Sắc màu 54

Tết mùa - ngày hội lớn sau mùa rẫy

Lễ “Ăn mừng lúa mới” hay Tết mùa là một trong những nghi lễ quan trọng của đồng bào Gié Triêng. Lễ thường diễn ra vào khoảng tháng 11, 12 dương lịch, khi vụ lúa rẫy đã kết thúc, thóc được phơi khô và đưa về kho.

Đây cũng là thời điểm người dân tạm gác công việc nương rẫy để cùng nhau nghỉ ngơi, thăm hỏi, sum họp và ăn mừng thành quả sau một năm lao động.

Trong quan niệm của người Giẻ Triêng, Tết mùa trước hết là dịp tạ ơn Giàng và các vị thần linh đã phù hộ cho mùa màng; sau là cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, lúa đầy kho, con cháu khỏe mạnh, cuộc sống bình yên, no ấm.

Theo nghệ nhân Hồ Văn Dong, Thôn 2, xã Phước Chánh, TP. Đà Nẵng: Nghi lễ thể hiện sự gắn bó của cộng đồng với cây lúa và nghề nông, đồng thời phản ánh quan niệm tín ngưỡng vạn vật hữu linh. Người dân lần lượt tưởng nhớ, tri ân các vị thần gắn với trời đất, sông suối, núi rừng, mưa, sấm và mùa màng.

Với người Gié Triêng, Tết mùa có ý nghĩa như một ngày Tết lớn của cộng đồng. Những ngày này, việc đón khách, thăm hỏi và chúc tụng được coi là niềm vui, sự may mắn của mỗi gia đình. Theo nghi thức truyền thống được tái hiện, Tết mùa có thể kéo dài nhiều ngày, với các nghi lễ chính nối tiếp nhau.

Sau khi thu hoạch, già làng triệu tập dân làng họp tại nhà làng để thống nhất ngày tổ chức Tết mùa, phân công công việc và hướng dẫn các gia đình chuẩn bị lễ vật.

Dân làng cùng chuẩn bị Tết

Ngày lễ được chọn theo chu kỳ mặt trăng. Khi ngày lành đã định, mỗi gia đình bắt tay vào chuẩn bị. Nam giới lên rừng săn bắt, hái rau, xuống sông suối bắt cá; phụ nữ và các cô gái lấy lúa trong kho, đem phơi, giã, sàng gạo và chuẩn bị nguyên liệu làm bánh.

Một nghi thức quan trọng diễn ra tại kho lúa là xin phép thần lúa trước khi đưa lúa về nhà. Người phụ nữ trong gia đình thực hiện nghi lễ, cầu mong thần lúa tiếp tục phù hộ cho gia đình và con cháu.

Tại sân nhà làng, những công đoạn chuẩn bị diễn ra khẩn trương. Lúa được phơi, giã thành gạo; lá, dây lạt và các nguyên liệu được chuẩn bị để gói bánh.

Trước khi mọi người bắt tay vào làm bánh, nữ già làng thực hiện nghi thức khấn thần lúa, xin phép được gói và nấu bánh để dâng cúng Giàng và các vị thần linh.

Theo nghi lễ được tái hiện, nữ già làng tự tay gói 9 chiếc bánh nếp đầu tiên. Sau đó, con cháu trong gia đình mới tiếp tục hoàn thiện số bánh còn lại.

Khi bánh chín, lễ vật của các gia đình được tập hợp và bày lên mâm cúng tại sân nhà làng. Mâm lễ ngoài bánh còn có gà luộc, cá nướng, thịt heo, rau, canh, thịt rừng, trầu cau và rượu cần...

Thầy cúng hoặc già làng, Người có uy tín trong cộng đồng thực hiện nghi thức cúng.

Sau phần nghi lễ, già làng bốc cơm cúng và rót rượu trao cho con cháu. Mỗi người nhận một phần lộc, uống một ngụm rượu để cùng chia sẻ niềm vui và cầu mong may mắn.

Không gian nhà làng sau đó trở nên rộn ràng với tiếng cồng chiêng, tiếng trống và những điệu múa. Già làng dẫn đầu đoàn thanh niên nam nữ và các em nhỏ cùng hòa vào vòng xoang.

Rượu cần được chuyền tay, những món ăn truyền thống được mời khách. Người dân vừa múa, vừa hát, vừa mời nhau uống rượu trong không khí vui tươi của ngày hội sau mùa thu hoạch.

Âm vang Lễ hội mừng lúa mới

Phục dựng Lễ mừng lúa mới truyền thống của người Gié Triêng

Thúy Hồng