo mình trên bạt ngàn vòm lá.
Mặc dù trải qua thời gian và biến cố, cảnh quan và môi trường sinh thái ở chùa Dơi cũng đã có nhiều thay đổi khiến số lượng dơi giảm đáng kể, nhưng nhờ không gian xanh mát và vẻ đẹp mộc mạc của ngôi chùa, nên vẫn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách.
Thượng tọa Lâm Tú Linh, Phó Trụ trì chùa Dơi, chia sẻ: Đối với những người tu hành, mục tiêu lớn nhất vẫn là tu tập và phụng sự đạo pháp, nên du khách đến tham quan là điều đáng quý, nhưng không đặt nặng việc thu hút khách bằng mọi giá.
Chùa Dơi nơi trú ngụ của nhiều loài dơi quý.
Theo Thượng tọa Lâm Tú Linh, điều níu chân du khách đến chùa không nằm ở những công trình đồ sộ, hay những hoạt động phục vụ du khách đến chiêm bái chùa, mà chính là bầu không khí thanh bình dưới những tán cây cổ thụ, nét kiến trúc Khmer nguyên bản cùng hệ sinh thái tự nhiên, từng là nơi cư trú của đàn dơi.
Ngoài ra, chùa còn là nơi lưu giữ nhiều câu chuyện dân gian đặc sắc như truyền thuyết về "heo (lợn) 5 móng" - chất liệu văn hóa từng thu hút nhiều đoàn làm phim, cùng các nhà nghiên cứu tìm đến.
Hiện nay, chùa vẫn tổ chức đầy đủ các lễ hội truyền thống như Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta, Oóc Om Bóc... để gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer. Đồng thời, bố trí không gian biểu diễn nhạc ngũ âm phục vụ khách tham quan;
Giữ di sản để phát triển du lịch bền vững
Thực tiễn cho thấy, các địa phương và các chùa cũng đã có sự chủ động trong việc lan tỏa và phát huy giá trị di sản thu hút du khách đến tham quan, chiêm bái.
Tuy nhiên, việc này cần phải được thực hiện bài bản để làm sao khai thác giá trị di sản hiệu quả, nhưng vẫn giữ gìn sự tôn nghiêm của chốn thiền môn.
Theo ông Sầm Long Giang, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Cần Thơ, để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả, trước mắt là phải khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng thực trạng và điều kiện tại các chùa. Kết quả này sẽ làm cơ sở để ngành tham mưu, đề xuất với UBND thành phố các chính sách hỗ trợ thiết thực.
Ông Sầm Long Giang cũng thông tin, thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Cần Thơ sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ sở tôn giáo triển khai bộ quy tắc ứng xử văn minh du lịch dành cho khách tham quan tại các điểm tâm linh.
Đặc biệt, khai thác du lịch phải hướng dẫn du khách thực hiện đúng quy định về trang phục, hạn chế hoạt động ảnh hưởng đến sinh hoạt tôn giáo, không tổ chức dịch vụ mang tính thương mại trong khu vực thờ tự.
Xây dựng mô hình phát triển hài hòa
Hiện nay, Cần Thơ có 120 ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer. Trong đó, 2 ngôi chùa được xếp hạng di tích quốc gia là chùa Kh’Leang và chùa Dơi; 9 ngôi chùa được xếp hạng di tích cấp thành phố.
Cần Thơ chủ trương đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó quan tâm đặc biệt phát triển du lịch văn hóa, tâm linh.
Việc phát triển du lịch tâm linh không đồng nghĩa với việc các ngôi chùa chỉ là điểm tham quan thuần túy, mà là xây dựng một mô hình phát triển hài hòa, trong đó di sản được tôn trọng, không gian tín ngưỡng được gìn giữ và người dân địa phương thực sự được hưởng lợi.
Chỉ khi cân bằng được các yếu tố này, những mái chùa Phật giáo Nam tông Khmer cũng sẽ trở thành nguồn lực văn hóa bền vững cho sự phát triển trong tương lai.
