Công tác Dân tộc
Nâng hạn mức hỗ trợ để người nghèo có cơ hội vươn lên
Không ít mô hình giảm nghèo đã phát huy hiệu quả, nhưng quy mô hỗ trợ còn nhỏ khiến nhiều hộ chỉ đủ duy trì cuộc sống mà chưa thể tích lũy để thoát nghèo bền vững.
Nghệ An đã kiến nghị nâng hạn mức hỗ trợ không đơn thuần là tăng tiền, mà là thay đổi tư duy đầu tư: Hỗ trợ đủ lớn để người dân tạo dựng được sinh kế và tự đứng vững.
Một con bò là tài sản, hai con bò mới là sinh kế
Bà Sầm Thị Hạnh (75 tuổi) ở bản Đình Trung, xã Quỳ Hợp vẫn coi con bò giống được hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 là tài sản quý giá nhất của gia đình. Từ một con bò mẹ, nay đàn bò đã có thêm bê con. Với một hộ nghèo vùng cao, đó là thành quả của nhiều năm chắt chiu.
Nhưng cũng chính từ mô hình tưởng như rất thành công ấy, Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo trong quá trình kiểm tra, đánh giá việc thực hiện Chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025 mới đây tại địa phương, gợi mở vấn đề cho giai đoạn 2026 - 2030, lại đặt ra một câu hỏi lớn hơn về cách thức giảm nghèo hiện nay.
"Nếu hỗ trợ 1 con bò cũng cần 1 người chăm sóc, thì hỗ trợ 2 con bò vẫn chỉ cần từng ấy công lao động. Nhưng hiệu quả kinh tế sẽ khác hoàn toàn", ông Đặng Tiến Hùng - Phó Chánh Văn phòng Quốc gia về dân tộc và miền núi, Bộ Dân tộc và Tôn giáo nêu ý kiến.
Nhận định của ông Đặng Tiến Hùng không chỉ nói về con bò. Điều ông muốn nhấn mạnh là quy mô đầu tư.
Theo ông, nhiều chương trình hỗ trợ hiện nay mới dừng ở mức giúp hộ dân có thêm một tài sản, chứ chưa đủ để hình thành một mô hình sản xuất có khả năng sinh lời và tích lũy. Người dân có thêm sinh kế, nhưng sinh kế ấy còn quá nhỏ để tạo bước bứt phá.
Đây cũng là thực tế diễn ra ở nhiều địa phương miền núi Nghệ An.
Ảnh: Thanh Hải
Các mô hình giảm nghèo chủ yếu tập trung vào chăn nuôi bò, dê, lợn, gia cầm hoặc trồng cây ăn quả, cây dược liệu. Hướng đi được đánh giá phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất. Tuy nhiên, mức đầu tư cho mỗi hộ còn khá khiêm tốn.
Nhiều hộ chỉ được hỗ trợ 1 con bò giống, vài con dê, vài con lợn hoặc khoảng 100 con gà giống, với kinh phí chỉ hơn chục triệu đồng. Khoản hỗ trợ ấy đủ để bắt đầu, nhưng rất khó tạo ra quy mô sản xuất đủ lớn để mang lại nguồn thu ổn định.
Trong khi đó, chi phí chăm sóc, công lao động, thời gian và rủi ro dịch bệnh gần như không thay đổi dù hộ dân nuôi một con hay nhiều con.
Ông Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch UBND xã Lượng Minh cho biết, theo định mức hiện hành, hộ nghèo được hỗ trợ 15 triệu đồng, hộ cận nghèo 14 triệu đồng và hộ mới thoát nghèo khoảng 13 triệu đồng để phát triển chăn nuôi. Với bò giống, người dân còn phải có vốn đối ứng.
"So với giá con giống và chi phí đầu tư hiện nay, mức hỗ trợ này đã không còn phù hợp. Người dân muốn làm lớn hơn nhưng nguồn lực ban đầu quá hạn chế", ông Hòa nói.
Từ thực tiễn địa phương, Chủ tịch UBND xã Mường Lống Phạm Văn Hòa cũng cho rằng, nếu nâng hạn mức hỗ trợ, người dân sẽ có điều kiện hình thành mô hình sản xuất có quy mô, từ đó tăng thu nhập và tạo động lực thoát nghèo bền vững.
Đó cũng là lý do Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề nghị, Nghệ An nghiên cứu điều chỉnh định mức hỗ trợ đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.
Bởi mục tiêu cuối cùng của giảm nghèo không phải là hoàn thành chỉ tiêu giải ngân, mà là giúp người dân có thể sống được bằng chính sinh kế được hỗ trợ.
Thay đổi tư duy đầu tư để không còn "chia nhỏ" nguồn lực
Từ những góp ý của Đoàn công tác, bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, cũng nhìn nhận rõ những bất cập đang tồn tại.
Thực tế thì, trong quá trình triển khai các mô hình sinh kế, nhiều hộ dân gặp khó khăn ngay từ khâu đối ứng vốn. Không ít trường hợp đủ điều kiện thụ hưởng, nhưng không có khả năng tham gia vì thiếu phần vốn của mình.
Theo bà Nhung, qua quá trình tổng kết thực tiễn, Sở đã mạnh dạn tham mưu điều chỉnh mạnh định mức hỗ trợ phát triển sản xuất. Cụ thể, mức đề xuất mới quy định: Hộ nghèo sẽ được hỗ trợ tối đa 60 triệu đồng, hộ cận nghèo 50 triệu đồng, hộ mới thoát nghèo 30 triệu đồng. Nếu được UBND tỉnh phê duyệt, mức hỗ trợ này sẽ cao gấp nhiều lần so với hiện nay.
Điều đáng chú ý là đề xuất này không chỉ nhằm tăng kinh phí, mà đó là sự thay đổi trong tư duy đầu tư cho giảm nghèo.
Thay vì chia nhỏ nguồn lực để nhiều hộ cùng nhận nhưng mỗi hộ chỉ có một mô hình sản xuất manh mún, Nghệ An hướng đến hỗ trợ đủ lớn để mỗi mô hình có khả năng tạo thu nhập ổn định, tích lũy và tái đầu tư.
Tuy nhiên, những "điểm nghẽn" cũng ngày càng rõ hơn. Nhiều địa phương chưa thu hút được doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị nên đầu ra sản phẩm còn thiếu ổn định.
Đối tượng hộ nghèo hiện nay cũng đã thay đổi. Phần lớn là người cao tuổi, người khuyết tật, hộ neo đơn hoặc sống ở vùng đặc biệt khó khăn, khiến việc lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp trở nên phức tạp hơn trước.
Điều đó cho thấy, tăng định mức hỗ trợ chỉ là điều kiện cần. Muốn giảm nghèo bền vững, nguồn vốn phải đi cùng đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm, sự đồng hành của doanh nghiệp và chính quyền cơ sở.
Khi người dân tham gia được vào chuỗi giá trị ổn định, khoản hỗ trợ ban đầu mới thực sự trở thành "vốn mồi" để tạo ra sinh kế lâu dài.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An được bố trí hơn 2.072 tỷ đồng để thực hiện Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững; địa phương đã giải ngân khoảng 1.632 tỷ đồng, đạt trên 79% kế hoạch.
Đó là nguồn lực rất lớn. Nhưng hiệu quả cuối cùng của chương trình sẽ không được đo bằng số tiền đã giải ngân hay số mô hình đã triển khai. Thước đo quan trọng nhất, vẫn là sau khi chương trình kết thúc, người dân có còn sống được bằng mô hình ấy hay không.
Vì thế, đề xuất nâng hạn mức hỗ trợ của Nghệ An không đơn thuần là điều chỉnh một cơ chế tài chính. Đó là bước chuyển từ tư duy "hỗ trợ để có mô hình" sang "đầu tư để người dân có thể sống được bằng mô hình".
Khi mỗi đồng vốn đầu tư đủ lớn để tạo nên một sinh kế thực sự, chương trình giảm nghèo mới không chỉ giúp người dân bước qua ngưỡng nghèo, mà còn có khả năng đứng vững trước những biến động của cuộc sống và không quay trở lại vạch xuất phát.
