Công tác Dân tộc
Thay đổi cách tiếp cận và sử dụng vốn Chương trình mục tiêu quốc gia
Làm việc với lãnh đạo tỉnh Nghệ An sáng 9/7, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông nhấn mạnh đến việc cần thay đổi cách tiếp cận và sử dụng nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia hiệu quả hơn.
Tiếp và làm việc với Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo do Thứ trưởng Y Thông dẫn đầu, phía tỉnh Nghệ An có Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ, đại diện các sở Dân tộc và Tôn giáo, Tài chính, Y tế, Nông nghiệp và Môi trường.
Khoảng cách phát triển còn rất dài
Sau 5 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An ghi nhận nhiều chuyển biến về hạ tầng, giảm nghèo và đời sống người dân. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực vẫn là hàng loạt "nút thắt" về đất ở, đất sản xuất, sinh kế và cơ chế thực hiện.
Bởi vậy, buổi làm việc của Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông tại Nghệ An không chỉ để đánh giá kết quả thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình MTQG 1719) mà còn nắm tình hình triển khai Hợp phần II Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I: Từ năm 2026 - 2030 (Chương trình MTQG 417).
Nghệ An là địa phương có quy mô vùng DTTS và miền núi lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ.
Sau hơn 5 năm triển khai Chương trình MTQG 1719, Nghệ An đã đạt nhiều chỉ tiêu quan trọng: Thu nhập bình quân của đồng bào DTTS tăng từ gần 14 triệu đồng/năm lên khoảng 38,4 triệu đồng/năm; tỷ lệ giảm nghèo bình quân hằng năm đạt trên 3%; các chỉ tiêu về giáo dục, đào tạo nghề, nhà ở, nước sinh hoạt cơ bản hoàn thành.
Đó là kết quả của tổng nguồn lực đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng được huy động trong giai đoạn 2021 - 2025. Tuy nhiên hiện vẫn còn không ít khó khăn.
Đến nay, mục tiêu đưa 50% số xã ra khỏi diện đặc biệt khó khăn gần như không còn khả năng đánh giá đầy đủ sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp với việc sắp xếp lại đơn vị hành chính. Chỉ tiêu giảm số thôn đặc biệt khó khăn cũng chưa đạt kế hoạch. Đáng chú ý hơn là lĩnh vực y tế khi tỷ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế mới đạt khoảng 60% (so với mục tiêu 98%).
Nhiều nguyên nhân dẫn đến thực tế này. Đó là: Hệ thống văn bản hướng dẫn của nhiều bộ, ngành thay đổi liên tục; có nội dung được bố trí vốn lớn nhưng không còn đối tượng thụ hưởng, trong khi những lĩnh vực thực sự cần nguồn lực lại thiếu kinh phí; không ít cán bộ cơ sở còn lúng túng, thiếu kinh nghiệm; tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm khiến tiến độ triển khai nhiều dự án bị kéo dài...
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ khẳng định, Chương trình MTQG 1719 đã tạo chuyển biến rõ nét đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi, đồng thời đề nghị Trung ương tiếp tục quan tâm, bố trí nguồn lực cho Nghệ An trong giai đoạn tới.
Chương trình MTQG 417 và yêu cầu thay đổi tư duy đầu tư
Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Vi Văn Sơn cho biết, chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026 - 2030 ở Nghệ An đặt ra 5 mục tiêu lớn, trong đó thu nhập bình quân của người dân vùng DTTS và miền núi tăng từ 2,5 - 3 lần so với năm 2020; giảm tỷ lệ nghèo đa chiều xuống dưới 10%; đưa 50% số xã và 50% số thôn thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn cùng 21 chỉ tiêu cụ thể về kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh.
Nhiều ý kiến của Đoàn công tác Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng các sở, ngành của tỉnh Nghệ An đã đề cập đến các giải pháp và cả đề xuất trong thực hiện Chương trình MTQG 417. Trong đó, tập trung vào việc khắc phục khó khăn, hạn chế từ thực hiện Chương trình MTQG 1719, giai đoạn mới cần đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, rút ngắn quy trình, thủ tục đầu tư…
Theo Thứ trưởng Y Thông, khi chuyển sang Chương trình MTQG 417, địa phương cần thay đổi cách tiếp cận. "Nhu cầu cấp thiết mỗi vùng, mỗi địa phương là khác nhau về đất ở, nhà ở, đất sản xuất... Chưa kể, bà con ở ven sông, ven suối đối mặt với sạt lở. Việc bố trí lại dân cư cần nghiên cứu sát hơn để đồng bào an cư, ổn định cuộc sống", Thứ trưởng nhấn mạnh.
Một yêu cầu khác cũng được Thứ trưởng đặc biệt lưu ý, là năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở: "Khi nói đến vị trí việc làm liên quan đến công tác dân tộc, nếu không có con người phụ trách cụ thể thì rất khó làm", ông nhận định.
Bên cạnh đó, Thứ trưởng cũng đề cập đến vấn đề giải ngân nguồn vốn chuyển tiếp hơn 1.500 tỷ đồng. "Giai đoạn 2021 - 2025 tỉnh giải ngân hơn 80%, chuyển sang giai đoạn 2026 - 2030 là hơn 1.500 tỷ đồng thì cuối năm 2026 có giải ngân được không? Tỉnh cần nghiên cứu, tránh hoàn trả vì đây là nguồn lực dành cho đồng bào, nên cần cố gắng thực hiện", Thứ trưởng Y Thông nêu rõ.
Nghệ An dự kiến tiếp tục được bố trí khoảng 3.500 tỷ đồng cho giai đoạn mới.
Sau hơn 5 năm, Chương trình 1719 đã góp phần thay đổi diện mạo nhiều bản làng miền Tây Nghệ An. Nhưng hành trình phía trước không còn dừng ở việc xây thêm bao nhiêu cây cầu, mở thêm bao nhiêu con đường hay hoàn thành thêm bao nhiêu công trình. Thách thức lớn hơn là tạo được sinh kế bền vững, nâng cao năng lực tự phát triển của cộng đồng và phân bổ nguồn lực đúng nơi, đúng nhu cầu.
