Giải pháp khai thác phát huy nguồn lực di sản văn hóa Khmer
Trong dòng chảy văn hóa Việt Nam, văn hóa Khmer mang đậm bản sắc với lễ hội, nghệ thuật dân gian và tín ngưỡng đặc trưng. Trước yêu cầu hội nhập và chuyển đổi số, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Khmer cần nhiều giải pháp linh hoạt, bền vững hơn.
Những “hạt nhân” gìn giữ bản sắc văn hóa Khmer
Một buổi chiều cuối tuần tại chùa Sóc Sâu, xã Gò Quao, tỉnh An Giang, tiếng đàn, tiếng trống, tiếng kèn ngũ âm lại vang lên rộn ràng giữa không gian thanh tịnh của ngôi chùa Khmer.
Dưới sự hướng dẫn tận tình của anh Danh Nghiệp, ngụ tại ấp An Phú, xã Gò Quao, hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Văn nghệ Khmer ấp An Phú, nhiều em nhỏ say mê luyện tập từng nhịp nhạc, điệu múa truyền thống.
CLB Văn nghệ Khmer ấp An Phú hiện có hơn 20 thành viên tham gia thường xuyên. Không chỉ biểu diễn tại các dịp lễ hội lớn tại địa phương, CLB còn được mời biểu diễn ở các địa phương lân cận.
Anh Danh Nghiệp cho biết, xuất phát từ nỗi lo văn hóa truyền thống dần mai một trước sự phát triển của đời sống hiện đại, bên cạnh công việc thường ngày, anh dành phần lớn thời gian để truyền dạy nhạc ngũ âm và các điệu múa truyền thống Khmer cho thanh, thiếu niên trong vùng.
Anh Danh Nghiệp trực tiếp hướng dẫn các em từng động tác múa truyền thống, giúp lớp trẻ hiểu thêm về văn hóa dân tộc mình. Với sự tâm huyết của anh, lớp học nhỏ tại chùa Sóc Sâu đã trở thành nơi nuôi dưỡng tình yêu văn hóa Khmer cho thế hệ trẻ.
“Những nghệ nhân thế hệ trước giờ không còn nhiều. Nếu lớp trẻ không biết, không nhớ nghệ thuật truyền thống nữa, thì các nét đẹp ấy sẽ biến mất. Vì vậy, tôi xin vào chùa học trước rồi dạy lại cho các em”, anh Nghiệp chia sẻ.
Tương tự, tại xã Đông Thái, tỉnh An Giang, CLB Văn nghệ Khmer chùa Thứ Năm, được thành lập từ năm 2022. CLB đang giúp nhiều học sinh, thanh, thiếu niên Khmer tìm hiểu, học tập nghệ thuật dân tộc. Mỗi chiều xuống, sân chùa lại rộn ràng tiếng nhạc, tiếng hát khi các em tập trung luyện tập sau giờ học.
Gắn bó với phong trào văn nghệ Khmer hơn 10 năm qua, anh Danh Ẩn là người trực tiếp hướng dẫn các thành viên luyện tập. Theo anh, khó khăn lớn nhất hiện nay là vận động các em tham gia lâu dài, bởi nhiều thanh, thiếu niên ít sử dụng tiếng Khmer, chưa hiểu sâu về nghệ thuật truyền thống dân tộc…
Ông Danh Phúc - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang, cho biết, để bảo tồn nghệ thuật truyền thống Khmer, những năm qua, tỉnh đã thực hiện nhiều đề án, chương trình cụ thể và đạt được những hiệu quả đáng ghi nhận.
“Thời gian tới, tỉnh tiếp tục triển khai các chương trình, đề án sâu rộng hơn để thu hút đông giới trẻ tham gia, giúp phong trào văn hóa, văn nghệ của đồng bào Khmer phát triển”, ông Danh Phúc nói.
Hoàn thiện cơ chế để văn hóa Khmer thành động lực phát triển
Hiện nay, nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer như Chôl Chnăm Thmây, Sen Đôlta, Oóc Om Bok - đua ghe ngo tiếp tục được duy trì rộng khắp.
Các lễ hội truyền thống cũng tạo môi trường thực hành, trao truyền các loại hình nghệ thuật dân gian như Dù kê, Rô băm, nhạc Ngũ âm, hát Aday, múa Chằn, múa Rom vong, múa Lâm thôn… Trong đó, nhiều loại hình di sản văn hóa Khmer đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tuy nhiên, với tốc độ phát triển nhanh của đất nước cũng đang đặt ra đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị văn hóa và công tác dân tộc, tôn giáo.
Ông Nguyễn Hoàng Hành - Phó Vụ trưởng Vụ tuyên truyền, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, nhận định, điều quan trọng hiện tại là phải hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng tích hợp, liên ngành và phù hợp với yêu cầu phát triển mới.
Ông Nguyễn Hoàng Hành cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy “bảo tồn văn hóa thuần túy” sang “quản trị phát triển dựa trên giá trị văn hóa”. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, còn cộng đồng phải là chủ thể trung tâm của quá trình bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa văn hóa.
“Chuyển đổi số không chỉ là số hóa dữ liệu văn hóa, mà phải là số hóa khả năng lan tỏa bản sắc, kết nối thế hệ trẻ với cội nguồn văn hóa dân tộc bằng những phương thức mới, hiện đại và hấp dẫn hơn”, ông Nguyễn Hoàng Hành nhấn mạnh.
Ths. Trần Đỗ Huệ Minh - Trường Cao đẳng Du lịch Cần Thơ, cho rằng, văn hóa Khmer hoàn toàn có thể trở thành nguồn tài nguyên quan trọng cho các chương trình phát triển địa phương nếu được khai thác đúng hướng.
Theo Ths. Trần Đỗ Huệ Minh, hệ thống chùa Khmer, lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian và kho tàng ẩm thực phong phú chính là nguồn tài nguyên quý để phát triển du lịch văn hóa.
Tuy nhiên, việc khai thác phải đi đôi với bảo tồn, tôn trọng không gian tâm linh và đời sống sinh hoạt của cộng đồng.
“Chính người Khmer, đặc biệt là thế hệ trẻ, phải trở thành những người kể chuyện chân thực nhất về văn hóa dân tộc mình”, Ths. Trần Đỗ Huệ Minh nhấn mạnh.
