Thành tựu và Phát triển
Dựng “lá chắn” sở hữu trí tuệ cho sản phẩm OCOP Cao Bằng
Tỉnh Cao Bằng xác định quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm OCOP là điều kiện tiên quyết để xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị nông sản.
Cao Bằng định hướng đến năm 2030, OCOP trở thành chương trình phát triển kinh tế quan trọng của tỉnh, các sản phẩm OCOP có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.
Với phương châm “chậm mà chắc”, Cao Bằng từng bước xây dựng “lá chắn” sở hữu trí tuệ, tạo nền tảng nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho mỗi sản phẩm OCOP.
“Gia cố phòng tuyến” chống hàng giả, hàng nhái
Là tỉnh miền núi, biên giới, Cao Bằng sở hữu nhiều đặc sản có giá trị kinh tế và thương hiệu ngày càng được biết đến. Trong đó, hạt dẻ Trùng Khánh, được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý năm 2011, là một trong những sản phẩm tiêu biểu, được công nhận OCOP 3 sao, nổi tiếng bởi hương vị đặc trưng.
Với giá bán khoảng 60 - 80 nghìn đồng/kg quả tươi và 120 - 150 nghìn đồng/kg dẻ rang, cây dẻ đã trở thành nguồn sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân tại khu vực Trùng Khánh.
Siết bảo hộ, giữ giá trị đặc sản
Trong Đề án phát triển tài sản trí tuệ tỉnh Cao Bằng theo Quyết định số 968/QĐ-UBND, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 80% sản phẩm được công nhận sản phẩm chủ lực của tỉnh, sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu được hỗ trợ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và nâng cao năng lực trình độ quản lý sản xuất, kinh doanh.
Thực hiện đề án, tính đến năm 2025, toàn tỉnh có 32 đơn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, 43 văn bằng bảo hộ được cấp (2 bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp và 41 giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu).
Điều này cho thấy nhận thức của các tổ chức, cá nhân về xây dựng và bảo vệ thương hiệu ngày càng được nâng cao.
Những năm gần đây, vùng trồng dẻ còn được khai thác để phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp, góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm.
Tuy nhiên, chính sức hút của thương hiệu khiến hạt dẻ Trùng Khánh đứng trước nguy cơ bị hàng giả, hàng nhái “ăn theo”.
Trên thị trường xuất hiện hạt dẻ nhập khẩu giá rẻ hoặc sản phẩm từ địa phương khác nhưng được gắn mác “hạt dẻ Trùng Khánh”.
Để bảo vệ thương hiệu đã dày công xây dựng, những năm qua Cao Bằng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm “gia cố” quyền sở hữu trí tuệ đối với hạt dẻ Trùng Khánh. Không chỉ là câu chuyện chống gian lận thương mại, đây còn là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ sinh kế, giữ vững niềm tin của người tiêu dùng đối với đặc sản Cao Bằng.
Từ năm 2021, UBND tỉnh Cao Bằng đã ban hành Kế hoạch số 2307/KH-UBND phát triển cây dẻ Trùng Khánh giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030. Mục tiêu đến năm 2030 của tỉnh là phát triển khoảng 1.000 ha trồng dẻ theo chuỗi giá trị nông sản đặc trưng.
Tỉnh chi ngân sách hỗ trợ giống, phân bón, hướng dẫn khoa học kỹ thuật; các doanh nghiệp, hợp tác xã cũng chủ động liên kết trong sản xuất và tiêu thụ với người trồng dẻ, từng bước hình thành vùng trồng tập trung ở các xã: Trùng Khánh, Đàm Thủy, Đình Phong...
Dựng “lá chắn” bảo hộ sở hữu trí tuệ từ chính sách hỗ trợ
Hạt dẻ Trùng Khánh là một trong những nông sản đặc trưng của Cao Bằng đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Song, câu chuyện bảo hộ thương hiệu đối với các sản phẩm OCOP vẫn còn khoảng trống đáng kể.
Hiện trong 174 sản phẩm OCOP của tỉnh, mới có 28 sản phẩm được đăng ký nhãn hiệu, tương đương khoảng 16%. Khoảng trống này cho thấy, cùng với việc gia tăng số lượng sản phẩm, yêu cầu xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng, quá trình “định vị” tài sản trí tuệ cho sản phẩm OCOP của tỉnh nhiều khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu là do quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, hàm lượng khoa học - công nghệ trong sản phẩm chưa cao, nguồn nhân lực chuyên sâu về sở hữu trí tuệ còn thiếu.
Kiên quyết xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ
Công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn tỉnh Cao Bằng được đẩy mạnh. Chỉ riêng trong tháng cao điểm đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (5/5 - 5/6/2026), toàn tỉnh đã phát hiện và xử lý 20 vụ việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, tăng gấp 20 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Trước đó, trong năm 2025, các cơ quan chức năng của tỉnh đã kiểm tra, xử lý 13 vụ việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Ngoài ra, nhận thức của một bộ phận doanh nghiệp và người dân về vai trò của tài sản trí tuệ chưa đầy đủ, dẫn đến việc khai thác chưa hiệu quả.
Nói cách khác, phần lớn chủ thể OCOP chưa đủ nguồn lực và năng lực để tự mình đi trọn “vòng đời” của một tài sản trí tuệ, từ đăng ký, quản lý, khai thác đến bảo vệ quyền.
Những hạn chế trên cho thấy, nếu chỉ trông chờ vào nguồn lực tự thân của các chủ thể, việc xác lập và bảo vệ tài sản trí tuệ cho sản phẩm OCOP sẽ khó đạt yêu cầu. Đây chính là khoảng trống mà chính sách hỗ trợ của Nhà nước cần tiếp sức.
Từ năm 2021 đến nay, việc triển khai Nghị quyết số 93/2021/NĐ-HĐND của HĐND tỉnh đã từng bước hỗ trợ các chủ thể OCOP về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đó, ngân sách tỉnh hỗ trợ 100% kinh phí thực hiện dự án tạo lập, quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý; hỗ trợ 70% kinh phí thực hiện dự án tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể.
Thực tế cho thấy, để Chương trình OCOP thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn, Cao Bằng cần tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, phù hợp với quy mô và năng lực của từng chủ thể.
Bởi xác lập quyền sở hữu trí tuệ mới chỉ là bước đầu; giá trị của “tấm lá chắn” chỉ được phát huy khi thương hiệu được quản lý, khai thác và bảo vệ hiệu quả trên thị trường. Dựng một “lá chắn” sở hữu trí tuệ đủ vững vì thế không chỉ để ngăn hàng giả, hàng nhái, mà còn để giữ giá trị đặc sản, bảo vệ sinh kế người dân và tạo nền tảng đưa những sản phẩm mang dấu ấn Cao Bằng vươn xa.
.jpg)
