Bản làng hôm nay
Xóa khoảng cách số, mở lối phát triển vùng cao
Từ bản làng từng “trắng sóng” đến những gian hàng nông sản trên không gian mạng, chuyển đổi số đang mở thêm "cánh cửa" phát triển cho vùng cao. Nhưng để không ai bị bỏ lại phía sau, hành trình ấy cần đi xa hơn những cột sóng và những con số phủ sóng.
.jpg)
Khi sóng vượt núi đến người dân
Lùng Cúng nằm biệt lập giữa vùng núi cao, cách trung tâm xã Nậm Có, tỉnh Lào Cai gần 20 km đường đất. Con đường men theo sườn núi, mùa nắng đã khó đi, mùa mưa lại thường xuyên bị chia cắt bởi sạt lở. Thôn chưa có điện lưới quốc gia. Việc dựng một trạm phát sóng giữa đại ngàn vì thế không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật.
Sau quá trình khảo sát, tỉnh Lào Cai đầu tư gần 2 tỷ đồng xây dựng trạm phát sóng. Tháng 1/2026, công trình đi vào hoạt động, đưa dịch vụ viễn thông và internet băng rộng di động ổn định đến gần 200 hộ, với khoảng 1.000 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mông.
Những cuộc gọi không còn chập chờn. Khoảng trống thông tin tồn tại nhiều năm giữa núi rừng từng bước được lấp đầy.
Ông Khang A Chua, Bí thư Đảng ủy xã Nậm Có chia sẻ: “Việc có sóng điện thoại và internet là niềm vui rất lớn đối với bà con. Người dân có thể tiếp cận thông tin, học hỏi kinh nghiệm sản xuất. Công tác chỉ đạo, tuyên truyền và cảnh báo thiên tai cũng kịp thời, hiệu quả hơn trước”.
Với người dân Lùng Cúng, sóng điện thoại không chỉ để hỏi thăm người thân. Qua chiếc điện thoại nhỏ, bà con có thể xem dự báo thời tiết, nhận cảnh báo mưa lũ, tìm hiểu kỹ thuật gieo trồng, chăn nuôi và tiếp cận chính sách mới.
Đối với chính quyền cơ sở, gần 20 km đường núi không còn đồng nghĩa với một khoảng cách thông tin khó vượt qua.
Câu chuyện Lùng Cúng cho thấy, muốn xóa khoảng cách số, trước hết phải xóa khoảng cách về hạ tầng. Được biết, từ năm 2024 đến nay, tỉnh Lào Cai đã hoàn thành gần 100 công trình mới, phần lớn là trạm 4G tại Y Tý, Mù Cang Chải, Phình Hồ, Tú Lệ và nhiều địa bàn khó khăn.
Khi chiếc điện thoại trở thành “quầy hàng”
Nếu Lùng Cúng đại diện cho nỗ lực đưa kết nối đến những nơi khó nhất thì xã Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh lại cho thấy bước tiếp theo: Biến kết nối thành sinh kế.
Một buổi sáng ở xã Tiên Yên, chị Chíu Tài Múi mở điện thoại, trả lời tin nhắn khách hàng rồi đăng hình mật ong, nấm lim, gà thả đồi lên mạng xã hội. Những sản vật trước đây chủ yếu quanh quẩn trong chợ phiên nay có thể theo các chuyến xe xuống miền xuôi.
“Từ khi có điện thoại thông minh kết nối internet, tôi đã bán hàng Online, tiếp cận được nhiều khách hàng miền xuôi, tăng thu nhập cho gia đình. Việc thanh toán tiền điện, nước qua tài khoản ngân hàng cũng thuận tiện hơn”, chị Múi kể.
Toàn xã Tiên Yên hiện có hơn 22.000 người dân; đồng bào DTTS chiếm gần 43%. Trên địa bàn rộng gần 140 km², chính quyền lựa chọn cách làm gần dân: hướng dẫn từng thao tác quét mã thanh toán, nộp hồ sơ trực tuyến, tìm kiếm thông tin và sử dụng mạng xã hội an toàn.
Phương châm “cầm tay chỉ việc” giúp công nghệ bớt xa lạ với người cao tuổi và những người lần đầu sử dụng điện thoại thông minh.
Nền tảng của những thay đổi ấy là hệ thống hạ tầng được đầu tư trong nhiều năm. Quảng Ninh có 5.827 trạm thu phát sóng di động, gồm 1.773 trạm 3G, 3.377 trạm 4G và 677 trạm 5G.
Mạng 4G phủ gần 100% dân số; tỷ lệ dân số được phủ sóng 5G đạt khoảng 94%.
Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng trạm phát sóng. Giá trị nằm ở việc nông sản bán được xa hơn, người dân bớt một chuyến đi làm thủ tục và thông tin chính sách đến với từng gia đình nhanh hơn.
Đo hiệu quả bằng cơ hội của người dân
Lào Cai và Quảng Ninh là hai lát cắt của cùng một bài toán. Một bên đưa sóng đến những bản đặc biệt khó khăn. Một bên giúp người dân biến kết nối thành sinh kế, dịch vụ và năng lực quản trị. Điểm gặp nhau là yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng của đồng bào DTTS.
Thời gian tới, cần tiếp tục rà soát từng thôn, bản còn “trắng sóng”, lõm sóng hoặc kết nối thiếu ổn định. Địa bàn biên giới, thường xuyên chịu thiên tai phải được ưu tiên. Cùng với xây dựng trạm mới, cần có nguồn điện dự phòng, phương án chia sẻ hạ tầng và khả năng khôi phục liên lạc nhanh sau mưa lũ.
Phát triển 5G là xu hướng cần thiết. Tuy nhiên, tại nhiều vùng khó khăn, yêu cầu cấp thiết hơn vẫn là một kết nối 4G ổn định, liên tục và có chi phí phù hợp. Công nghệ hiện đại chỉ thật sự có ý nghĩa khi người dân có thể sử dụng và đủ khả năng duy trì.
Chuyển đổi số cũng phải gắn với chuỗi giá trị của từng sản phẩm. Không chỉ hướng dẫn bà con đăng ảnh bán hàng, các địa phương cần hỗ trợ chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc, đóng gói, thanh toán và vận chuyển. Đồng thời, người dân phải được trang bị kiến thức nhận diện lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân và giao dịch an toàn.
Từ trạm phát sóng giữa Lùng Cúng đến chiếc điện thoại bán hàng của chị Chíu Tài Múi, hành trình xóa khoảng cách số đang được tạo nên bằng những thay đổi rất cụ thể.
Khi kết nối đi cùng kỹ năng và sinh kế, khoảng cách giữa miền núi với miền xuôi sẽ không chỉ được thu hẹp trên bản đồ phủ sóng, mà trong chính cơ hội phát triển của mỗi gia đình.
