Di tích Nhà tù Phú Quốc, có tiền thân là Trại giam Cây Dừa vào thời kháng chiến chống thực dân Pháp. Đến thời kỳ chống Mỹ, cứu nước, Trại giam Cây Dừa được xây dựng mở rộng quy mô với tên gọi mới: Trại giam tù binh Cộng sản Việt Nam, Phú Quốc. Lúc cao điểm, nơi đây giam giữ khoảng 30 nghìn người.
Ông Phạm Bá Lữ, Trưởng Ban Liên lạc cựu tù Phú Quốc kể lại: Tại nhà tù, các chiến sĩ cách mạng đã phải chịu nhiều thủ đoạn tra tấn vô cùng dã man của quân địch, như: nhốt tù binh vào “chuồng cọp” kẽm gai giữa trời nắng, lộn vỉ sắt, đánh bằng chày vồ, dùng kìm bẻ răng, rút móng tay, móng chân, thả vào chảo nước sôi, thậm chí xả súng thảm sát tập thể….
Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang cùng các cựu tù.
Tuy nhiên, những trận đòn roi tra tấn dã man của kẻ thù đã không lay chuyển được ý chí cách mạng, lòng yêu nước, yêu độc lập tự do quật cường của những người tù yêu nước trên đảo. Trước ý chí quật cường của những chiến sĩ cách mạng, kẻ thù càng điên cuồng, chúng đã thủ tiêu hơn 4.000 chiến sĩ cách mạng kiên trung khi thực hiện trao trả tù binh theo Hiệp định chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (1/1973). Trong đó, có nhiều người vẫn chưa được tìm thấy hài cốt, chưa xác định được mộ phần...
Theo ông Phạm Bá Lữ, thể hiện đạo lý và truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa”, sau ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chế độ chính sách nhằm ưu đãi đối với người có công với cách mạng; trong đó, có chính sách ưu đãi đối với người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày... Nhân dịp sau 45 năm “Ngày chiến thắng trở về” (1973-2018), tỉnh Kiên Giang đã tổ chức gặp mặt nhằm tạo điều kiện cho các cựu tù quay trở lại nơi anh em, đồng đội, đồng chí chung lòng “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”; Đặc biệt, là để các cựu tù có cơ hội gặp gỡ, giao lưu thăm hỏi nhau; cùng nhau tưởng nhớ đến các chiến sĩ đã ngã xuống trên mảnh đất Phú Quốc trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước.
Các cựu tù thắp nén nhang tưởng nhớ những người đồng đội.
Cựu chiến binh Đỗ Văn Thông (76 tuổi), đến từ TP. Nam Định, người từng bị giam giữ trong thời gian từ 1967 đến 1973 xúc động nói: “vừa bước chân xuống hòn đảo này, tôi đã thấy ấm áp, gần gũi đồng đội. Ký ức những ngày tháng tù đày bị địch tra tấn tàn khốc lại ùa về. Ngày đó, chúng tôi thường bảo nhau, phải xem trại tù lớn nhất miền Nam của địch cũng là mặt trận chiến đấu. Theo đó, anh em không ngừng học tập văn hóa, chính trị, sinh hoạt Đảng, động viên, chăm sóc nhau về tinh thần và thể chất ngay giữa trại tù được mệnh danh là “địa ngục trần gian”.
Ngày nay, một phần trong số 12 khu trại giam khi xưa đã và đang được phục dựng lại gần như nguyên bản để phục vụ mục đích giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Đồng thời, cũng là 1 điểm thăm quan mang tính lịch sử dành cho du khách trong và ngoài nước.
Đến tham dự họp mặt lần này, với tư cách là cựu tù “Trại giam Tù binh Cộng sản Việt Nam, Phú Quốc”, Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã vô cùng xúc động khi thắp những nén hương trên từng phần mộ liệt sĩ trên huyện Đảo; cùng các cựu tù tham gia chương trình giao lưu. Nguyên Chủ tịch nước đã chia sẻ và dặn dò lãnh đạo tỉnh suốt trong quá trình thắp hương ở những mộ phần, cần phải tiếp tục quan tâm, nhằm tri ân đối với những người có công với cách mạng, giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước. Đây cũng là dịp để tuyên truyền cho thế hệ mai sau biết và nhớ đến lịch sử hào hùng của dân tộc…
N.TÂM
