Công tác Dân tộc
Những con sóng nơi đầu núi:Một cú nhấp chuột, bớt một chuyến vượt núi (Bài 2)
Những con sóng mới, từ sóng điện thoại, sóng Internet… đang giúp chính quyền cơ sở rút ngắn khoảng cách điều hành, đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn.
Lời tòa soạn:
Ở những nơi từng được gọi là vùng “lõm sóng”, những con sóng mới đang dần hiện diện nơi đầu núi. Đó không chỉ là sóng viễn thông, Internet hay dữ liệu số, mà còn là làn sóng của tri thức, của phương thức quản trị mới và những cơ hội phát triển đang len sâu vào từng bản làng vùng cao.
Từ những bản làng nằm cheo leo giữa đại ngàn, cách trung tâm xã hàng chục cây số đường núi, khoảng cách địa lý đang từng bước được thu hẹp bởi công nghệ. Những “con sóng” mới không chỉ kết nối người dân với thế giới bên ngoài, mà còn giúp chính sách đến gần dân hơn, nhanh hơn và sát thực hơn, thay dần những cuốn sổ giấy cùng đôi chân lặn lội của cán bộ cơ sở.
Tuyến bài “Những con sóng nơi đầu núi” ghi nhận những chuyển động ấy - nơi công nghệ đang vượt núi, băng qua những chia cắt địa hình để kết nối vùng cao với nhịp phát triển chung của đất nước; đồng thời cho thấy, phía sau những cột sóng, đường truyền và dữ liệu số là khát vọng không để bất cứ bản làng nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển.
Để từng hộ dân, từng bản làng hiện diện đầy đủ trên “bản đồ số” của chính sách, nhiều địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi đang từng bước xây dựng chính quyền số từ cơ sở, lấy thôn, bản làm hạt nhân.
Nhờ công nghệ, nhiều cuộc họp không còn phụ thuộc vào những chuyến đi đường dài, nhiều thủ tục hành chính cũng được hỗ trợ thực hiện ngay tại địa phương. Hoạt động ở cơ sở trở nên thuận tiện, minh bạch hơn từ các nhóm Zalo trao đổi trực tuyến đến sổ tay điện tử, phần mềm quản lý công việc…
Công nghệ đang giúp chính quyền cơ sở tổ chức lại đời sống dựa trên các công cụ số, từ điều hành, sản xuất đến sinh hoạt cộng đồng. Dù mới ở những bước đầu, những thay đổi ấy đang dần xóa nhòa rào cản địa lý và mở ra bước chuyển từ quản lý bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, từ đó khai thác tiềm năng địa phương để phát triển.
Từ thôn bản đến chính quyền số
Láo Vàng là một trong những thôn xa xôi, khó khăn nhất của xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Địa hình đồi núi chia cắt, thôn có 93 hộ thì nhiều gia đình sinh sống rải rác trên các sườn đồi, nên việc tiếp cận dịch vụ công và triển khai chủ trương, chính sách đến người dân gặp không ít trở ngại.
Để đưa chính quyền gần hơn với người dân, từ tháng 11/2025, Láo Vàng được xã Bát Xát lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình thôn số. Trang thiết bị, phương tiện cơ bản được hỗ trợ để “kéo những con sóng” về thôn, người dân được tiếp cận dịch vụ công nhanh chóng, không còn mất nhiều thời gian và chi phí đi lại như trước.
Xã Bát Xát đang thí điểm mô hình “thôn số” tại 7 thôn, dự kiến triển khai thêm 3 thôn trong năm 2026. Từ hiệu quả ở Bát Xát, ngày 27/3/2026, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định số 828/QĐ-UBND về Bộ tiêu chí “Thôn số, thôn thông minh tạm thời”. Các tiêu chí được chia thành 3 mức độ: Cơ bản, nâng cao và thông minh, bảo đảm phù hợp với điều kiện phát triển không đồng đều giữa các địa bàn.
Ông Vàng Thông Dìn - một người dân trong thôn chia sẻ: Trước đây khi cần làm giấy tờ, người dân đều phải xuống trung tâm xã. Với nhiều người cao tuổi không biết đi xe máy, mỗi lần giải quyết thủ tục hành chính là một hành trình vất vả.
“Nay nhiều thủ tục đơn giản được tiếp nhận, hướng dẫn kết nối trực tuyến với cán bộ xã để thực hiện ngay tại nhà văn hóa thôn qua máy tính”, ông Dìn phấn khởi nói.
Đặc biệt, theo ông Chảo Duần Phẩu - Trưởng thôn Láo Vàng, mô hình “thôn số” càng rõ nét hơn trong giải quyết những vấn đề dân sinh cấp bách. Dữ liệu được cập nhật kịp thời đã “thúc” chính sách đi nhanh, giải quyết nhu cầu thiết yếu của người dân.
Đối với thôn Láo Vàng, là địa bàn trọng điểm sạt lở của xã Bát Xát, từ năm 2022, vốn Chương trình MTQG 1719 đã bố trí để đầu tư khu tái định cư gần 7 ha. Nhưng do nhiều nguyên nhân, trong đó việc rà soát, cập nhật thông tin chậm, nên đến cuối năm 2025, dự án mới hoàn thành 50% khối lượng san gạt mặt bằng.
Việc cập nhật dữ liệu dân cư, nhu cầu bố trí tái định cư và thông tin các hộ dân được thực hiện thường xuyên hơn đã giúp chính quyền tháo gỡ nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai dự án.
Mô hình “thôn số” vận hành đã góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án khu tái định cư thôn Láo Vàng, hiện hạ tầng khu tái định cư đã hoàn thiện, điện lưới chính thức kéo về đầu tháng 5/2026, 19 hộ dân đã chuyển về sinh sống.
Từ một thôn vùng cao còn nhiều khó khăn như Láo Vàng đang cho thấy chuyển đổi số không nhất thiết bắt đầu từ những công nghệ phức tạp. Chuyển đối số ở miền núi có thể bắt đầu từ việc giúp người dân tiết kiệm một chuyến đi, cán bộ giảm một lần vượt núi và chính sách đến gần hơn với đời sống.
Những con sóng xây dựng “người bản số”
Đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi, việc xây dựng “thôn số” như Láo Vàng càng có ý nghĩa cấp bách. Địa bàn rộng, địa hình chia cắt, dân cư sinh sống phân tán, hạ tầng giao thông còn thiếu và yếu thì “những con sóng vượt núi” không chỉ kéo gần khoảng cách quản trị mà bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ, kịp thời các chính sách của Nhà nước.
Xa hơn, “thôn số” còn tạo nền tảng để hình thành chính quyền số từ cơ sở, giúp thu hẹp khoảng cách địa lý, rút ngắn khoảng cách phát triển và bảo đảm không một người dân nào bị đứng ngoài dòng chảy chuyển đổi số.
Nhưng với những thôn đặc biệt khó khăn, chuyển đổi số không đơn thuần chỉ là việc mua sắm, lắp đặt thiết bị, kết nối mạng... mà quan trọng hơn là kỹ năng số của người dân. Trong bối cảnh ấy, việc hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, từng bước xây dựng “người bản số” là nhiệm vụ hàng đầu của chính quyền cơ sở.
Trở lại thôn Láo Vàng, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc tiếp cận cũng như kỹ năng sử dụng các thiết bị điện tử thông minh của người dân còn hạn chế. Là thôn trọng điểm triển khai thí điểm mô hình “thôn số” nên xã Bát Xát đã tổ chức nhiều đợt tập huấn chuyển đổi số cho người dân trong thôn.
Gần đây nhất (ngày 29/5/2026), xã đã triển khai chương trình hỗ trợ người dân trong thôn thực hiện chuyển đổi số theo Bộ tiêu chí “Thôn số, Thôn thông minh tạm thời” theo Quyết định số 828/QĐ-UBND của UBND tỉnh Lào Cai. Với sự hỗ trợ của các thành viên Tổ công tác chuyển đổi số xã Bát Xát và Tổ công nghệ số cộng đồng thôn Láo Vàng, người dân được tiếp cận các tiện ích của chuyển đổi số một cách an toàn.
Theo ông Lê Mạnh Hùng - Chủ tịch UBND xã Bát Xát, trong chương trình, người dân được hướng dẫn cài đặt, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, sổ sức khỏe điện tử, nền tảng “Bình dân học vụ số”, ứng dụng “Nông nghiệp thông minh”, thanh toán tiền điện, nước, kiểm tra SIM chính chủ, hướng dẫn sử dụng dịch vụ viễn thông, Internet phục vụ chuyển đổi số tại thôn.
“Để mô hình thôn số bảo đảm thực chất, hiệu quả, phù hợp điều kiện thực tế của thôn, thành viên các tổ chuyển đổi số còn trực tiếp tại hộ gia đình đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn hoặc chưa có điều kiện đến điểm hỗ trợ tập trung để hỗ trợ”, ông Hùng cho biết.
Những lớp tập huấn như ở Bát Xát rất cần được nhân rộng trên khắp vùng đồng bào DTTS và miền núi. Bởi chuyển đổi số sẽ không thành công nếu chỉ có hạ tầng, thiết bị hay đường truyền kết nối. Điều quyết định là phải tạo ra được những “người bản số” - những người dân có đủ kỹ năng để tiếp cận thông tin, sử dụng dịch vụ số và biến công nghệ thành công cụ phát triển.
Khi người dân có thể tự giải quyết thủ tục hành chính, tiếp cận tri thức sản xuất hay các dịch vụ thiết yếu chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh, đó cũng là lúc những “con sóng” nơi đầu núi không còn đơn thuần là sóng viễn thông, sóng Internet. Chúng trở thành những nhịp cầu nối cơ hội, thu hẹp khoảng cách phát triển và mở thêm những con đường để đồng bào vùng cao tự tin bước vào tương lai.
Theo báo cáo số 812/BC-BDTTG ngày 31/3/2026 của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, sau sắp xếp, vùng đồng bào DTTS và miền núi hiện có 33.764 thôn, trong đó có 13.139 thôn đặc biệt khó khăn. Toàn vùng có 97,5% thôn có đường giao thông được cứng hóa, nhưng vùng Trung du và miền núi phía Bắc mới đạt 95,9% (riêng Điện Biên mới đạt 93,8%, Sơn La đạt 82,8%).
