Thành tựu và Phát triển
Già làng, trưởng bon tiên phong thay đổi thói quen uống rượu, bia
Bằng uy tín và sự gương mẫu, những già làng, trưởng bon ở xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng đã góp phần thay đổi thói quen sử dụng rượu, bia trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số. Từ việc tự mình từ bỏ rượu đến vận động bà con xây dựng quy định chung, họ đang góp sức hình thành nếp sống lành mạnh, văn minh ngay từ bon làng.
Khi già làng đi đầu thay đổi tập quán
Trong đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào Mnông, rượu cần từ lâu đã hiện diện trong nhiều dịp lễ hội, cưới hỏi và sinh hoạt cộng đồng. Những ché rượu được mang ra tiếp khách, những cuộc gặp gỡ bên bếp lửa thường kéo dài cùng tiếng cồng chiêng và những câu chuyện của bon làng.
Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của đời sống, người dân ngày càng nhận thức rõ hơn những hệ lụy từ việc lạm dụng rượu, bia.
Tại bon Mê Ra, xã biên giới Tuy Đức, sự thay đổi ấy đã bắt đầu từ khoảng 20 năm trước. Khi nhận thấy những tác động tiêu cực của rượu đối với sức khỏe và sinh hoạt gia đình, một số già làng đã chủ động từ bỏ thói quen uống rượu, đồng thời vận động người dân cùng thực hiện.
Việc làm tưởng chừng đơn giản ấy lại có ý nghĩa quan trọng đối với cộng đồng. Bởi ở những bon làng đồng bào DTTS, già làng không chỉ là người am hiểu phong tục, tập quán mà còn có tiếng nói được bà con tin tưởng.
Khi chính những người từng gắn bó với các sinh hoạt truyền thống tự nguyện thay đổi, lời vận động cũng trở nên gần gũi và có sức thuyết phục hơn.
Từ sự tiên phong của các bậc cao niên, việc không sử dụng rượu, sau này mở rộng thêm đối với bia, dần được đưa vào nội quy chung của bon. Người dân cùng thống nhất thực hiện trong những dịp cưới hỏi, lễ cúng và sinh hoạt cộng đồng.
Theo Trưởng bon Mê Ra Điểu Nhai, ngay cả những nghi lễ cúng thần linh, bà con cũng đã thay rượu bằng nước suối hoặc nước trà. Đây là thay đổi đáng chú ý bởi rượu vốn có vị trí nhất định trong nhiều sinh hoạt truyền thống của đồng bào.
Điều quan trọng là việc thay đổi đồ uống không đồng nghĩa với từ bỏ các giá trị văn hóa. Những dịp gặp gỡ, lễ hội vẫn là cơ hội để cộng đồng gắn kết; sự trang trọng của nghi lễ vẫn được giữ gìn, nhưng những cuộc vui không còn phụ thuộc vào rượu, bia.
Đến nay, bon Mê Ra có 140 hộ đồng bào Mnông sinh sống, trong đó hơn 100 hộ đã cam kết không sử dụng rượu, bia và các chất kích thích. Con số này phản ánh sự hưởng ứng của đông đảo người dân đối với quy ước được hình thành từ chính cộng đồng.
Đằng sau kết quả ấy là quá trình vận động bền bỉ, trong đó sự gương mẫu của già làng, trưởng bon giữ vai trò quan trọng. Không chỉ nói về tác hại của rượu, bia, họ còn chứng minh bằng hành động rằng những cuộc vui vẫn có thể trọn vẹn khi không có đồ uống có cồn.
Từ lời vận động đến nếp sống văn minh
Sự thay đổi ở bon Mê Ra được thể hiện rõ trong những dịp cưới hỏi, vốn là nơi rượu, bia thường xuất hiện nhiều nhất.
Hiện nay, tại những đám cưới trong bon, hàng chục mâm cỗ được chuẩn bị chu đáo nhưng không có rượu, bia. Thay vì nâng chén rượu, cô dâu, chú rể và khách mời sử dụng nước ngọt, nước lọc để chúc mừng nhau.
Bữa tiệc vẫn diễn ra vui vẻ, đầm ấm. Trưởng bon Điểu Nhai cho biết, việc không sử dụng rượu, bia đã góp phần giúp các đám tiệc diễn ra văn minh, tiết kiệm hơn. Đáng chú ý, người dân không còn coi rượu là điều kiện bắt buộc để thể hiện sự hiếu khách hay tình cảm giữa những người trong cộng đồng.
Sự chuyển biến ấy không chỉ đến từ một quy định chung mà còn từ cách già làng, trưởng bon vận động phù hợp với đời sống của bà con. Thay vì phủ nhận những tập quán đã tồn tại lâu đời, những người có uy tín giúp cộng đồng nhận ra điều gì cần gìn giữ, điều gì nên thay đổi để cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trong môi trường bon làng, sự gần gũi và hiểu biết phong tục là lợi thế của những người có uy tín. Họ có thể trao đổi với bà con bằng cách nói quen thuộc, giải thích từ những câu chuyện cụ thể trong cuộc sống. Quan trọng hơn, sự gương mẫu của họ tạo nên niềm tin để người dân tự giác làm theo, thay vì chỉ thực hiện khi có sự nhắc nhở.
Tại Tuy Đức, nơi có đông đồng bào DTTS sinh sống, vai trò của già làng, trưởng bon và Người có uy tín còn được phát huy trong nhiều hoạt động vận động quần chúng, xây dựng đời sống văn hóa và giữ gìn sự đoàn kết cộng đồng. Chính sự gắn bó với người dân giúp họ trở thành cầu nối quan trọng giữa chính quyền và bon làng.
Câu chuyện bon Mê Ra cho thấy, việc thay đổi một thói quen lâu đời cần thời gian và sự đồng thuận. Khoảng 20 năm kiên trì xây dựng nếp sống không rượu, bia cũng là chặng đường để những quy ước từng bước trở thành ý thức tự giác của người dân.
Trong hành trình ấy, già làng, trưởng bon và Người có uy tín không chỉ là người tuyên truyền, vận động mà còn là những tấm gương đi trước, góp phần xây dựng bon làng bình yên, đoàn kết và văn minh.
.jpg)
.jpg)