Bản làng hôm nay
Hướng đi nào cho sản phẩm măng khô của đồng bào Mã Liềng?
Từng khẳng định được vị thế trên thị trường và đạt chứng nhận OCOP 3 sao năm 2021 nhưng hiện nay, sản phẩm măng khô của đồng bào Mã Liềng đang phải đối mặt với không ít thách thức để có thị trường và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Từ sản vật rừng đến sản phẩm măng khô đạt tiêu chuẩn OCOP
Năm 2020, Tổ hợp tác (THT) lâm nghiệp cộng đồng Mã Liềng (nhánh địa phương của dân tộc Chứt) thành lập tại bản Kè, xã Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị với sản phẩm là măng khô, mang thương hiệu Măng khô Mã Liềng.
Từ 38 thành viên ban đầu, đến nay, THT đã thu hút 45 người tham gia. Đây là bước chuyển từ khai thác, bán măng tươi nhỏ lẻ sang tổ chức thu mua, chế biến và xây dựng thương hiệu sản phẩm hàng hóa mang tính đặc trưng của cộng đồng người Mã Liềng ở bản Kè.
Nhờ tổ chức sản xuất bài bản, đồng bào Mã Liềng tham gia THT có thêm việc làm và thu nhập. Vào mùa măng, mỗi thành viên tổ khai thác nguyên liệu có thu nhập từ 250.000 - 300.000 đồng/ngày. Tổ chế biến có thu nhập bình quân khoảng 10 triệu đồng/người/tháng.
Năm thuận lợi nhất, THT thu mua hơn 6 tấn măng tươi, chế biến được 250kg măng khô. Sản phẩm Măng khô Mã Liềng đóng gói loại 150g và 380g đã được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận nhãn hiệu, UBND tỉnh chứng nhận OCOP 3 sao năm 2021. Măng khô Mã Liềng cũng từng được phân phối đến nhiều tỉnh, thành trong cả nước.
Thương hiệu đã có nhưng thị trường tiêu thụ vẫn chưa thực sự vững chắc. Việc bán hàng chủ yếu dựa vào khách quen và các đơn đặt hàng, chưa hình thành được mạng lưới phân phối ổn định. THT chưa có đầu mối bao tiêu đủ mạnh để duy trì sản lượng tiêu thụ thường xuyên.

Thị trường thiếu ổn định khiến cơ sở khó chủ động kế hoạch sản xuất. Khi có đơn hàng mới tổ chức thu mua, chế biến; khi sức mua giảm, hoạt động lại chững xuống.
Quy mô nhỏ và nguồn lực hạn chế cũng khiến THT gặp khó khi tiếp cận các kênh phân phối chuyên nghiệp, đáp ứng những đơn hàng lớn.
Sức ép từ nguồn nguyên liệu
Thời gian gần đây, những biến động về giá nguyên liệu cùng những khó khăn trong khâu tiêu thụ là những khó khăn THT phải đối mặt.
Nếu trước đây, nguyên liệu được thu mua với giá khoảng 8.000 đồng/kg thì nay đã lên 15.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá bán măng khô chưa thể điều chỉnh tương ứng.
Anh Cao Văn Nam, phụ trách thu mua và chế biến của THT, cho biết, để sản xuất một gói măng khô loại 380g, cơ sở phải sử dụng gần 10kg măng tươi. Giá bán hiện khoảng 210.000 đồng/gói.
Cộng thêm chi phí thu hái, sơ chế, sấy khô, đóng gói và vận chuyển, phần chênh lệch thu được không đủ hấp dẫn để mở rộng sản xuất. Vì vậy, cơ sở hiện chủ yếu hoạt động cầm chừng theo đơn đặt hàng của khách quen.
Đây là thế khó của THT. Muốn tăng giá bán để bù chi phí nhưng thị trường chưa đủ ổn định để bảo đảm sức mua. Ngược lại, nếu giữ giá cũ, hiệu quả kinh doanh giảm, người sản xuất thiếu động lực duy trì và mở rộng quy mô.
Không chỉ đầu ra, nguồn nguyên liệu cũng đang chịu sức ép. Hiện nay, khoảng 500ha rừng cộng đồng bản Kè là nơi cung cấp măng cho hoạt động chế biến nhưng đang có tình trạng bị khai thác quá mức, mất kiểm soát, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nguyên liệu lâu dài.

Ảnh: X.V
Tìm hướng đi mới là điều tất yếu
Trước bối cảnh chi phí leo thang và vùng nguyên liệu thu hẹp, việc tìm ra hướng đi mới là điều tất yếu.
Theo ông Trần Nhân Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Tuyên Lâm, mô hình THT đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh giúp đồng bào Mã Liềng biết cách làm thương hiệu hàng hóa thay vì chỉ bán sản phẩm thô.
Để bảo vệ thành quả này, trước mắt chính quyền địa phương đang tích cực hỗ trợ bà con phục hồi, bảo vệ rừng tự nhiên và khai thác hợp lý nhằm duy trì nguồn cung sinh kế lâu dài; đồng thời, giảm thiểu tối đa áp lực lên hệ sinh thái rừng.
Về dài hạn, chính quyền xã cam kết sẽ đóng vai trò cầu nối, đẩy mạnh liên kết giữa THT với các hệ thống phân phối đặc sản, doanh nghiệp tiêu thụ và các kênh bán hàng trực tuyến.
Dựa trên việc tính toán lại chi phí một cách thấu đáo, các bên sẽ có cơ sở để điều chỉnh mức giá bán hợp lý, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người khai thác, đơn vị chế biến và nhà phân phối, từ đó đưa thương hiệu măng khô Mã Liềng phát triển ổn định trở lại.
Cùng với bảo đảm nguồn cung, THT cần cải tiến quy trình chế biến, tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu suất nhà sấy và nghiên cứu đa dạng hóa sản phẩm.
Trong việc tìm hướng đi cho sản phẩm Măng khô Mã Liềng, thiết nghĩ, rất cần giải quyết đồng thời bài toán bao tiêu, phân phối, giá thành và bảo vệ vùng nguyên liệu. Có như vậy, sản vật núi rừng OCOP mới thực sự trở thành sinh kế ổn định của đồng bào Mã Liềng ở Tuyên Lâm.

