Sắc màu 54
Pay tái: Nét đẹp đạo hiếu từ cuộc trở về nhà ngoại
Mỗi dịp tháng Bảy âm lịch, những người con gái Tày, Nùng ở xã Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai lại cùng chồng con trở về nhà bố mẹ đẻ. Phong tục Pay tái - trở về nhà ngoại, trở thành một câu chuyện đẹp về đạo hiếu và nếp nhà.
Pay tái - ngày trở về của người con gái
Trong quan niệm của người Tày, Nùng, sau khi lấy chồng, người phụ nữ dành phần lớn thời gian cùng chồng con lo việc làm ăn, chăm sóc gia đình và hương khói tổ tiên bên nhà chồng. Bởi vậy, ngày rằm tháng Bảy có một ý nghĩa riêng.
Đó là ngày người con gái trở về nhà bố mẹ đẻ.
Từ ngày 14 tháng Bảy âm lịch, các gia đình tạm gác công việc đồng áng để chuẩn bị Tết. Người con gái cùng chồng con sửa soạn lễ vật. Dù ở bản xa, người con rể cũng chuẩn bị đồ lễ để về nhà ngoại.
Phong tục ấy được gọi là Pay tái, tức đi Tết nhà ngoại.
Cuộc trở về không chỉ dành cho người con gái. Người chồng cũng có phần trong câu chuyện ấy. Lễ vật mang về là cách người con rể bày tỏ lòng biết ơn với cha mẹ vợ, những người đã sinh thành, nuôi dưỡng con gái đến trưởng thành.
Vì thế, trong một ngày Tết, có nhiều mối quan hệ cùng được nhắc nhớ. Người con nhớ cha mẹ. Người chồng nhớ công lao cha mẹ vợ. Con cháu trở về sum họp với ông bà, họ hàng.
Pay tái vì vậy không đơn thuần là một cuộc thăm hỏi. Đó là cách người Tày, Nùng giữ mối dây với gia đình bên ngoại sau khi người phụ nữ đã lập gia đình.
Từ mâm cỗ đến một không gian văn hóa
Câu chuyện Pay tái không chỉ nằm trong lời chúc hay nghi lễ. Nó hiện diện qua những việc rất cụ thể.
Trước khi về nhà ngoại, gia đình làm lễ tạ ơn ông bà, tổ tiên. Lễ vật thường có vịt, bánh gai, bánh chuối, rượu men lá và quà cho người thân. Trong mâm cỗ ngày Tết tháng Bảy còn có những món quen thuộc của vùng đất, như: Pẻng ít, thịt vịt, cá bỗng nướng, mọc vịt hay mooc pất, canh măng mai.
Sau lễ cúng, các thành viên quây quần bên mâm cơm, chúc sức khỏe cha mẹ và người thân. Người con gái có thể tự tay giặt giũ, may vá, làm những việc cha mẹ cần. Lòng hiếu thảo vì thế không nằm ở lễ vật lớn hay nhỏ, mà được thể hiện bằng những việc làm trong cuộc sống thường ngày.
Từ một gia đình, Pay tái lan ra cả bản làng. Sau phần lễ là những trò chơi dân gian như tức khang, hay đánh quay. Người dân mặc trang phục truyền thống, cùng nhau hát, múa và tham gia hội làng.
Một ngày Pay tái vì thế có đủ những lớp văn hóa từ gia đình, tín ngưỡng, ẩm thực đến trang phục và sinh hoạt cộng đồng.
Ở Lâm Thượng, phong tục ấy những năm gần đây được tổ chức thành ngày hội. Khi bước ra khỏi phạm vi từng gia đình, Pay tái trở thành dịp để người dân giới thiệu với du khách một phần đời sống văn hóa của mình.
Điều đáng quý là du khách đến với Pay tái không chỉ nhìn thấy một lễ hội. Qua một mâm cỗ, một bộ trang phục hay cuộc trở về của người con gái, họ có thể hiểu thêm cách người Tày, Nùng gìn giữ tình thân và nếp nhà.
Và chính từ những điều rất đỗi đời thường ấy, Pay tái ở Lâm Thượng có một sức hút riêng: Một phong tục được sống trong cộng đồng, được kể lại bằng ký ức của mỗi gia đình và tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
