Sắc màu 54
Bí mật sau những chiếc mão, mặt nạ Khmer hơn 200 năm tuổi
Tồn tại hơn hai thế kỷ, nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer không chỉ tạo nên những đạo cụ sân khấu độc đáo mà còn lưu giữ tri thức dân gian, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Ngày 11/9, Bảo tàng Vĩnh Long phối hợp với Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk tổ chức trưng bày chuyên đề “Nghề làm mão, mặt nạ - Nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer”.
Những chiếc mão kể chuyện văn hóa Khmer
Nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer ở Vĩnh Long đã có lịch sử hơn 200 năm, gắn bó mật thiết với các loại hình nghệ thuật sân khấu, diễn xướng truyền thống.
Trải qua nhiều thế hệ, nghề thủ công này không chỉ đáp ứng nhu cầu biểu diễn mà còn trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa cộng đồng.
Mỗi chiếc mão, mặt nạ không đơn thuần là đạo cụ sân khấu. Qua hình dáng, hoa văn, màu sắc và cách tạo hình nhân vật, sản phẩm phản ánh tri thức dân gian, quan niệm về vũ trụ, nhân sinh cũng như đời sống tín ngưỡng của người Khmer.
Theo quan niệm truyền thống, mỗi chiếc mão, mặt nạ gắn với một nhân vật cụ thể và mang ý nghĩa riêng. Khi xuất hiện trên sân khấu, chúng giúp nghệ sĩ nhận diện vai diễn, thể hiện tính cách nhân vật và kể lại những câu chuyện, tuồng tích được lưu truyền trong văn học dân gian.
Năm 2025, nghề làm mão, mặt nạ của người Khmer được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với một nghề thủ công đặc sắc đã được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long Thạch Bồi cho biết, mão và mặt nạ là những sản phẩm chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, thể hiện rõ bản sắc của cộng đồng dân tộc Khmer.
Nổi bật trong đó là giá trị nghệ thuật dân gian, đặc biệt ở lĩnh vực hội họa, tạo hình và diễn xướng.
Giữ nghề để giữ di sản
Để tạo nên một chiếc mão hay mặt nạ hoàn chỉnh, nghệ nhân không chỉ cần sự khéo léo mà còn phải am hiểu nhân vật, tuồng tích và các quy tắc tạo hình truyền thống.
Mỗi sản phẩm vì thế mang dấu ấn sáng tạo riêng của người làm nghề nhưng vẫn phải giữ được những đặc trưng văn hóa vốn có.
Theo nghệ nhân Lâm Phên (SN 1957), mỗi chiếc mão, mặt nạ đều là kết quả của sự sáng tạo của nghệ nhân, nghệ sĩ nhằm làm cho nhân vật trên sân khấu trở nên sinh động, hấp dẫn và gần gũi hơn với công chúng.
Chính sự sáng tạo ấy đã giúp nghệ thuật chế tác mão, mặt nạ ngày càng phong phú, đồng thời góp phần lưu giữ tri thức dân gian và làm giàu thêm bản sắc văn hóa địa phương.
Nghệ nhân Kim Mạnh (SN 1966), một trong những người đang gìn giữ nghề truyền thống, cho biết kỹ thuật làm mão, mặt nạ được truyền lại chủ yếu thông qua quá trình quan sát, thực hành và chỉ dẫn trực tiếp giữa các thế hệ.
Bởi vậy, sự tồn tại của nghề có mối quan hệ mật thiết với sức sống của các loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống Khmer. Khi sân khấu còn được duy trì, những chiếc mão, mặt nạ vẫn còn “đất sống”; ngược lại, nghề thủ công này cũng góp phần giữ cho các loại hình diễn xướng không bị mai một.
Không chỉ mang giá trị nghệ thuật, sản phẩm mão, mặt nạ còn là những hiện vật chứa đựng ký ức cộng đồng. Từ bàn tay nghệ nhân, những câu chuyện dân gian, hình tượng thần linh, nhân vật thiện - ác hay các quan niệm thẩm mỹ của người Khmer được chuyển tải qua từng đường nét.
Việc trao truyền kỹ thuật chế tác cho thế hệ sau vì thế không đơn thuần là giữ một nghề thủ công, mà còn là giữ lại một phần ký ức văn hóa của cộng đồng.
Qua thời gian, những tri thức và kinh nghiệm làm mão, mặt nạ vẫn được các nghệ nhân Khmer tiếp nối. Cùng với đó, các loại hình nghệ thuật sử dụng mão, mặt nạ và những không gian văn hóa liên quan tiếp tục được cộng đồng gìn giữ, thực hành và phát triển.
Thông qua chuyên đề lần này, công chúng có cơ hội tiếp cận gần hơn với những sản phẩm thủ công đặc sắc, đồng thời hiểu thêm về đời sống văn hóa, nghệ thuật và tín ngưỡng của đồng bào Khmer.
Trưng bày chuyên đề “Nghề làm mão, mặt nạ - Nét văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer” kéo dài đến giữa tháng 10/2026.
.jpg)
