Thành tựu và Phát triển

Từ cây truyền thống đến cây làm giàu

Nhiều năm qua, cây ngô vẫn là cây trồng chủ lực trên những triền núi đá Đồng Văn. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế chưa cao khiến loại cây này khó tạo ra bước đột phá về thu nhập cho đồng bào vùng cao.

Trong khi đó, cây lanh - loại cây vốn gắn bó với đời sống của đồng bào dân tộc Mông lại chưa được khai thác hết tiềm năng, do sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết tiêu thụ.

Xuất phát từ thực tế đó, xã Đồng Văn xác định phát triển cây lanh theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với chế biến, bao tiêu sản phẩm và phát triển du lịch.

Đây được xem là hướng đi phù hợp để phát huy lợi thế bản địa, nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Với đồng bào Mông, cây lanh không đơn thuần là một loại cây trồng, mà còn là một phần của bản sắc văn hóa. Từ những thân lanh mảnh mai, qua nhiều công đoạn như tước vỏ, se sợi, dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong... người phụ nữ Mông làm nên những bộ trang phục truyền thống gắn với đời sống, phong tục và nghi lễ của dân tộc.

Chính giá trị văn hóa ấy, đã tạo nên lợi thế để cây lanh phát triển thành các sản phẩm thủ công mang bản sắc, phục vụ du lịch và thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, xã Đồng Văn đã ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển nông nghiệp gắn với du lịch giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2035, trong đó xác định cây lanh là một trong những cây trồng chủ lực.

Vào tháng 4/2026 vừa qua, UBND xã Đồng Văn tổ chức lễ ra mắt mô hình sản xuất và ký kết bao tiêu sản phẩm từ cây lanh tại thôn Nhèo Lủng. Lần đầu tiên, người dân có hợp đồng tiêu thụ ngay từ khi bắt đầu sản xuất, từng bước giải quyết bài toán đầu ra và tạo động lực mở rộng diện tích trồng.

Hiệu quả của mô hình nhanh chóng được thể hiện bằng những con số cụ thể. Nếu 1 ha ngô chỉ mang lại thu nhập khoảng 36 - 42 triệu đồng, thì cây lanh sau chế biến có thể đạt giá trị từ 200 - 300 triệu đồng/ha, cao gấp 6 - 7 lần.

Không chỉ tăng thu nhập, việc liên kết sản xuất còn giúp người dân thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa theo nhu cầu thị trường.

Hoàn thiện chuỗi giá trị cây lanh

Điểm khác biệt trong cách phát triển cây lanh ở Đồng Văn không chỉ nằm ở việc mở rộng diện tích trồng, mà còn ở việc xây dựng được đầu ra ổn định cho sản phẩm. Khi người dân yên tâm về thị trường tiêu thụ, cây lanh mới thực sự trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao.

Đồng hành cùng quá trình đó là Hemp Hmong Vietnam - thương hiệu do chị Vàng Thị Dế ở thôn Nhèo Lủng sáng lập. Từ một xưởng dệt nhỏ, thương hiệu này từng bước mở rộng quy mô, kết nối với các hộ trồng và dệt lanh trên địa bàn, tạo đầu ra ổn định cho vùng nguyên liệu của địa phương.

Không chỉ sản xuất các sản phẩm từ vải lanh, đơn vị còn thu mua nguyên liệu và ký kết bao tiêu với người dân. Nhờ vậy, nhiều hộ mạnh dạn mở rộng diện tích trồng, đầu tư chăm sóc cây lanh và gắn bó lâu dài với nghề. Việc sản xuất cũng từng bước chuyển từ nhỏ lẻ sang liên kết, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Để nâng cao giá trị sản phẩm, xưởng dệt hướng dẫn người dân thực hiện các công đoạn dệt, nhuộm và hoàn thiện sản phẩm theo tiêu chuẩn.

Trên nền chất liệu lanh truyền thống, nhiều sản phẩm như túi xách, khăn, trang phục và phụ kiện được thiết kế theo hướng hiện đại, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

Nhờ đó, giá trị của cây lanh không chỉ dừng ở nguyên liệu mà còn được nâng lên thông qua các sản phẩm thủ công mang đậm bản sắc văn hóa Mông.

Song song với phát triển sản xuất, mô hình này còn đưa nghề dệt lanh trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm. Du khách đến Đồng Văn có thể trực tiếp tham gia các công đoạn tước lanh, se sợi, dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong và tự tay hoàn thiện sản phẩm.

Cách làm này vừa quảng bá nghề truyền thống của người Mông, vừa tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ, góp phần nâng cao giá trị cây lanh.

Ông Phạm Đức Nam, Chủ tịch UBND xã Đồng Văn cho biết: Phát triển cây lanh không chỉ nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, mà còn góp phần gìn giữ nghề dệt truyền thống của đồng bào Mông. Việc triển khai mô hình sản xuất gắn với bao tiêu sản phẩm, là bước đi cụ thể để hiện thực hóa định hướng phát triển nông nghiệp gắn với du lịch của địa phương.

"Chúng tôi xác định, cây lanh sẽ trở thành một trong những sản phẩm đặc trưng của Đồng Văn", ông Nam chia sê.

Theo lời Chủ tịch xã, thời gian tới, xã sẽ tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, tuyên truyền, vận động người dân tham gia trồng lanh; đồng thời tăng cường liên kết với các cơ sở sản xuất để nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Xã cũng sẽ phát triển các hoạt động trải nghiệm gắn với nghề dệt lanh nhằm tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân từ du lịch

Thực tiễn bước đầu cho thấy, khi người dân có vùng nguyên liệu, có đơn vị thu mua và có thị trường tiêu thụ ổn định, cây lanh không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao hơn, mà còn mở ra cơ hội bảo tồn nghề truyền thống theo hướng bền vững.

Đây được kỳ vọng sẽ là hướng phát triển lâu dài, góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào Mông trên Cao nguyên đá.

Tuyên Quang: Phát huy hiệu quả chính sách dân tộc

Nâng cao năng lực số: Mở rộng cơ hội phát triển cho đồng bào DTTS

Vũ Mừng