Công tác Dân tộc
Khơi dòng chảy thương mại ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Từ đầu tư hạ tầng chợ, phát triển mô hình thương mại hai chiều đến đẩy mạnh xúc tiến thương mại, các Chương trình MTQG đang từng bước khơi thông dòng chảy thương mại, tạo động lực phát triển kinh tế vùng đồng bào DTTS, miền núi.
Từ các chương trình, dự án, nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg (Chương trình MTQG 1719), bức tranh thương mại tại các “vùng lõm” khó khăn đang đổi thay từng ngày.
Không chỉ dừng lại ở những phiên chợ vùng cao truyền thống, dòng chảy hàng hóa ở địa bàn này đang được khơi thông mạnh mẽ nhờ mạng lưới hạ tầng đồng bộ, các mô hình thương mại hai chiều và sức bật từ chuyển đổi số.
Hạ tầng thương mại và những con số biết nói
Giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng khi mạng lưới thương mại miền núi được đầu tư trọng điểm. Từ vốn Chương trình MTQG 1719, các địa phương đã từng bước hoàn thiện mạng lưới chợ - hạ tầng thương mại gần nhất với người dân vùng cao.
Trong Báo cáo số 7381/BC-BCT ngày 15/9/2026 tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW về công tác dân tộc, Bộ Công thương cho biết, trong 5 năm thực hiện Chương trình MTQG 1719, toàn vùng đầu tư 281 chợ; trong đó xây mới 97 chợ và sửa chữa, cải tạo 184 công trình.
Tạo nguồn nhân lực thương mại miền núi
Cùng với việc thiết lập “xương sống” hạ tầng, Chương trình MTQG 1719 cũng đã góp phần phát triển nguồn nhân lực thương mại ở miền núi.
Trong giai đoạn 2022 - 2025, Bộ Công thương đã tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực kinh doanh cho khoảng 7.850 học viên (bao gồm thương nhân, hộ kinh doanh và cán bộ quản lý thương mại). Ngoài ra, các địa phương đã cân đối ngân sách để đào tạo nhân lực thương mại (Nghệ An 1.560 người, cao bằng 2.144 người, Phú Thọ 1.500 người…).
(Báo cáo số 7381/BC-BCT ngày 15/9/2026 của Bộ Công thương)
Việc đầu tư xây dựng mạng lưới chợ đã tạo ra “xương sống” giao thương ở địa bàn miền núi.
Để giải quyết căn cơ bài toán đầu ra cho sản phẩm của đồng bào DTTS, triển khai Nội dung số 3 của Tiểu dự án 2, Dự án 3 Chương trình MTQG 1719, các địa phương đã thí điểm mô hình thương mại hai chiều - giải pháp vừa đưa hàng tiêu dùng thiết yếu lên miền núi, vừa đưa nông, đặc sản địa phương về xuôi.
Báo cáo của Bộ Công thương cho thấy, trong 5 năm (2021 - 2025), các địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi đã xây dựng được 65 mô hình. Từ hiệu quả trên thực tế, nhiều địa phương tiếp tục nhân rộng mô hình thương mại hai chiều từ nguồn vốn Chương trình MTQG 1719 kéo dài thực hiện năm 2026.
Đơn cử tại Quảng Trị, theo Kế hoạch số 153/KH-SCT ngày 19/10/2026, trong quý IV/2026 Sở Công Thương sẽ hỗ trợ xây dựng từ 2 - 3 mô hình thương mại hai chiều. Các sản phẩm được ưu tiên lựa chọn là những mặt hàng đặc sản, đặc trưng của vùng đồng bào DTTS và miền núi, có năng lực sản xuất, khả năng cung ứng và đáp ứng điều kiện của thị trường.
Từ mô hình thương mại hai chiều đến sinh kế bền vững
Với nguồn lực được bố trí kịp thời, các địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi đã tích cực vào cuộc để khơi thông dòng chảy thương mại, thúc đẩy giảm nghèo bền vững. Nhiều đặc sản vùng cao đã vươn xa khỏi lũy tre làng, đưa lại thu nhập cao cho người dân.
Thượng Trạch là xã mới của tỉnh Quảng Trị, được sáp nhập từ các xã: Tân Trạch, Thượng Trạch của huyện Bố trạch, tỉnh Quảng Bình cũ. Trên địa bàn xã có sản phẩm măng tươi, măng khô được nhiều người ưa chuộng từ cây măng rừng mọc ở khắp núi rừng biên giới.
Trước sáp nhập, triển khai mô hình thương mại hai chiều từ vốn Chương trình MTQG 1719, xã Thượng Trạch (cũ) đã hỗ trợ Hợp tác xã (HTX) Cà Roòng, đầu tư máy móc, chuẩn hóa quy trình để sản xuất sản xuất măng khô Cà Roòng - sản phẩm OCOP 3 sao.
Giai đoạn 2021 - 2026, thực hiện Chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, Bộ Công thương đã triển khai hỗ trợ 120 đề án xúc tiến thương mại đề án tại các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, tổng kinh phí trên 52 tỷ đồng. Các hoạt động tiêu biểu như chuỗi Hội chợ Công thương khu vực Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nguyên; Hội chợ thương mại Quốc tế Việt - Trung tại Lào Cai, Lạng Sơn; Tuyên Quang, Lai Châu; Hội chợ Thương mại và Du lịch “Nhịp cầu xuyên Á” tại Quảng Trị…
(Báo cáo số 7381/BC-BCT ngày 15/9/2026 của Bộ Công thương)
Theo ông Đinh Xức - đại diện HTX Cà Roòng, măng rừng được đơn vị thu mua, chế biến theo quy trình rồi vận chuyển về miền xuôi tiêu thụ tại các siêu thị, cửa hàng nông sản sạch.
Ở chiều về, HTX mua các sản phẩm hàng hóa thiết yếu, phục vụ nhu cầu của bà con trong xã.
HTX Cà Roòng là 1 trong 65 mô hình thương mại hai chiều từ vốn Chương trình MTQG 1719 đang phát huy hiệu quả.
Theo đánh giá của Bộ Công thương, những mô hình này không chỉ giúp đồng bào tiêu thụ nông sản mà còn là “điểm tựa” để phát triển kinh tế hàng hóa tập trung ở miền núi, vùng đồng bào DTTS.
Trong Báo cáo số 7381/BC-BCT ngày 15/9/2026, Bộ Công thương cũng nhìn nhận, dù đã có những chuyển biến tích cực nhưng phát triển thương mại miền núi vẫn đối mặt không ít rào cản, như năng lực sản xuất của HTX còn nhỏ lẻ, quy mô chưa ổn định, chi phí logistics cao, nguồn lực còn phân tán.
Để phát triển thương mại vùng đồng bào DTTS và miền núi, Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu lồng ghép hiệu quả các mục tiêu phát triển vùng đồng bào DTTS với các chương trình khuyến công, phát triển công nghiệp nông thôn và chuyển đổi xanh.
Đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, ưu tiên bố trí nguồn kinh phí để khơi thông dòng chảy thương mại ở vùng đồng bào DTTS và miền núi.
