Xây dựng “hệ miễn dịch số” cho trẻ em

Chủ đề “Trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước trong kỷ nguyên số” thể hiện sự quan tâm của các cấp, các ngành và toàn xã hội đối với công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong bối cảnh mới. Mục tiêu này mang tính thời đại, không chỉ chăm sóc sức khỏe, mà còn phải xây dựng một vững chắc cho thế hệ tương lai.

Hiện nay, Việt Nam có 26 triệu trẻ em. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, trẻ em không thể đứng ngoài xu thế công nghệ.

Không gian số mang lại cơ hội lớn để trẻ em tiếp cận tri thức, phát triển kỹ năng và kết nối toàn cầu. Tuy nhiên, môi trường số cũng đang tác động ngày càng rõ nét tới sự phát triển của học sinh, không chỉ ở khả năng học tập, mà còn ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp và sức khỏe tinh thần.

Các hành vi bạo lực mạng, nội dung độc hại, xâm hại trẻ em trên nền tảng số, phổ biến gồm: dụ dỗ, thao túng tâm lý (grooming), tống tiền bằng hình ảnh (sextortion), phát tán nội dung khiêu dâm trẻ em và gần đây là “bắt cóc online”...đang trực tiếp ảnh hưởng tới sự phát triển lành mạnh của trẻ em.

Trước những nguy cơ đó, việc bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên số, không thể chỉ dựa vào các biện pháp kỹ thuật hay sự giám sát của người lớn.

Điều quan trọng hơn, là giúp trẻ hình thành khả năng tự nhận diện rủi ro, biết phân biệt đúng - sai, biết lựa chọn hành vi phù hợp và có trách nhiệm khi tham gia môi trường mạng.

Đây cũng là điểm gặp gỡ với quan điểm giáo dục của tôn giáo Baha'i, khi nhấn mạnh vai trò của giáo dục đạo đức và đời sống tinh thần đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Trong giáo trình Ruhi 3 dành cho giáo viên lớp thiếu nhi Baha'i có đoạn viết: “Trẻ em là kho tàng quý giá nhất mà một cộng đồng có thể sở hữu vì trong các em, là lời hứa và sự đảm bảo của tương lai.”

Để lời hứa ấy trở thành hiện thực, trẻ em cần được nuôi dưỡng cả về mặt tinh thần. Trong một thế giới số, nơi niềm vui và sự hồn nhiên của tuổi thơ đôi khi có thể bị lấn át bởi những thú vui ảo, vì vậy việc giáo dục đạo đức và đời sống tinh thần càng trở nên quan trọng.

Góc nhìn Baha'i: Xây dựng “la bàn nội tâm" cho trẻ em

Theo Hội đồng Tinh thần Tôn giáo Baha'i Việt Nam, giáo dục không đơn thuần là truyền đạt kiến thức. Khác với cách nhìn xem học sinh như những “chiếc thùng rỗng” cần được đổ đầy; hay những “trang giấy trắng” để người lớn định hình theo ý mình, người Baha'i cho rằng, nhiệm vụ của giáo dục là giúp những khả năng tiềm ẩn nơi mỗi cá nhân được bộc lộ và phát triển.

Điều đó bao gồm không chỉ năng lực trí tuệ, khả năng sáng tạo, tư duy khoa học hay nghệ thuật, mà còn cả những phẩm chất đạo đức và tinh thần như tình yêu thương, sự chân thật, công bằng, hào phóng, lòng dũng cảm, sự kiên định và tinh thần phụng sự.

Từ quan niệm đó, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, điều quan trọng không chỉ là trang bị cho trẻ các kỹ năng số, mà còn là giúp các em phát triển khả năng phán đoán đạo đức và ý thức trách nhiệm đối với bản thân cũng như xã hội.

Ông Phạm Văn Duyên, Chủ tịch Hội đồng Tinh thần Tôn giáo Baha'i Việt Nam chia sẻ: Ở thời đại công nghệ, sự an toàn của trẻ em cũng cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. An toàn không chỉ là tránh khỏi tai nạn hay bạo lực thể chất, mà còn là được bảo vệ về tinh thần; được sống trong môi trường không có bạo lực học đường; được trang bị năng lực để sử dụng không gian mạng một cách lành mạnh; và được nâng đỡ để vượt qua những ảnh hưởng tiêu cực của sự thù ghét, ích kỷ hay những thông tin độc hại.

Từ góc nhìn Baha'i, công nghệ tự thân không phải là vấn đề. Công nghệ là một công cụ, và giá trị của nó phụ thuộc vào cách con người sử dụng.

Tôn giáo Baha'i đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục tinh thần từ sớm. Điều này không nhằm tách trẻ khỏi cuộc sống hiện đại, mà giúp các em xây dựng một “la bàn nội tâm” để phân biệt đúng - sai giữa lượng thông tin khổng lồ của thời đại kỹ thuật số.

Khi hiểu rằng mỗi lời nói, hành động của mình đều có ảnh hưởng đến người khác, các em sẽ có xu hướng sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm hơn, biết tránh các hành vi như bắt nạt trên mạng, bạo lực ngôn từ hay lan truyền những nội dung gây tổn hại cho cộng đồng.

Nói cách khác, kỹ năng số là rất cần thiết, nhưng nền tảng đạo đức và đời sống tinh thần, mới là yếu tố giúp trẻ sử dụng những kỹ năng ấy một cách khôn ngoan và có ích.

Một xã hội thật sự an toàn cho trẻ em, là xã hội trong đó gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng chia sẻ trách nhiệm bảo vệ phẩm giá của trẻ, đồng thời tạo điều kiện để các em phát triển toàn diện.

Khi được yêu thương, được bảo vệ và được nuôi dưỡng cả về trí tuệ lẫn tinh thần, trẻ em sẽ có đủ nền tảng để vững bước trong kỷ nguyên số, trở thành những người biết sống trách nhiệm, nhân ái và đóng góp tích cực cho tương lai xã hội.

Khám sức khỏe lưu động ở vùng cao: Thêm cơ hội sống cho trẻ em

Dựng "lưới an toàn" cho trẻ em vùng cao