Thành tựu và Phát triển
Phát triển du lịch cộng đồng từ nền tảng văn hóa truyền thống
Không chạy theo những công trình hay dịch vụ hiện đại, Bản Khun (xã Bằng Lang, tỉnh Tuyên Quang) lựa chọn phát triển du lịch cộng đồng trên nền tảng những giá trị văn hóa truyền thống. Chính cách làm ấy đang góp phần gìn giữ bản sắc các dân tộc, đồng thời mở ra sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Sức hút của Bản Khun
Đến Bản Khun, điều níu chân du khách không chỉ là cảnh sắc vùng cao mà còn là không gian văn hóa được cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Dao và La Chí gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Với hơn 200 hộ dân sinh sống, bản làng vẫn lưu giữ những nếp nhà sàn, nghề thủ công truyền thống, phong tục tập quán, lễ hội và các làn điệu dân gian đặc sắc. Những giá trị ấy đang trở thành nền tảng để Bản Khun phát triển du lịch cộng đồng.
-ccd5e1eea06b2954b2ce1820d401602a_watermarked.jpg)
Hành trình khám phá Bản Khun mang đến cho du khách nhiều trải nghiệm gắn với đời sống của người dân địa phương. Du khách có thể tham quan hang Bó Mỷ, đạp xe hoặc đi bộ quanh bản, tham gia các hoạt động sản xuất, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, thưởng thức những món ăn truyền thống của đồng bào.
Trong không gian nhà sàn, những làn điệu Then, tiếng đàn Tính cùng các tiết mục văn nghệ dân gian được giới thiệu như một phần của đời sống thường nhật. Các nghi lễ như lễ mừng cơm mới, lễ cúng thần rừng và nhiều phong tục truyền thống vẫn được duy trì, tạo nên những trải nghiệm mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa.
Theo Chủ tịch UBND xã Bằng Lang Nguyễn Thị Túc, để phát triển du lịch cộng đồng, địa phương xác định người dân phải là chủ thể trong quá trình xây dựng sản phẩm du lịch.
Vì vậy, xã tập trung tuyên truyền, vận động các hộ dân giữ gìn kiến trúc nhà sàn truyền thống, bảo tồn nghề thủ công, các làn điệu dân gian, đồng thời hướng dẫn người dân tham gia phục vụ du lịch như đón khách, giới thiệu văn hóa bản địa, chế biến món ăn truyền thống.
Cùng với đó, xã phối hợp tổ chức các hoạt động quảng bá, kết nối du khách, từng bước nâng cao kỹ năng và chất lượng phục vụ để du lịch cộng đồng phát triển bền vững.
Để văn hóa trở thành sinh kế bền vững
Nếu như trước kia, người dân tại đây chủ yếu sống bằng sản xuất nông nghiệp thì trong những năm gần đây, du lịch cộng đồng đã mở thêm một hướng phát triển kinh tế ngay tại quê hương.
Đến nay, Bản Khun có gần 20 hộ tham gia hoạt động du lịch cộng đồng, trong đó 12 hộ làm dịch vụ lưu trú và cung cấp dịch vụ ăn uống, trải nghiệm văn hóa, sản xuất sản phẩm truyền thống. Nhiều gia đình đã mạnh dạn cải tạo nhà sàn để đón khách, chỉnh trang khuôn viên, giữ gìn cảnh quan và học thêm kỹ năng phục vụ du khách.
Trong 6 tháng đầu năm, địa phương đón hơn 3.000 lượt khách, trong đó có khoảng 200 lượt khách quốc tế.
Một số hộ làm dịch vụ du lịch có thêm nguồn thu khoảng 50–70 triệu đồng mỗi năm, góp phần cải thiện đời sống và tạo động lực để người dân tiếp tục gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Theo ông Nông Văn Hoàng, Trưởng bản Khun, trước đây nhiều hộ dân còn làm du lịch theo hướng tự phát, chủ yếu phục vụ khách khi có nhu cầu. Tuy nhiên, qua quá trình được hướng dẫn, tập huấn và kết nối, bà con dần nhận ra rằng điều tạo nên sức hút của Bản Khun không nằm ở những dịch vụ cầu kỳ, mà chính là không gian văn hóa, cảnh quan bản làng và sự thân thiện trong cách đón tiếp.
“Giữ được nét riêng của bản là điều quan trọng nhất. Vì vậy, bà con đều có ý thức bảo vệ nhà sàn, giữ gìn cảnh quan, duy trì các phong tục, nghề truyền thống để du khách đến đây có thể cảm nhận được đời sống thực của người dân nơi đây”, ông Hoàng chia sẻ.
Không chỉ nhận được sự quan tâm của địa phương, mô hình du lịch cộng đồng ở Bản Khun còn nhận được sự đồng hành của các chương trình hợp tác phát triển quốc tế như Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam và chương trình Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam (ST4SD).
Thông qua các hoạt động khảo sát, đánh giá tiềm năng, tập huấn kỹ năng làm du lịch cho người dân, hỗ trợ xây dựng và hoàn thiện các sản phẩm du lịch dựa trên giá trị văn hóa bản địa, các chương trình đã góp phần giúp Bản Khun từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp.
Trong chuyến khảo sát tại Bản Khun vào cuối tháng 5 vừa qua, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass và Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam Ramla Khalidi đánh giá cao việc địa phương phát huy các giá trị văn hóa bản địa gắn với sinh kế của người dân.
Theo Đại sứ Thomas Gass, những giá trị như nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm, dân ca hay các nghi lễ truyền thống của đồng bào DTTS không chỉ là những nét đẹp cần được bảo tồn, mà còn có thể trở thành nền tảng cho phát triển du lịch bền vững nếu được khai thác đúng hướng.
Từ một bản làng vùng cao với những giá trị văn hóa gắn bó trong đời sống thường ngày, Bản Khun đang từng bước biến bản sắc trở thành nguồn lực phát triển. Khi người dân được tham gia, được hưởng lợi và tiếp tục thực hành văn hóa của chính mình, du lịch không chỉ mang lại thêm sinh kế mà còn góp phần để những giá trị truyền thống được tiếp nối qua các thế hệ.
