Công tác Dân tộc
Lắng nghe từ cơ sở
Qua mỗi chuyến công tác, hình ảnh lãnh đạo ngành công tác dân tộc và tôn giáo trực tiếp xuống cơ sở, lắng nghe từng kiến nghị của địa phương, thăm hỏi người dân đã để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp. Đó cũng là cách để những chủ trương lớn của Trung ương được soi chiếu từ thực tiễn, qua đó tiếp tục hoàn thiện chính sách sát với cuộc sống hơn.
Chính sách đi vào cuộc sống
Từ những ngày cuối tháng 6 đến cuối tháng 7/2026, lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã liên tục có các chuyến công tác tại nhiều địa phương để kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025 (Chương trình MTQG 1719); đồng thời nắm tình hình triển khai Hợp phần 2 Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030).
Các chuyến công tác tại cơ sở của lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo không chỉ là những cuộc kiểm tra định kỳ, mà còn là những chuyến đi mang đậm tinh thần "hướng về cơ sở", lắng nghe từ cơ sở để hoàn thiện chính sách, tháo gỡ khó khăn và chuẩn bị nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.
Ở mỗi địa phương, từ những tỉnh miền núi phía Bắc, vùng Tây Nguyên đến duyên hải Nam Trung Bộ, lãnh đạo Bộ đều dành nhiều thời gian làm việc trực tiếp với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các sở, ngành, kiểm tra hiện trường các công trình, mô hình sản xuất và gặp gỡ người dân để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, đánh giá hiệu quả của từng chính sách đã được triển khai.
Đây cũng là dịp để Bộ cùng các địa phương nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Chương trình MTQG 1719, đánh giá khách quan những kết quả đạt được, chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, đồng thời thống nhất phương hướng triển khai Hợp phần 2 của Chương trình trong giai đoạn 2026-2030 với tư duy đổi mới mạnh mẽ hơn: tăng cường phân cấp, phát huy tính chủ động của địa phương nhưng đồng thời phải bảo đảm hiệu quả, đúng mục tiêu và đúng đối tượng thụ hưởng.
Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, Chương trình MTQG 1719 đã góp phần tạo nên những chuyển biến rõ nét. Ví dụ như: tại Lâm Đồng, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 9,33% xuống còn 3,33%; riêng hộ nghèo đồng bào DTTS giảm từ gần 27% xuống còn hơn 9%; hệ thống giao thông, trường học, trạm y tế, điện lưới được đầu tư đồng bộ; thu nhập bình quân của đồng bào DTTS đạt khoảng 45-47 triệu đồng/người/năm.
Tỉnh Khánh Hòa hoàn thành và vượt hầu hết các mục tiêu của Chương trình; thu nhập bình quân vùng đồng bào DTTS tăng hơn hai lần so với năm 2020; 100% hộ nghèo đồng bào DTTS được hỗ trợ nhà ở; gần như toàn bộ người dân được sử dụng điện và nước hợp vệ sinh.
Thanh Hóa hoàn thành 22/23 chỉ tiêu; hệ thống giao thông, trường học, trạm y tế được đầu tư đồng bộ; tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS giảm bình quân trên 3% mỗi năm.
Quảng Ngãi ghi nhận những thay đổi căn bản ở vùng đồng bào DTTS với hàng trăm công trình giao thông, nước sinh hoạt, ổn định dân cư và các thiết chế văn hóa được đầu tư, góp phần nâng cao cả đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân…
Những kết quả đó cho thấy nguồn lực của Nhà nước đã thực sự tạo sức bật cho nhiều vùng khó khăn. Quan trọng hơn, qua thực tiễn triển khai, các địa phương cũng tích lũy được nhiều kinh nghiệm để bước vào giai đoạn mới với tâm thế chủ động hơn, bài bản hơn và sát thực tiễn hơn.
Ngay tại những địa bàn còn nhiều khó khăn như Cao Bằng hay Lào Cai, chương trình cũng đã tạo động lực quan trọng cho giảm nghèo, phát triển hạ tầng, cải thiện điều kiện sản xuất và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân.
Kịp thời tháo gỡ khó khăn
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Chương trình còn nhiều vướng mắc cần tháo gỡ. Với tinh thần làm việc thực chất, không hình thức, thay vì chỉ nghe báo cáo, các đoàn công tác của Bộ dành nhiều thời gian trao đổi, đối thoại với địa phương về từng nhóm vấn đề cụ thể: từ tiến độ giải ngân, bố trí vốn đối ứng, hoàn thiện cơ chế chính sách đến những khó khăn phát sinh sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp…
Ở nhiều địa phương, những vấn đề được nêu ra, như: hệ thống văn bản hướng dẫn cần tiếp tục hoàn thiện; nhiều cán bộ cấp xã còn thiếu kinh nghiệm; việc chuẩn hóa dữ liệu sau sáp nhập còn gặp khó khăn; tỷ lệ giải ngân một số dự án chưa đạt yêu cầu; nhiều công trình sau đầu tư cần được quan tâm hơn đến công tác quản lý, vận hành…
Điều đáng ghi nhận là hầu hết các kiến nghị thuộc thẩm quyền đều được lãnh đạo Bộ chỉ đạo các đơn vị chuyên môn giải đáp ngay tại buổi làm việc. Những nội dung vượt thẩm quyền đều được ghi nhận đầy đủ để tổng hợp, báo cáo Chính phủ và phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu tháo gỡ. Cách làm đó không chỉ giúp giải quyết kịp thời những khó khăn trước mắt mà còn tạo niềm tin cho địa phương về sự đồng hành của Bộ trong suốt quá trình triển khai Chương trình.
Qua các chuyến công tác cũng cho thấy một điểm thống nhất trong chỉ đạo của lãnh đạo Bộ là chuyển mạnh từ tư duy "quản lý chương trình" sang "quản trị hiệu quả chương trình". Bộ không chỉ quan tâm địa phương làm được bao nhiêu công trình hay giải ngân bao nhiêu vốn, mà điều quan trọng hơn là nguồn lực đó có thực sự cải thiện đời sống người dân hay không.
Đồng hành cùng địa phương tháo gỡ khó khăn, chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới
Những chuyến công tác của lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo ngoài việc nắm tình hình, đôn đốc giải ngân nguồn vốn chuyển nguồn của Chương trình MTQG 1719, còn có một nhiệm vụ quan trọng, đó là chuẩn bị những điều kiện tốt nhất để triển khai Hợp phần 2 của Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030.
Qua làm việc với các địa phương, lãnh đạo Bộ đều thống nhất nhận định, giai đoạn mới sẽ có nhiều thay đổi về tư duy và phương thức thực hiện. Trung ương sẽ tập trung quản lý mục tiêu, tiêu chí và kết quả đầu ra; trong khi địa phương được trao quyền chủ động nhiều hơn trong lựa chọn danh mục dự án, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện. Chính vì vậy, điều quan trọng nhất không còn là đầu tư dàn trải, mà phải lựa chọn đúng nhu cầu cấp thiết nhất của từng địa phương, từng xã, từng thôn, từng nhóm đối tượng để nguồn lực thực sự phát huy hiệu quả.
Tại các buổi làm việc với tỉnh Lâm Đồng, Khánh Hòa, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải xác định rõ mục tiêu đầu tư, tiêu chí phân bổ nguồn lực phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương; đồng thời tập trung giải quyết những vấn đề trọng yếu của Chương trình.
Bộ trưởng khẳng định: Việc giải ngân, đầu tư phải mang lại hiệu quả thực tế là quan trọng nhất. Theo Bộ trưởng, địa phương cần chủ động kiến nghị những nội dung còn vướng mắc để Bộ và các cơ quan Trung ương cùng tháo gỡ; đồng thời đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý, vận hành các công trình sau đầu tư để bảo đảm nguồn lực Nhà nước được sử dụng hiệu quả và bền vững. Tinh thần ấy cũng được các Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo quán triệt nhất quán trong các chuyến công tác.
Qua mỗi chuyến công tác, hình ảnh người đứng đầu ngành công tác dân tộc và tôn giáo trực tiếp xuống cơ sở, lắng nghe từng kiến nghị của địa phương, đối thoại với cán bộ cấp xã, thăm hỏi người dân đã để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp. Đó cũng là cách để những chủ trương lớn của Trung ương được soi chiếu từ thực tiễn, qua đó tiếp tục hoàn thiện chính sách sát với cuộc sống hơn.
Từ thực tiễn cơ sở đến những quyết sách cho giai đoạn mới
Có thể thấy, chuỗi hoạt động kiểm tra, làm việc tại các địa phương của lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo không chỉ nắm tình hình, đôn đốc việc giải ngân Chương trình MTQG 1719, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới với tư duy đổi mới, phân cấp mạnh hơn, nâng cao tính chủ động của địa phương nhưng vẫn bảo đảm quản lý thống nhất, hiệu quả.
Thông điệp xuyên suốt được lãnh đạo Bộ gửi tới các địa phương là phải lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, lấy nâng cao đời sống của đồng bào DTTS làm mục tiêu cao nhất của mọi chính sách. Mỗi đồng vốn đầu tư phải đến đúng đối tượng, đúng địa bàn, giải quyết đúng những nhu cầu cấp thiết nhất; mỗi công trình sau đầu tư phải được quản lý, vận hành hiệu quả; mỗi mô hình sinh kế phải giúp người dân có việc làm, có thu nhập và có điều kiện vươn lên thoát nghèo bền vững.
Những chuyến công tác ấy vì thế không chỉ mang ý nghĩa kiểm tra, giám sát, mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần hướng về cơ sở, đồng hành cùng địa phương, lắng nghe từ thực tiễn để hoàn thiện chính sách. Đó cũng là tiền đề quan trọng để Hợp phần 2 Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 được triển khai đồng bộ, hiệu quả hơn, góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
