Sắc màu 54
Tân Pheo: Để tiếng hát, điệu múa truyền thống không đứt mạch giữa các thế hệ
Ở xã Tân Pheo, tỉnh Phú Thọ, giữa nhịp sống hiện đại, những làn điệu dân ca, tiếng sáo và các hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống vẫn được đồng bào nâng niu, gìn giữ với sức sống riêng trong cộng đồng các dân tộc.

Những người gìn giữ thanh âm của bản làng ở Tân Pheo
Trong kho tàng văn hóa của đồng bào dân tộc Tày vùng cao Phú Thọ, tiếng sáo ôi và những làn điệu khắp Tày từ lâu đã gắn bó với đời sống tinh thần, đặc biệt là trong sinh hoạt cộng đồng.
Những thanh âm mộc mạc ấy không chỉ thể hiện tình yêu đôi lứa mà còn gửi gắm tâm tư, tình cảm và những nét đẹp trong văn hóa của đồng bào Tày.
Tại xã Tân Pheo, những người am hiểu nhạc cụ, dân ca truyền thống chính là những người góp phần lưu giữ ký ức văn hóa của cộng đồng.
Một trong những người từng được biết đến với niềm đam mê gìn giữ sáo ôi là ông Hà Văn Phời. Hiện nay, ông Phời là một trong số ít người Tày tại địa phương còn biết chế tác và sử dụng loại nhạc cụ truyền thống này.

Sáo ôi được làm từ nứa tép, có sáu lỗ tương ứng với sáu nốt nhạc. Để tạo ra một cây sáo có âm thanh đúng chuẩn, người chế tác phải lựa chọn cây nứa phù hợp, xác định vị trí các lỗ sáo và thực hiện nhiều công đoạn tỉ mỉ.
Điều đáng quý là những người như ông Phời không chỉ nắm giữ kỹ thuật chế tác nhạc cụ mà còn hiểu giá trị văn hóa ẩn chứa trong từng giai điệu.
Theo ông Hà Văn Phời, hiện nay toàn xã Tân Pheo chỉ có khoảng 10 người biết làm sáo ôi. Con số này cho thấy việc bảo tồn loại nhạc cụ truyền thống phụ thuộc rất lớn vào những người còn nắm giữ kỹ năng chế tác và diễn tấu.

Cũng tại xã Tân Pheo, cụ Xa Văn Kẹm từng chia sẻ câu chuyện tình yêu gắn với tiếng sáo và lời hát giao duyên. Trong ký ức của cụ Kẹm, tiếng sáo cất lên bên nếp nhà sàn đã trở thành phương tiện bày tỏ tình cảm, để rồi lời hát đáp lại của người con gái góp phần kết nên mối duyên vợ chồng.
Với đồng bào Tày, tiếng sáo và lời ca không đơn thuần phục vụ giải trí. Đó còn là một phần đời sống tinh thần, gắn với tình yêu, hạnh phúc gia đình và những kỷ niệm được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, khi các phương tiện giải trí hiện đại ngày càng phổ biến, những hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống không còn giữ vị trí như trước. Nhưng giá trị của tiếng sáo, làn điệu dân ca vẫn hiện hữu, trở thành sợi dây kết nối con người với cội nguồn văn hóa dân tộc.

Để tiếng hát, điệu múa tiếp tục vang lên trong đời sống
Những năm qua, cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, việc gìn giữ bản sắc văn hóa các DTTS luôn là một trong những nội dung được quan tâm tại Tân Pheo.
Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, hoạt động văn nghệ quần chúng và sinh hoạt cộng đồng góp phần tạo không gian giao lưu, gắn kết người dân, đồng thời mở thêm cơ hội giới thiệu những giá trị văn hóa truyền thống.
Đây cũng là nền tảng để phát huy vai trò của các gia đình, dòng họ, Người có uy tín và các tổ chức đoàn thể trong việc vận động Nhân dân gìn giữ phong tục tốt đẹp, xây dựng nếp sống văn minh.

Theo ông Nguyễn Xuân Lộc, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Pheo, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống là một trong những nhiệm vụ được địa phương quan tâm trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Xã chú trọng phát huy vai trò của người cao tuổi, Người có uy tín và những người am hiểu văn hóa dân gian; đồng thời khuyến khích thanh thiếu niên tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ.
"Chúng tôi mong muốn những làn điệu dân ca, điệu múa, nhạc cụ truyền thống không chỉ được giới thiệu trong các dịp lễ hội mà còn tiếp tục được gìn giữ, trao truyền trong đời sống thường ngày” - ông Nguyễn Xuân Lộc chia sẻ.
Cũng theo ông Nguyễn Xuân Lộc, công tác bảo tồn văn hóa tại Tân Pheo vẫn đứng trước những khó khăn nhất định.
Là xã miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân tán, đời sống của một bộ phận người dân còn nhiều khó khăn.
Trong điều kiện người dân còn phải tập trung phát triển sinh kế, việc dành thời gian, kinh phí cho các hoạt động văn hóa truyền thống không phải lúc nào cũng thuận lợi.
Bên cạnh đó, những người am hiểu sâu về dân ca, nhạc cụ và phong tục truyền thống ngày càng lớn tuổi, trong khi việc tìm kiếm người kế cận đòi hỏi thời gian và sự kiên trì.

Để khắc phục những khó khăn ấy, xã Tân Pheo đã quan tâm đến việc phát hiện, ghi nhận và tạo điều kiện cho những người đang nắm giữ di sản tham gia truyền dạy. Các nhà văn hóa, không gian sinh hoạt cộng đồng đã và đang được khai thác hiệu quả, trở thành nơi gặp gỡ, giao lưu giữa các thế hệ.
Cùng với đó, xã Tân Pheo đã đưa những giá trị văn hóa đặc trưng vào hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt Đoàn, Đội và các chương trình trải nghiệm cũng là hướng đi đáng quan tâm.

Qua câu chuyện ở Tân Pheo, có thể thấy rằng, về lâu dài, bảo tồn văn hóa cần gắn với nâng cao đời sống người dân, để những người gìn giữ di sản có thêm điều kiện phát huy khả năng, còn thế hệ trẻ nhìn thấy giá trị của bản sắc dân tộc trong cuộc sống hôm nay.
Từ tiếng sáo ôi của người Tày đến những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống của cộng đồng các DTTS, mỗi giá trị văn hóa đều chứa đựng lịch sử, tâm hồn và bản sắc của quê hương.
Giữ cho những thanh âm, điệu múa ấy không đứt mạch giữa các thế hệ chính là gìn giữ cội nguồn, đồng thời bồi đắp sức mạnh tinh thần để đồng bào các dân tộc ở Tân Pheo đoàn kết, tự tin bước vào nhịp sống mới.
.jpg)
