Công tác Dân tộc
Lực đẩy mới cho vùng đồng bào DTTS
Việc Quốc hội thông qua chủ trương tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2026-2035 đánh dấu thay đổi lớn trong cách tổ chức chính sách.
Không chỉ hợp nhất đầu mối, chương trình mới hướng tới tập trung nguồn lực theo địa bàn, nhu cầu và kết quả, thay vì triển khai chính sách theo từng chương trình riêng lẻ.
Từ 4 chương trình đến một chương trình chung
Tại kỳ họp Quốc hội ngày 24/8/2026, với 477/478 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình MTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.
Chương trình được tích hợp từ 4 chương trình MTQG về phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.
Việc hợp nhất được thực hiện theo nguyên tắc không làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định tại 4 chương trình trước đó; đồng thời không làm gián đoạn các nhiệm vụ đang triển khai.
Theo Nghị quyết 46/2026/QH16 ngày 24/8 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình MTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, mục tiêu đến năm 2030 là đưa thu nhập bình quân người dân nông thôn lên gấp 2,5-3 lần so với năm 2020; thu nhập bình quân của người DTTS bằng 1/2 mức bình quân chung của cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào DTTS và miền núi giảm xuống dưới 10%; vùng này cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn…
Tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030 là 808.558 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương 345.000 tỷ đồng; ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng; 23.000 tỷ đồng thực hiện tín dụng chính sách; 20.429 tỷ đồng đối ứng của các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng và 24.737 tỷ đồng từ các nguồn huy động hợp pháp khác.
Nghị quyết yêu cầu phân bổ nguồn lực có trọng tâm, trọng điểm, không manh mún, dàn trải; ưu tiên cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào DTTS và miền núi, biên giới, hải đảo.
Tích hợp để giảm phân tán, không xóa đặc thù
Quy mô của Chương trình mới đặt ra một yêu cầu lớn hơn việc hợp nhất cơ học các chương trình: phải thay đổi cách quản lý và phối hợp nguồn lực.
Ông Nguyễn Hữu Toàn, Ðoàn đại biểu Quốc hội (ÐBQH) tỉnh Lai Châu đánh giá, đây là “một bước đi đột phá, thể hiện tư duy mới trong xây dựng pháp luật”.
Theo ông Toàn, cùng với mở đường cho cách làm mới, cần tiếp tục sửa những cơ chế chưa phù hợp để giảm phân tán nguồn lực, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.
Còn ông Bùi Văn Dũng, Ðoàn ÐBQH tỉnh Thanh Hóa cho rằng, tích hợp không đơn thuần là gộp 4 chương trình thành một, mà phải được nhìn nhận như sự thay đổi trong tư duy phát triển và quản trị.
Theo ông Bùi Văn Dũng, cần thống nhất về mục tiêu và quản trị nhưng vẫn tôn trọng đặc thù chuyên môn. “Văn hóa không thể quản trị hoàn toàn như đầu tư hạ tầng. Giáo dục không thể đánh giá như giảm nghèo”, ông Bùi Văn Dũng nhấn mạnh.
Ðây cũng là vấn đề đáng chú ý trong thiết kế chương trình mới: tích hợp về quản trị nhưng không làm mất đi các chính sách đặc thù dành cho từng nhóm đối tượng, từng lĩnh vực và từng địa bàn.
Tăng tính chủ động cho địa phương
Cùng với việc tập trung nguồn lực, chương trình mới đặt yêu cầu đổi mới phương thức quản lý theo hướng thu gọn đầu mối, phân công rõ trách nhiệm và quản trị theo kết quả đầu ra.
Các địa phương được chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ và điều chỉnh chi tiết, phương thức tổ chức thực hiện trong khuôn khổ chương trình. Việc điều chỉnh không được làm thay đổi điều kiện thụ hưởng, giảm mức ưu tiên hoặc loại bỏ chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân.
Theo ông Lương Thành Chung, Chủ tịch UBND xã Chiến Thắng, tỉnh Lạng Sơn, việc tích hợp các Chương trình MTQG tạo sự thống nhất trong quản lý, giảm phân tán, hạn chế trùng lặp về địa bàn, đối tượng và nội dung hỗ trợ; đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động lồng ghép, sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Sau khi Quốc hội thông qua chủ trương tích hợp, việc bố trí nguồn lực cho các Chương trình MTQG vẫn được triển khai để bảo đảm không bị gián đoạn. Ngày 10/9/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1757/QÐ-TTg giao bổ sung 192,251 tỷ đồng dự toán chi thường xuyên ngân sách Trung ương năm 2026 cho 9 bộ, cơ quan Trung ương và 27 địa phương thực hiện các Chương trình MTQG.
Việc phân bổ đi kèm yêu cầu sử dụng đúng mục tiêu, đúng đối tượng và bảo đảm khả năng giải ngân trong năm 2026.
Thước đo của việc tích hợp vì thế không nằm ở việc có thêm một tên gọi chung hay một đầu mối chung. Quan trọng hơn là khả năng biến sự hợp nhất về cơ chế thành sự phối hợp thực chất trong phân bổ và sử dụng nguồn lực.
Với vùng đồng bào DTTS và miền núi, đây chính là dư địa để các nguồn lực lớn không chỉ được phân bổ nhiều hơn, mà được sử dụng theo cách đồng bộ hơn, tạo thêm lực đẩy cho phát triển.
