Sắc màu 54
Lạng Sơn "điểm danh", số hóa gần 400 di sản văn hóa phi vật thể
Trước nguy cơ nhiều di sản văn hóa phi vật thể bị mai một, tỉnh Lạng Sơn đang triển khai kiểm kê trên toàn bộ 65 xã, phường. Dự kiến từ 350 - 400 di sản sẽ được nhận diện, lập hồ sơ và xây dựng cơ sở dữ liệu số, tạo nền tảng cho công tác bảo tồn lâu dài.
Nhận diện kho tàng di sản
Lạng Sơn là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc Nùng, Tày, Dao, Kinh, Mông, Hoa, Sán Chay... Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, hội nhập và thay đổi đời sống xã hội đang khiến nhiều loại hình di sản đứng trước nguy cơ mai một.
Ngày 13/3/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn ban hành Kế hoạch số 37 về kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên toàn tỉnh. Hoạt động được triển khai tại 65/65 xã, phường, dự kiến nhận diện từ 350 - 400 di sản thuộc nhiều loại hình như nghệ thuật trình diễn dân gian, lễ hội truyền thống, tập quán xã hội, tín ngưỡng, nghề thủ công và tri thức dân gian.
Ông Lưu Bá Mạc - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, cho biết, đợt kiểm kê nhằm nhận diện đầy đủ những di sản còn tồn tại trong cộng đồng, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý và bảo tồn.
Để bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, ngành Văn hóa phối hợp chặt chẽ với các địa phương, đồng thời đặt cộng đồng ở vị trí trung tâm. Các xã, phường vận động nghệ nhân, người cao tuổi và những người am hiểu văn hóa tham gia cung cấp thông tin, xác minh nguồn gốc và quá trình thực hành di sản.
Tại xã Tân Văn, quá trình kiểm kê đã ghi nhận nhiều loại hình đặc sắc như hát then, sli, lượn, múa sư tử, múa chầu, nghề thủ công truyền thống, bài thuốc dân gian, nghi lễ của thầy then, thầy mo cùng nhiều tri thức dân gian quý giá.
Theo bà Lâm Thị Vèn - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân Văn, hoạt động kiểm kê không chỉ giúp nhận diện di sản mà còn nâng cao nhận thức của người dân về gìn giữ bản sắc văn hóa. Đây cũng là cơ sở để địa phương xây dựng giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch và kinh tế - xã hội.
Nghề dạy thêu của người Nùng, nhóm Nùng Phàn Slình Cúm Cọt tại xã Công Sơn, cũng là một trong những di sản được đưa vào danh sách kiểm kê lần này.
Đi từng bản, lưu giữ từng di sản
Đằng sau mỗi hồ sơ kiểm kê là hành trình bền bỉ của cán bộ Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn. Để có tư liệu xác thực, các cán bộ phải đến từng thôn, bản, gặp nghệ nhân và người nắm giữ di sản để ghi chép, chụp ảnh, ghi âm, ghi hình. Thông tin sau đó được đối chiếu từ nhiều nguồn trước khi hoàn thiện hồ sơ.
Bà Vy Thị Bích Hạnh - Trưởng phòng Hành chính và Nghiệp vụ Di tích, Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn, Tổ phó Tổ chuyên viên giúp việc Ban Kiểm kê di sản năm 2026, cho biết, việc khảo sát tại các xã vùng sâu, vùng xa gặp không ít khó khăn. Địa hình cách trở, thời gian di chuyển dài, trong khi nhiều nghệ nhân tuổi đã cao, trí nhớ giảm sút. Quá trình thu thập và kiểm chứng thông tin vì thế đòi hỏi sự kiên trì, cẩn trọng.
Dù vậy, sự phối hợp của chính quyền địa phương cùng sự hỗ trợ nhiệt tình của nghệ nhân và người dân đã giúp đoàn công tác ghi nhận được nhiều tư liệu quý về phong tục, tập quán, lễ hội và tri thức dân gian. Phần lớn những giá trị này trước đây chủ yếu được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng, nên nguy cơ thất truyền rất lớn nếu không được kịp thời ghi lại.
Đến nay, Tổ chuyên viên giúp việc Ban Kiểm kê đã hoàn thành khảo sát tại 22 xã, phường, đạt gần 34% kế hoạch. Theo lộ trình, toàn bộ đợt kiểm kê sẽ hoàn thành trong tháng 9/2026.
Kiểm kê không chỉ nhằm thống kê số lượng hay lập danh mục. Kết quả thu thập sẽ là nền tảng để Lạng Sơn xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản văn hóa phi vật thể, phục vụ nghiên cứu, quản lý, bảo tồn và quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống.
Trên cơ sở đó, tỉnh có thể đề xuất chính sách bảo vệ di sản, tôn vinh nghệ nhân và khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển du lịch, kinh tế địa phương. Việc số hóa cũng giúp tư liệu được lưu giữ lâu dài, dễ dàng tiếp cận và phổ biến đến cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
