Sắc màu 54

Sắc màu 54

Đặc sắc hệ thống tượng thờ bằng đất sét hơn 200 năm ở Tuyên Quang

Vũ Văn Mừng • 04/07/2026 08:08

Nép mình bên những thửa ruộng bậc thang xã Hoàng Su Phì (Tuyên Quang), đền Suối Thầu đang lưu giữ hệ thống tượng thờ bằng đất sét hơn 200 năm tuổi.

VM VNN DTPT DTT_2 — Đền Suối Thầu nằm giữa vùng lõi Di tích quốc gia danh thắng ruộng bậc thang xã Hoàng Su Phì, tỉnh Tuyên Quang.

VM VNN DTPT DTT_7 — Lá cờ ngũ sắc tung bay trước đền Suối Thầu - nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào các dân tộc vùng cao.

VM VNN DTPT DTT_24 — Trước đây, đền Suối Thầu có tường thưng bằng gỗ, có các hàng chân cột, vì, xà làm bằng gỗ, mái lợp gianh. Do tác động của thời gian, ngôi đền đã bị hư hỏng và sửa chữa nhiều lần. Về sau này, nhân dân trong vùng trùng tu, tôn tạo lại đền trên nền đất cũ, chất liệu chủ yếu bằng đất, gỗ và gạch, gồm có 1 gian với tổng diện tích 33 m2, dài 7,5m, rộng 4,4m.

VM VNN DTPT DTT_19

VM VNN DTPT DTT_20

Đền Suối Thầu — Căn cứ theo thông tin được khắc trên cây xà nóc của đền: "Đại Nam quốc, Minh Mệnh tam niên Tuế, thứ Nhâm Ngọ mạnh đông nguyệt, hoàng đạo nhật lập vị...". Dịch nghĩa: Nước Đại Nam, vào năm Nhâm Ngọ, niên hiệu Minh Mệnh thứ 3 (1822), ngày tốt lập nên... ngôi đền đã được xây dựng vào năm 1822.

VM VNN DTPT DTT_9 — Theo lời kể của người dân địa phương, trước khi đền được dựng, một nhóm hộ người Dao áo dài từ thôn Bản Luốc đến thôn Suối Thầu khai hoang, lập nghiệp. Khi ấy, rừng núi còn hoang vu, cuộc sống vô cùng khó khăn. Quan trấn thủ địa phương là ông Đặng Minh Đông (còn gọi là Đặng Diễn) đã mời thầy cúng, thợ giỏi dựng đền và đắp 13 pho tượng thờ các vị thần, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, dân bản bình an. Ông cũng hướng dẫn người dân khai hoang, làm ruộng bậc thang, trồng lúa nước và làm nương. Sau khi ông qua đời, để tưởng nhớ công lao, người dân đã tạc thêm tượng ông, lập bát hương và đưa vào thờ tại đền.

VM VNN DTPT DTT_15 — Theo hồ sơ di tích, tượng Ngọc Hoàng (Nhùi Vương theo tiếng Dao) được đặt ở vị trí trung tâm. Tượng cao 1m, trong tư thế ngồi trên ngai, đầu đội mũ bình thiên, khoác hoàng bào màu vàng, hai tay nâng gương thần soi thế gian.

Tượng Diêm Vương cao 95cm, ngồi uy nghi trên bệ thờ, đầu đội mũ, gương mặt nghiêm nghị, hai tay đặt trên đầu gối, khoác trang phục phối ba màu đỏ, xanh và đen.

VM VNN DTPT DTT_17 — Theo hồ sơ di tích, tượng Quan Thế Âm cao 70 cm, đầu đội bảo quan, tay trái cầm lọ cam lồ, ngồi trên bệ thờ trang trí cánh sen bằng ngói mũi hài màu đỏ. Phía dưới bệ thờ là tượng Thiện Tài Đồng Tử và Thiện Tài Long Nữ trong tư thế chắp tay cung kính.

VM VNN DTPT DTT_13 — Tượng thần Sấm Sét (Lôi Thần), có khuôn mặt đen dữ tợn, đầu đội mũ, mắt mở trắng, mũi to, miệng như đang quát tháo, mặc quần áo xanh, cổ áo và đai lưng màu đỏ, tay phải cầm 1 cây huyền trượng giơ ngang vai, tay trái cầm 1 lệnh bài từa tựa thánh giá ngang bụng. Tượng trong tư thế cưỡi mây, cao 81 cm.Hai tượng hầu cận Lôi Thần đứng 2 bên cao 65 cm. Tượng bên trái đầu đội mũ, mắt mở to, miệng hé mở, mặc quần áo xanh, cổ áo và viền ống tay màu vàng đỏ, tay phải cầm cây truỳ, tay trái đặt ngang bụng; tượng bên phải đầu đội mũ, mắt mở to, mặt trái xoan, sống mãi thẳng, mặc áo đỏ, cổ áo viên xanh, quần màu đen đỏ, 2 tay chắp trước ngực.

VM VNN DTPT DTT_10 — Do tượng Lôi Thần có khuôn mặt sơn đen và cây pháp khí được hai tượng hầu cận đứng chầu hai bên cầm có hình dáng khiến nhiều người liên tưởng đến hoa anh túc, nên từng xuất hiện lời đồn đây là "thần thuốc phiện". Tuy nhiên, theo người dân địa phương và hồ sơ di tích, đây là tượng Lôi Thần (thần Sấm Sét) trong tín ngưỡng dân gian, hoàn toàn không liên quan đến thuốc phiện.

VM VNN DTPT DTT_18 — Phía ngoài của ban thờ Lôi thần là tượng thần Thổ Địa và ông Đặng Minh Đông. Trong đó, tượng thần Thổ Địa toạ trên bệ, đầu đội mũ, mắt nhìn xuống, miệng tươi cười, mặc áo màu xanh, cổ áo và ống tay áo được viền màu vàng, xanh, đen, quần màu vàng, tay trái đặt úp trên gối, tay phải cầm đính bạc để ngửa trên gối.

VM VNN DTPT DTT_16 — Đối diện ban thờ Thổ Địa và ông Đặng Minh Đông là ban thờ Quan Âm và Mẫu. Nổi bật là tượng Quan Âm ngồi trên lưng hổ, đầu đội bảo quan, trong dáng vẻ uy nghiêm. Bên cạnh là tượng Mẫu bế con đang bú, dưới chân còn một đứa trẻ ôm lấy chân phải - hình tượng giàu ý nghĩa về tình mẫu tử và sự sinh sôi.

VM VNN DTPT DTT_12 — Đối với cộng đồng người Dao ở Bản Luốc, ông Đặng Minh Đông được tôn kính như vị thần bảo hộ mùa màng và cuộc sống bình yên của dân bản, tương tự vai trò của Thành hoàng làng ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hằng năm, vào ngày 15/7 âm lịch, người dân các thôn trong xã mang lễ vật đến đền dâng cúng. Sau nghi lễ, mọi người cùng quây quần ăn uống ngay tại sân đền, gìn giữ nét đẹp văn hóa cộng đồng đã được truyền qua nhiều thế hệ.

img_1217-313797b3803f3c36de0b7dcc1fcaf2a3_watermarked.jpg — Các đồ thờ thủ công được treo trong chính điện đền Suối Thầu, mang đậm dấu ấn tín ngưỡng dân gian vùng cao.

VM VNN DTPT DTT_22 — Một góc ban thờ trong đền nhìn qua khung cửa gỗ.

Năm 2013 đền Suối Thầu đã được tỉnh Hà Giang (trước khi sáp nhập) công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh theo quyết định số 1198/QĐ - UBND ngày 20/6/2013.

VM VNN DTPT DTT — Đền Suối Thầu là điểm dừng chân để du khách vừa tìm hiểu tín ngưỡng, vừa thưởng ngoạn vẻ đẹp ruộng bậc thang Hoàng Su Phì .

Vũ Văn Mừng