Di sản và lễ hội

Di sản và lễ hội

Dạy múa Khơ Mú ngay tại bản, nối mạch nguồn văn hóa

Việt Hà • 12/11/2026 17:45

“Giới trẻ bây giờ thích nhạc hiện đại, ít ai mặn mà với dân ca, sáo mũi. Tôi sợ một ngày, pí tót hay múa Khơ Mú chỉ còn trong ký ức”, Nghệ nhân Ưu tú Quàng Thị Típ chia sẻ.

Những điệu múa truyền thống tiếp tục được thực hành trong đời sống văn hóa của người Khơ Mú ở Mường Pồn. Ảnh: Việt Hà
Những điệu múa truyền thống tiếp tục được thực hành trong đời sống văn hóa của người
Khơ Mú ở Mường Pồn. Ảnh: Việt Hà

Từ những nghệ nhân tâm huyết đến lớp học ở bản làng

Trong đời sống tinh thần của người Khơ Mú, những điệu múa dân gian không đơn thuần là hình thức biểu diễn nghệ thuật mà còn gắn với phong tục, tập quán, lao động sản xuất và quan niệm về cuộc sống.

Từ múa chiêng với ống tre, múa đánh đao, múa sạp đến múa chọc lỗ tra hạt, múa lắc eo hay múa cá lượn, mỗi điệu múa đều mang sắc thái riêng, phản ánh một phần đời sống văn hóa của dân tộc.

Những động tác tưởng chừng mộc mạc ấy chứa đựng vốn tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, khi đời sống thay đổi, việc duy trì các không gian thực hành và giúp người trẻ hiểu, biết múa những điệu múa của dân tộc mình trở thành yêu cầu quan trọng trong công tác bảo tồn.

Tại xã Mường Pồn, tỉnh Điện Biên thay vì chỉ giới thiệu di sản qua các chương trình biểu diễn, địa phương đưa nghệ nhân về tận bản, trực tiếp hướng dẫn người dân thực hành.

Năm 2026, xã tổ chức 4 lớp truyền dạy Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Nghệ thuật múa của người Khơ Mú” tại các bản Lĩnh, Púng Giắt, Huổi Vang và Huổi Chan 1.

Trong các buổi học, nghệ nhân làm mẫu rồi hướng dẫn học viên từng động tác, cách giữ nhịp và phối hợp với những người cùng múa, cảm nhận nhịp điệu, nắm được cách chuyển động và thần thái của từng bài múa.

Với nhiều năm gắn bó, điều khiến Nghệ nhân Ưu tú Quàng Thị Típ trăn trở là sự quan tâm của thế hệ trẻ đối với văn hóa truyền thống ngày càng ít đi.

“Giới trẻ bây giờ thích nhạc hiện đại, ít ai mặn mà với dân ca, sáo mũi. Tôi sợ một ngày, pí tót hay múa Khơ Mú chỉ còn trong ký ức”, Nghệ nhân Ưu tú Quàng Thị Típ chia sẻ.

Nỗi lo ấy cũng là lý do mà Nghệ nhân Ưu tú tích cực tham gia các hoạt động truyền dạy, hướng dẫn con cháu và người dân trong bản học dân ca, dân nhạc, nghệ thuật múa truyền thống.

Với bà, giữ gìn di sản không thể chỉ dựa vào những người lớn tuổi mà cần có sự tiếp nối của thế hệ trẻ. Bởi, khi những người trẻ biết múa, hiểu ý nghĩa của từng điệu múa và muốn tiếp tục thực hành, di sản mới có cơ hội được gìn giữ lâu dài trong cộng đồng.

Đối với các học viên, lớp truyền dạy là dịp để tiếp cận gần hơn với những điệu múa vốn gắn bó với đời sống văn hóa của dân tộc mình.

Với học viên Lý Thị Tuyết, được tham gia lớp học là dịp để tiếp cận gần hơn với nghệ thuật của dân tộc mình. Chia sẻ về quá trình học tập, chị bày tỏ: “Tôi rất yêu và tự hào về điệu múa của dân tộc mình”.

Tình cảm ấy cho thấy ý nghĩa của việc đưa di sản đến với người dân ngay từ bản làng. Khi người học không chỉ biết thực hiện các động tác mà còn cảm nhận được giá trị văn hóa phía sau mỗi điệu múa, việc gìn giữ truyền thống sẽ có thêm những người tự nguyện tiếp nối.

Hai lớp truyền dạy tại bản Huổi Vang và Púng Giắt tổ chức bế mạc với 75 học viên tham gia. Đây là 2 lớp cuối cùng, khép lại chương trình truyền dạy nghệ thuật múa Khơ Mú tại Mường Pồn năm 2026.

Trước đó, các lớp tại bản Lĩnh và Huổi Chan 1 cũng đã hoàn thành, đưa tổng số học viên được tiếp cận, thực hành các điệu múa truyền thống lên 136 người.

Ông Đỗ Thanh Tùng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Pồn, chia sẻ về định hướng duy trì, phát huy nghệ thuật múa truyền thống của người Khơ Mú sau các lớp truyền dạy. Việt Hà
Ông Đỗ Thanh Tùng - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Pồn, chia sẻ về định hướng duy trì, phát huy nghệ thuật múa truyền thống của người Khơ Mú sau các lớp truyền dạy. Ảnh: Việt Hà

Đưa nghệ thuật múa Khơ Mú trở lại sinh hoạt cộng đồng

Bốn lớp truyền dạy khép lại cũng là lúc một yêu cầu khác được đặt ra: Làm thế nào để những gì học viên tiếp nhận không dừng lại trong khuôn khổ khóa học mà tiếp tục được thực hành trong đời sống thường ngày?

Ông Đỗ Thanh Tùng - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Pồn, bày tỏ mong muốn sau lớp học, các học viên duy trì luyện tập, nâng cao kỹ năng và tiếp tục trao truyền nghệ thuật múa Khơ Mú cho con em, các thành viên trong bản, nhất là thế hệ trẻ.

Cùng với đó, Ban Quản trị bản chủ động phối hợp tổ chức các hoạt động luyện tập thường xuyên, từng bước đưa nghệ thuật múa truyền thống trở thành một phần trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết và ngày hội.

Ngay sau các lớp học, học viên được định hướng chuẩn bị, luyện tập để biểu diễn tại Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc vào ngày 18/11. Đây là dịp để những điệu múa vừa được tiếp nhận tiếp tục hiện diện trong không gian sinh hoạt chung, đồng thời góp phần tăng cường tình đoàn kết và lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống.

Tại tỉnh Điện Biên, cách làm này cũng được triển khai ở nhiều địa phương với những loại hình di sản khác nhau. Theo thống kê của ngành Văn hóa, Điện Biên có 463 di sản văn hóa phi vật thể thuộc 7 loại hình được đưa vào danh mục kiểm kê, trong đó có 24 di sản thuộc Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 2 di sản được UNESCO ghi danh.

Việc bảo tồn cũng được kết nối với phát triển du lịch tại một số địa phương. Như ở xã Núa Ngam, nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Lào được gắn với hoạt động của Hợp tác xã Thổ cẩm Nang Bua. Tại xã Sính Phình, Nghệ nhân Ưu tú Sình A Tâu duy trì Đội khèn Mông hơn 10 năm, đồng thời truyền dạy cho thế hệ kế cận.

Từ những lớp múa Khơ Mú ở Mường Pồn cho thấy, khi người trẻ biết múa, hiểu ý nghĩa và tự hào về nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình, những giá trị văn hóa được trao truyền sẽ không nằm lại trong ký ức của các nghệ nhân.

Từ bản Lĩnh, Púng Giắt, Huổi Vang đến Huổi Chan 1, những điệu múa của đồng bào Khơ Mú có thêm cơ hội tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, nối dài mạch nguồn di sản qua các thế hệ.

Việt Hà