Độc đáo lễ hội cả cộng đồng người Mường xuống suối đánh cá
Lễ hội đánh cá suối truyền thống ở xã Toàn Thắng, Phú Thọ lưu giữ nét văn hóa Mường độc đáo gắn với nền nông nghiệp lúa nước.
Hình thành từ đời sống sản xuất của người Mường
Lễ hội đánh cá suối truyền thống, không chỉ là ngày hội cộng đồng của người Mường, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời gắn với nền văn minh lúa nước.
Theo các bậc cao niên, lễ hội có nguồn gốc từ đời sống sản xuất nông nghiệp lúa nước của người Mường Tló xưa. Sau những ngày xuống đồng làm cỏ lúa, người dân cùng nhau tổ chức đánh bắt cá trên các dòng suối tự nhiên để cải thiện bữa ăn; đồng thời dâng lên Thành hoàng làng cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no.
Lễ hội còn gắn với tín ngưỡng tri ân các vị tiền nhân đã có công khai phá đất đai, đắp đập dẫn nước và truyền dạy nghề nông cho cộng đồng.
Những câu chuyện về ông Hun, chàng Hin hay Khang bà Ưới Tlục vẫn được người dân lưu truyền như một phần ký ức lịch sử của bản Mường.
Ngày hội bắt cá của cả cộng đồng
Khi những cánh đồng lúa bước vào giai đoạn chăm sóc đầu vụ, khi tiếng cồng chiêng vang vọng khắp bản làng, người dân trong xã Toàn Thắng náo nức chuẩn bị lễ hội đánh cá suối truyền thống.
Điểm nhấn hấp dẫn nhất của lễ hội, là nghi thức đánh cá tập thể trên các đoạn suối Khoang Lở và Khoang Tló. Khi hiệu lệnh vang lên, hàng trăm người dân cùng xuống suối với những dụng cụ đánh bắt truyền thống như nơm, vó, lưới, chài.
Tiếng cười nói, tiếng reo hò hòa cùng tiếng nước chảy tạo nên bầu không khí náo nhiệt. Không chỉ người dân địa phương, nhiều người con xa quê cũng trở về tham gia ngày hội như một cách tìm lại ký ức tuổi thơ và gắn kết với cộng đồng.
Chị Nguyễn Thanh Hằng, du khách đến từ Hà Nội, phấn khởi: “Được hòa mình với không khí náo nhiệt, cảm nhận được tinh thần gắn kết cộng đồng của đồng bào Mường, mình cũng vui lắm. Trải nghiệm này thật thú vị và đặc sắc. Có dịp mình sẽ tiếp tục về lại Toàn Thắng để chứng kiến cả cộng động tham gia bắt cá".
Với đồng bào Mường tham gia lễ hội, cá bắt được không chỉ là thực phẩm. Những con cá lớn và đẹp nhất sẽ được lựa chọn để dâng cúng Thành hoàng làng, các vị thần linh nhằm thể hiện lòng biết ơn đối với thiên nhiên, nguồn nước và tổ tiên đã che chở cho cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Hòa cùng không gian văn hóa Mường đặc sắc
Trong không gian lễ hội, ngoài đánh bắt cá, còn vang vọng âm thanh cồng chiêng giữa núi đồi. Những làn điệu dân ca, hát giao duyên được cất lên bên dòng suối.
Các trò chơi dân gian như bắn nỏ, kéo co, chèo bè mảng hay trình diễn nghề thủ công truyền thống thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Lễ hội còn là dịp để các xóm giới thiệu sản vật địa phương, ẩm thực truyền thống và các nghề thủ công đặc trưng của người Mường. Đây cũng là cơ hội để quảng bá hình ảnh quê hương, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa.
Chị Bùi Thị Hương, người dân xã Toàn Thắng cho biết: “Lễ hội là dịp để thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội. Con cháu trong gia đình đều được đưa đi tham gia từ nhỏ để biết phong tục của dân tộc mình. Nếu không gìn giữ thì nhiều giá trị văn hóa sẽ dần mai một theo thời gian”.
Lưu truyền tri thức dân gian
Trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đang chịu tác động của quá trình hiện đại hóa, việc lễ hội đánh cá suối truyền thống vẫn được cộng đồng duy trì và trao truyền qua nhiều thế hệ, là điều đáng quý.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, giá trị đặc biệt của lễ hội nằm ở việc phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Từ việc khai thác nguồn lợi thủy sản, theo hình thức cộng đồng, đến những nghi lễ tri ân nguồn nước và tổ tiên, tất cả đều thể hiện tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế kỷ sinh tồn trên vùng đất trung du.
Những năm gần đây, lễ hội ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, trải nghiệm. Nhiều người tìm đến không chỉ để chứng kiến cảnh đánh cá tập thể độc đáo, mà còn để cảm nhận đời sống văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Mường trên quê hương Đất Tổ.
Từ một hoạt động gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp, lễ hội hôm nay đã trở thành biểu tượng văn hóa của cộng đồng người Mường ở Toàn Thắng.
Dòng suối nơi người dân cùng nhau đánh cá mỗi mùa hội, không chỉ mang lại nguồn lợi từ thiên nhiên, mà còn chuyên chở những ký ức, phong tục và giá trị văn hóa được gìn giữ qua bao thế hệ.
Địa phương hiện đang từng bước hoàn thiện hồ sơ đề nghị đưa lễ hội đánh cá suối truyền thống vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
