Sắc màu 54
Từ đình làng đến mã QR: Quảng Hà tìm cách làm sống lại di sản
Những câu hát, món ăn, nghề truyền thống hay câu chuyện về ngôi đình ở Quảng Hà (Quảng Ninh) không chỉ được nhắc nhớ trong ngày hội. Khi người dân tiếp tục thực hành, trao truyền và kết nối di sản với du lịch, sản phẩm địa phương, các giá trị văn hóa ấy đang tìm được sức sống mới trong đời sống hôm nay.
Những ký ức được tiếp nối
Ở xã Quảng Hà, di sản không nằm yên trong những công trình cổ hay những trang tư liệu. Từ đình Mi Sơn, đình Quang Lĩnh, đền Trần Hưng Đạo đến hát nhà tơ, hát múa cửa đình, nghề truyền thống và món ăn dân gian..., ký ức của vùng đất vẫn được gìn giữ qua những sinh hoạt của cộng đồng.
Sự giao thoa văn hóa giữa các cộng đồng dân cư qua nhiều thế hệ đã tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất này. Nhưng những giá trị ấy chỉ thực sự có sức sống khi tiếp tục được thực hành, gìn giữ và truyền lại cho thế hệ sau.
Đó cũng là cách Quảng Hà đang tiếp cận công tác bảo tồn văn hóa. Thay vì chỉ gìn giữ trong không gian di tích hay chờ đến những dịp lễ hội, địa phương từng bước kết nối di sản với du lịch sinh thái, nông nghiệp, nghề truyền thống và các sản phẩm đặc trưng.
Những điều vốn quen thuộc trong đời sống người dân vì thế được nhìn nhận dưới một góc độ mới. Món ăn có thể trở thành trải nghiệm văn hóa; nghề truyền thống được phát triển thành sản phẩm; những làn điệu dân gian có thêm không gian đến với du khách, thay vì chỉ vang lên trong những ngày hội làng.
Cách làm này cũng khiến việc bảo tồn không còn là câu chuyện riêng của những người làm công tác văn hóa. Người dân vừa là chủ thể gìn giữ, vừa là người kể câu chuyện về quê hương và trực tiếp tạo nên giá trị từ những di sản được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Theo anh Nguyễn Minh Nghiên - Trưởng khu phố Quảng Thắng, muốn gìn giữ văn hóa, trước hết phải để người dân nhận thấy đó là những giá trị gần gũi và gắn với chính cuộc sống của mình.
“Khi người trẻ cùng tham gia các hoạt động cộng đồng, những làn điệu, món ăn, phong tục và câu chuyện quê hương sẽ không chỉ được nhắc lại mà còn có cơ hội tiếp tục được trao truyền”, anh Nguyễn Minh Nghiên chia sẻ.
Từ những sinh hoạt cộng đồng, giá trị văn hóa dần hiện diện trong các sản phẩm, hoạt động trải nghiệm và không gian du lịch, tạo nên mạch nối giữa ký ức của vùng đất với đời sống hiện tại.
Kể chuyện di sản bằng cách mới
Một hướng đi đáng chú ý của Quảng Hà là số hóa di sản. Những tư liệu vốn được lưu giữ rải rác trong cộng đồng đang từng bước được sưu tầm, kiểm kê và chuẩn hóa, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác bảo tồn, quản lý và quảng bá.
Theo bà Hoàng Thị Phương Thảo - Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Hà, địa phương xác định đẩy mạnh số hóa di tích, di sản văn hóa phi vật thể; đồng thời sưu tầm, kiểm kê và chuẩn hóa tư liệu về lịch sử, kiến trúc truyền thống, lễ hội dân gian cùng các nhân vật gắn với lịch sử địa phương.
Công nghệ không thay thế những phương thức bảo tồn truyền thống, mà mở thêm cách tiếp cận di sản. Mã QR tại các điểm di tích, cùng kho hình ảnh, video và nội dung giới thiệu trên nền tảng số giúp du khách dễ dàng tìm hiểu câu chuyện phía sau mỗi công trình, lễ hội chỉ bằng một chiếc điện thoại.
Với thế hệ trẻ, công nghệ cũng giúp những giá trị tưởng như xa xưa trở nên gần gũi hơn. Một lễ hội không chỉ tồn tại trong vài ngày tổ chức; một ngôi đình không chỉ được nhìn như công trình kiến trúc, mà còn có thể trở thành câu chuyện lịch sử, văn hóa được tìm hiểu, chia sẻ và lan tỏa trên không gian số.
Song song với số hóa, Quảng Hà nghiên cứu kết nối các điểm di tích, chỉnh trang cảnh quan ven sông Hà Cối và không gian phố chợ truyền thống, từng bước hình thành những hành trình trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa.
Tuy nhiên, đưa di sản vào phát triển du lịch không đồng nghĩa với biến văn hóa thành sản phẩm trình diễn. Điều quan trọng là cộng đồng vẫn giữ vai trò chủ thể, để những giá trị truyền thống được tiếp nối từ chính đời sống của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Từ thực hành trong cộng đồng đến số hóa tư liệu, từ gìn giữ không gian di tích đến phát triển sản phẩm và trải nghiệm mới, Quảng Hà đang tìm nhiều cách để ký ức văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống.
