Sắc màu 54
Nghi lễ bỏ điều xui rủi của người Hà Lăng
Lễ Kra cơ maar (Lễ cầu an) là nghi lễ lớn nhất trong hệ thống lễ hội truyền thống của người Hà Lăng (nhóm địa phương của dân tộc Xơ Đăng) ở xã Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi.
Lễ Kra cơ maar không có thời gian tổ chức cố định
Từ xa xưa, người Hà Lăng sinh sống chủ yếu dựa vào làm rẫy và trồng trọt một số loại cây lương thực cùng với chăn nuôi gia súc, gia cầm, đánh bắt, hái lượm.
Trong cuộc sống, họ thường xuyên đối diện với thiên tai, mất mùa và dịch bệnh. Do đó, trong đời sống tinh thần và tâm linh, dân làng thường có các nghi lễ, tín ngưỡng để cầu mong các vị thần linh phù hộ, che chở vượt qua khó khăn, xui rủi. Lễ Kra cơ maar là nghi lễ lớn nhất.
Già A Dun, thôn Rờ Kơi, xã Rờ Kơi, cho biết: Lễ Kra cơ maar không có thời gian tổ chức cố định. Chỉ khi nào trong làng liên tiếp xảy ra những điều xui rủi thì dân làng mới tổ chức. Lễ diễn ra trong 2 ngày.
“Trước khi làm lễ, già làng họp dân làng thông báo thời gian tổ chức lễ hội để dân làng chuẩn bị và đóng góp. Thường thì mỗi gia đình chuẩn bị 1 ghè rượu cần, 1 con gà để chung vui”, già A Dun cho biết thêm.
Cây nêu - Biểu tượng sự kết nối con người với thần linh
Trước khi tổ chức lễ, thanh niên được phân công chuẩn bị vật liệu để dựng cây nêu, sửa sang nhà rông và dọn dẹp sạch sẽ không gian trong làng. Phụ nữ thì chuẩn bị các loại thức ăn như rau rừng, đọt mây, măng, chuối. Khi việc chuẩn bị hoàn tất, dân làng mới tiến hành Lễ Kra cơ maar.
Trong ngày đầu tiên, dân làng tập trung để làm cây nêu và dựng trước sân nhà rông. Cây nêu to là Xêm Gâng và cây nêu nhỏ là Xêm Gâng Bơ Be. Trong đó, cây nêu Xêm Gâng được làm rất cầu kỳ với nhiều hoa văn đặc sắc.
Già A Íu, thôn Rờ Kơi, xã Rờ Kơi, cho biết: Cây nêu Xêm Gâng có những cành nêu trĩu nặng, tượng trưng cho mùa màng bội thu, những bông lúa, quả bắp trĩu hạt. Trên ngọn được làm hình tròn, với các nan tre có tua rua chung quanh tượng trưng cho mặt trời. Trên cùng gắn con chim kuk (chim cu gáy), với ý nghĩa dẫn đường để thần linh biết tìm đến dự lễ cùng dân làng.
“Cây nêu vươn thẳng, giống như con đường lên trời, chuyển lời cúng của già làng, lời cầu xin của dân làng lên đấng thần linh để mong muốn cuộc sống no đủ, không có dịch bệnh”, già A Íu cho biết thêm.
Khi việc trang trí cây nêu đã hoàn tất, những người đàn ông, đại diện các gia đình tập trung phía trước nhà rông cùng tiến hành nghi thức dựng cây nêu.
Ném bỏ điều không may, cầu cho cuộc sống bình an, ấm no
Sau khi cây nêu trang hoàng rực rỡ được dựng lên, già làng thực hiện nghi lễ khấn thần linh bên trong nhà rông.
Dân làng cùng vào, mỗi người ngắt những mẩu lá chuối đặt giữa nhà rông (tượng trưng cho những điều xui xẻo) và mang ra trước cửa nhà rông ném xuống đất để ném đi điều không may mắn.
Sau đó, những người lớn tuổi trong làng chuẩn bị lễ vật như thịt, rượu cần, cơm lam dưới gốc cây nêu và già làng khấn mời thần linh về chung vui, phù hộ cho dân làng.
Tối đến, dân làng trình diễn cồng chiêng, múa chiêu, xoang quanh cây nêu trước nhà rông và cùng nhau ăn uống, hát dân ca.
Rạng sáng hôm sau, già làng cùng với đội cồng chiêng, múa chiêu, xoang sẽ đi lần lượt từng hộ gia đình trong làng để cầu an cho từng gia đình.
Sau khi đi một vòng quanh làng, đội sẽ đi về tại nhà rông, tiếp tục đánh cồng chiêng, múa chiêu, xoang chung vui trong tiếng nói cười, chúc tụng cầu mong một vụ mùa bội thu, sức khỏe và bình an.
Già A Dun, thôn Rờ Kơi, xã Rờ Kơi, chia sẻ: Kra cơ maar là lễ hội truyền thống độc đáo lâu đời của người Hà Lăng. Đây là dịp dân làng đoàn tụ, cùng nhau chia sẻ những gian nan, khó khăn trải qua trong cuộc sống, xóa bỏ những hiềm khích của nhau, góp phần tăng cường tinh thần đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng.
Mới đây, việc xã Rờ Kơi phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tổ chức phục dựng lại Lễ Kra cơ maar góp phần giáo dục cộng đồng người Hà Lăng biết quý trọng, gìn giữ giá trị truyền thống và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sống thông qua hoạt động sửa sang nhà cửa, dọn dẹp không gian làng, vệ sinh nguồn nước sạch sẽ.
.jpg)
