Vượt lòng hồ, cô giáo người Khơ Mú tìm trò qua những mùa rẫy
Gần 10 năm dạy hợp đồng, cô giáo Cụt Thị Xáo vẫn bền bỉ bám điểm trường Xốp Cháo (xã Lượng Minh, Nghệ An) nằm lọt thỏm giữa mênh mang nước lòng hồ thủy điện bản Vẽ.
Giấc mơ được đánh đổi bằng những nhọc nhằn
Sinh năm 1994, Cụt Thị Xáo, dân tộc Khơ Mú, là con út trong gia đình có 6 anh chị em ở bản Côi (xã Lượng Minh, Nghệ An). Tuổi thơ của cô sớm thiếu vắng bóng cha. Năm 2001, người cha qua đời vì bệnh hiểm nghèo, để lại người vợ cùng 6 đứa con đang tuổi ăn học.
Không có lương hay nguồn thu nhập ổn định, người mẹ làm đủ nghề để kiếm sống, từ làm thuê trên nương rẫy, bốc vác đến đổ bê tông. Hễ có việc làm thuê, bà đều cố gắng nhận làm, miễn có thêm tiền mua gạo và lo cho các con tiếp tục đến trường.
Cái nghèo khiến năm người anh chị của Xáo phải nghỉ học sau khi hoàn thành chương trình THCS để đi làm, phụ giúp mẹ. Chỉ còn cô con gái út tiếp tục theo đuổi con chữ.
Năm 2012, Xáo tốt nghiệp THPT và thi đỗ Trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An. Nhưng niềm vui trúng tuyển nhanh chóng nhường chỗ cho nỗi lo tiền ăn học, dù đã được miễn học phí. “Nhận giấy báo nhập học khi đang làm nương rẫy, tôi bật khóc vì nghĩ có thể phải từ bỏ ước mơ”, Xáo nhớ lại.
May mắn, người mẹ vẫn quyết tâm cùng con đi tiếp chặng đường học tập. Gia đình phải vay vốn Ngân hàng chính sách xã hội theo diện học sinh, sinh viên, mỗi năm được giải ngân 10 triệu đồng. Nhờ khoản vay và sự tằn tiện của mẹ, cô hoàn thành chương trình cao đẳng sư phạm năm 2015.
Ước mơ trở thành giáo viên, mang con chữ trở về bản làng đã thành hiện thực. Nhưng niềm vui ấy không trọn vẹn lâu dài. Năm 2018, mẹ Xáo mắc bệnh hiểm nghèo rồi qua đời.
Có lẽ, chính những tháng ngày từng đứng trước nguy cơ phải bỏ học đã giúp cô thấu hiểu hơn giá trị của việc đến trường. Xáo hiểu rằng, với trẻ em vùng cao, chỉ một lần gián đoạn việc học cũng có thể khiến con đường tiếp cận tri thức trở nên xa hơn.
Lặn lội tìm trò giữa những nương rẫy
Tốt nghiệp năm 2015, Xáo bắt đầu dạy hợp đồng tại Trường Tiểu học Lượng Minh. Trong quá trình công tác, cô có 8 năm gắn bó với điểm trường Xốp Cháo, nơi hành trình đến lớp của giáo viên và học sinh đều không ít gian nan.
Từ bản Côi đến điểm trường Xốp Cháo nằm giữa lòng hồ bản Vẽ, mất gần 3 giờ di chuyển, bao gồm cả đi xe máy, ngồi thuyền và đi bộ.
Trước đây, điểm trường có đủ năm lớp từ lớp 1 đến lớp 5. Khi triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh lớp 3 đến lớp 5 được tập trung về điểm trường chính để có điều kiện học đầy đủ các môn, trong đó có Tiếng Anh và Tin học. Vì thế điểm trường chỉ còn 2 lớp, 1 và 2. Xáo hiện phụ trách giảng dạy lớp 1.
Đặc thù học sinh chủ yếu là con em đồng bào Khơ Mú khiến công việc của cô có những yêu cầu riêng. Nhiều em chưa hiểu hết nghĩa của từ tiếng Việt, đôi khi muốn diễn đạt nhưng không tìm được từ phù hợp. Khi ấy, Xáo sử dụng tiếng mẹ đẻ để giải thích thêm, giúp học sinh hiểu bài, tiếp tục luyện đọc, luyện viết và làm toán.
Không chỉ dừng lại ở những tiết học chính khóa, cô còn tự nguyện tổ chức phụ đạo hai buổi tối mỗi tuần, thường vào thứ Ba và thứ Năm, nhằm củng cố kiến thức cho học sinh.
Xáo cũng chú trọng giúp các em gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc thông qua những trò chơi dân gian như đi cà kheo, kéo co, bịt mắt bắt dê. Với cô, dạy học ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn giúp trẻ thêm yêu tiếng nói, văn hóa và bản làng của mình.
Để duy trì sĩ số, cô thường xuyên đến tận nhà tìm trò. Nếu có em thường xuyên đi học muộn, cô tranh thủ đến lớp sớm, dọn vệ sinh rồi ghé nhà đón học sinh, tránh để các em bỏ lỡ tiết học.
Một kỷ niệm mà Xáo và đồng nghiệp khó quên diễn ra trong năm học 2017-2018. Thời điểm ấy, nhiều học sinh nghỉ học để theo bố mẹ lên nương rẫy, đúng mùa thu hoạch lúa.
Sau khi báo cáo Ban quản lý bản, các thầy cô cùng nhau đi tìm học sinh. Quãng đường từ nhà đến khu vực nương rẫy của phụ huynh gần 10km, phải di chuyển bằng thuyền, đi bộ và lội khe.
Đến nơi, giáo viên mới biết nhiều phụ huynh bận gặt lúa nên chưa cho con trở về lớp. Các thầy cô kiên trì giải thích, vận động từng gia đình sắp xếp người trông con để học sinh tiếp tục học tập.
Khi đón được các em trở lại trường, niềm vui của giáo viên không chỉ là duy trì sĩ số mà còn là cảm giác đã giữ được những đứa trẻ trước nguy cơ bỏ học. Theo Xáo, từ sau lần vận động ấy, tình trạng phụ huynh đưa con đi ngủ rẫy trong mùa thu hoạch giảm, sĩ số lớp học ổn định hơn.
Những nỗ lực ấy được thể hiện qua kết quả học tập của học sinh. Trong những năm cô phụ trách, lớp có hai năm đạt danh hiệu tiên tiến, một năm đạt tiên tiến xuất sắc. Nhưng với Xáo, phần thưởng lớn hơn cả là nhìn thấy học trò biết đọc, biết viết, hiểu bài và tiến bộ từng ngày.
Gần 10 năm gắn bó với nghề, điều khiến cô trăn trở là vẫn dạy theo hợp đồng. Không ít bạn bè khuyên Xáo nên tìm công việc khác ổn định hơn, thu nhập khá hơn. Xáo trải lòng: Có lúc tôi cũng muốn từ bỏ nghề giáo, nhất là khi phải lo cho ba con nhỏ đang tuổi ăn học. Trong khi chồng làm nông nghiệp, cuộc sống không dư giả gì. Nhưng, tình yêu nghề, sự gắn bó với học sinh và tình cảm của đồng nghiệp khiến tôi không nỡ rời điểm trường.
Điều Xáo mong mỏi nhất là có một ngày, bản thân sẽ được tuyển dụng chính thức, có công việc ổn định để tiếp tục cống hiến cho ngành giáo dục địa phương.
