Bản làng hôm nay
Lên đỉnh Pà Khốm, nghe đất kể chuyện người
Ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển, bản Pà Khốm hiện ra với những mái nhà gỗ samu ẩn mình giữa mây trời. Dưới những mái nhà ấy, đồng bào dân tộc Mông đang từng ngày gieo những mùa "no ấm" ngay trên đỉnh núi vùng biên.
Tạo sinh kế trên đỉnh Pà Khốm
Những ngày đầu tháng 9, chúng tôi lên Pà Khốm, bản của đồng bào dân tộc Mông nằm trên đỉnh núi ở xã Tri Lễ , tỉnh Nghệ An. Con đường từ Quốc lộ 16 dẫn vào bản đã được bê tông hóa. Dốc vẫn dựng đứng, nhưng xe đã có thể vượt qua cung đường bê tông thay cho đường đất gập ghềnh, trơn trượt trước đây.
Pà Khốm ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển. Những mái nhà lợp gỗ samu của đồng bào dân tộc Mông nằm ẩn mình trong mây trời. Đây là nơi sinh sống của 100 hộ gia đình với 600 nhân khẩu dân tộc Mông.
Đón chúng tôi, Trưởng bản Thò Bá Lý nói: “Muốn hiểu đất và người ở bản, thì phải đi vào rừng măng đắng, ngắm vườn đào của người Mông. Đặc biệt là xem cách đồng bào Mông nuôi trâu bò nhốt chuồng…”.
Khoảng 40ha măng đắng là một trong những sinh kế mang lại thu nhập cho người dân. Loại măng này từng mọc tự nhiên trong rừng. Có thời điểm, việc khai thác quá mức khiến nhiều khu vực cạn kiệt. Nay, đồng bào Mông đã khoanh nuôi, bảo vệ để thu hoạch hiệu quả hơn.
Măng đắng được nhiều người đặt mua rồi đem về xuôi bán. Nhờ sản lượng cao và bán được giá nên những hộ có diện tích lớn có thể thu về hàng chục triệu đồng mỗi năm. Như gia đình ông Thò Nhia Thông có thu nhập từ 30 - 40 triệu đồng nhờ khoanh nuôi và bảo vệ 5ha măng đắng.
Rời rừng măng, chúng tôi gặp chị Thò Thị Mị ngay con suối đầu bản. Đôi tay chị đang thoăn thoắt róc vỏ, bỏ măng non vào gùi.
“Măng đắng tươi hiện đang bán với giá từ 10.000 - 15.000 đồng/kg. Gia đình tôi khoanh nuôi và bảo vệ 2ha, mỗi năm thu nhập gần 20 triệu đồng”, chị Mị chia sẻ.
Cùng với măng đắng, cây đào cũng đã tạo được thương hiệu “Đào Mông” và mang lại cảnh sắc mùa Xuân riêng trên đỉnh Pà Khốm. Gia đình ông Và Như Lỳ trồng hơn 1.000 cây đào. Mỗi dịp Tết, những cành đào từ lưng núi theo người xuống phố, mang về cho gia đình khoảng 30 - 40 triệu đồng.
Cuộc sống mới từ nương rẫy
Ở Pà Khốm, những mùa "no ấm" không chỉ được đo bằng những rừng măng đắng, vườn đào mà còn là những thửa ruộng lúa nước đã đủ sức nuôi người.
Bản hiện có khoảng 21ha lúa nước, trong đó hơn một nửa diện tích có thể sản xuất 2 vụ/năm, phần còn lại sản xuất 1 vụ. Theo Trưởng bản Thò Bá Lý, đến nay, trong bản không có gia đình nào thiếu lương thực.
Khoảng 50ha sắn cao sản cũng được người dân trồng trên đất sản xuất. Sắn được thu mua, đưa về nhà máy ở Nghĩa Đàn để chế biến. Trên những nương rẫy, máy móc dần thay sức người. Bản có khoảng 35 máy phục vụ sản xuất, cùng 6 máy xay xát lúa.
Pà Khốm hiện có khoảng 200 con trâu, 130 con bò. Các hộ Thò Nỏ Pó, Thò Dống Nủ là những gia đình có đàn gia súc lớn. Phần lớn trâu, bò ở bản đều được bà con nuôi theo phương thức nuôi nhốt nên kiểm soát được bệnh tật.
Đổi thay trên mỗi nếp nhà
Đổi thay ở Pà Khốm còn hiện hữu trong mỗi nếp nhà. Bản có 100 hộ thì đã có 98 hộ có xe máy, nhiều hộ có tivi… Những ngôi nhà mới mọc lên, thay thế dần cho những ngôi nhà tạm bợ.
Ông Lô Minh Điệp, Chủ tịch UBND xã Tri Lễ, cho biết: “Bản vùng cao đang từng bước thay da đổi thịt. Đồng bào Mông ở Pà Khốm chăm chỉ lao động và áp dụng tốt khoa học kỹ thuật vào sản xuất nên thu nhập ngày càng cao”.
Pà Khốm hôm nay đã có cung đường bê tông vượt dốc, những thửa ruộng lúa nước đủ sức nuôi người. Những ngôi nhà mới mọc lên thay thế dần cho nhà tạm... Pà Khốm đang dần khoác lên mình "tấm áo mới" no đủ.
Và rồi đây, đất Pà Khốm tiếp tục kể câu chuyện về sự cần cù lao động của đồng bào Mông, câu chuyện về sự đổi thay trong cách nghĩ, cách làm nơi vùng biên Tri Lễ.
