Pháp luật cuộc sống
58,6% vụ xâm hại trẻ em có yếu tố công nghệ bị che giấu: Báo động từ thế giới số
Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội cho trẻ em nhưng cũng trở thành nơi tội phạm lợi dụng để dụ dỗ, thao túng và xâm hại. Bảo vệ trẻ trên môi trường số vì thế không chỉ là trang bị kỹ năng, mà còn là cuộc chiến trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Môi trường số trở thành nơi tội phạm tìm kiếm “con mồi”
Báo cáo Through Children's Eyes: How Digital Technologies Enable Child Sexual Abuse (Qua lăng kính của trẻ em: Công nghệ số tạo điều kiện cho xâm hại tình dục trẻ em như thế nào) do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) công bố tháng 9 vừa qua, đã đưa ra cảnh báo về tình trạng bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ đang diễn ra trên phạm vi rộng.
Nghiên cứu được thực hiện với khoảng 21.000 trẻ em sử dụng Internet từ 12 đến 17 tuổi, tại 21 quốc gia, kết hợp với các cuộc phỏng vấn sâu những người từng trải qua xâm hại trong thời thơ ấu. Kết quả cho thấy gần 1/5 số trẻ tham gia khảo sát từng trải qua ít nhất một hình thức bóc lột hoặc xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ trong vòng 1 năm.
Tại Việt Nam, gần 60% các trường hợp bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ, tương đương 58,6%, không được tiết lộ với bất kỳ ai.
Thực tế tại nhiều địa phương cũng cho thấy nguy cơ này ngày càng đáng lo ngại. Tại Sơn La, theo Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh, từ đầu năm đến nay đã xảy ra 14 vụ xâm hại tình dục trẻ em với 15 đối tượng, 14 nạn nhân, chiếm hơn 80% trong cơ cấu tội phạm xâm hại trẻ em.
Các đối tượng thường lợi dụng sự thiếu quan tâm của gia đình, hoàn cảnh đặc biệt của trẻ hoặc những khoảng trống trong nhận thức pháp luật để tiếp cận, dụ dỗ và thực hiện hành vi xâm hại.
Ts. Vũ Thị Hồng Phương - Khoa Luật, Trường Đại học Cảnh sát Nhân dân nhận định, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin đã tạo ra những nguy cơ mới đối với trẻ em. Đáng chú ý, các hành vi phạm tội trên không gian mạng thường không để lại dấu vết vật chất rõ ràng mà tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử như tin nhắn ẩn danh, lịch sử truy cập bị xóa hoặc các tệp dữ liệu được mã hóa.
Từ một cuộc trò chuyện trực tuyến đến nguy cơ bị xâm hại
Ở lứa tuổi vị thành niên, trẻ em thường có nhu cầu được lắng nghe, chia sẻ và khẳng định bản thân.
Lợi dụng đặc điểm tâm lý này, nhiều đối tượng đã sử dụng thủ đoạn “grooming” - từng bước tạo dựng lòng tin, thao túng cảm xúc để kiểm soát trẻ em.
Một vụ việc tại Điện Biên là cảnh báo điển hình. Theo Công an tỉnh Điện Biên, khoảng tháng 2/2025, Giàng A Lia (SN 1993, trú tại xã Pú Nhung) quen biết cháu S.T.T. (SN 2012) qua mạng xã hội Facebook. Sau thời gian trò chuyện, đối tượng nhiều lần thực hiện hành vi xâm hại tình dục khi nạn nhân chưa đủ 13 tuổi. Tháng 6/2026, Giàng A Lia bị khởi tố, bắt giữ để điều tra về hành vi “Hiếp dâm người dưới 16 tuổi”.
Đáng chú ý, nguy cơ này không chỉ xuất hiện ở các thành phố lớn mà đang lan rộng tới khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa - nơi trẻ em ngày càng tiếp cận nhiều hơn với Internet nhưng kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế.
Theo các chuyên gia, một trong những khó khăn lớn hiện nay là nhiều gia đình chưa nhận thức đầy đủ về nguy cơ trên môi trường mạng. Một số trường hợp khi phát hiện sự việc lại có tâm lý e ngại, che giấu vì lo ảnh hưởng đến danh dự gia đình, khiến việc bảo vệ trẻ và xử lý vi phạm gặp nhiều trở ngại.
Không thể để trẻ em tự chống chọi với nguy cơ trên mạng
Thượng tá, Tiến sĩ, chuyên gia Tội phạm học Đào Trung Hiếu cho rằng, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không có nghĩa là ngăn cấm trẻ tiếp xúc với công nghệ. Điều quan trọng là trang bị cho trẻ kiến thức, kỹ năng để sử dụng Internet an toàn.
Gia đình là “hàng rào bảo vệ” đầu tiên. Cha mẹ cần quan tâm đến những thay đổi trong tâm lý, thói quen sử dụng thiết bị của con; đồng thời xây dựng môi trường giao tiếp cởi mở để trẻ có thể chia sẻ khi gặp vấn đề thay vì im lặng hoặc sợ hãi.
Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ, kiến thức về giới tính và pháp luật phù hợp với từng độ tuổi. Trẻ cần được hướng dẫn cách nhận diện những mối quan hệ nguy hiểm, cách xử lý khi bị làm phiền trên mạng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ người đáng tin cậy.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ trẻ em trên môi trường số, nâng cao năng lực phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời đẩy mạnh truyền thông để cộng đồng hiểu rõ hơn về những nguy cơ mới.
