Người giữ lửa
Người đàn ông 33 năm làm "cận vệ" rừng lim
“Giữ rừng là giữ công thổ quốc gia. Tôi không giữ cho riêng mình, càng không giữ để bán". Đó là tâm sự của ông Trương Quốc Đô ở xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị khi nói về rừng lim mà ông giữ gìn suốt 33 năm qua.
Sẵn sàng đương đầu với lâm tặc để bảo vệ Cồn Lim
“Bữa nay cán bộ xã báo cho tôi là có nhà báo về gặp nên tôi mới ở nhà. Chứ ngày thường giờ nay là tôi ở trên Cồn Lim rồi...”.
Ông Trương Quốc Đô cười hiền khi đón khách trước căn nhà gỗ đơn sơ nằm cuối xóm Tân Hóa, xã Kim Phú. Muốn vào được nhà ông Đô, cách duy nhất là đi qua con đường độc đạo chạy thẳng từ cổng chào Thôn 4 đi vào.
Ông Đô gây ấn tượng mạnh bởi nước da sạm nắng. Đã bước sang tuổi 75, thế nhưng ông vẫn rắn chắc như những cây lim mà mình đã bảo vệ và gắn bó trong suốt 33 năm qua.
Ông Trương Quốc Đô có 7 người con trai. Năm người đã lập gia đình và dựng nhà quanh khu đất của cha. Với ông, đó không chỉ là niềm vui tuổi già, mà còn là những người đồng hành trong hành trình khó khăn để giữ được Cồn Lim.
.jpg)
Năm 1992, thực hiện chủ trương giao đất, giao rừng, ông Đô nhận khoanh nuôi, bảo vệ 50 ha rừng tự nhiên ở thôn Yên Thọ, nay là thôn Tân Hóa.
Do diện tích quá lớn, sợ không kham nổi nên ông đã chủ động trả lại một phần để giao cho các hộ khác quản lý. Riêng mình giữ lại 20 ha ở khu vực Cồn Lim để khoanh nuôi và bảo vệ.
Chính quyết định lúc đó đã gắn chặt cuộc đời ông với khu rừng Cồn Lim. Khi ấy, lim ở vùng Tân Hóa còn sót lại không nhiều. Sau chiến tranh, gỗ lim liên tục bị khai thác.
.jpg)
Không để rừng lim bị mất đi, ông Đô quyết tâm khoanh nuôi bảo vệ để lim tái sinh. Sau 33 năm bảo vệ nghiêm ngặt, khu rừng do ông khoanh nuôi và bảo vệ đã trở thành rừng lim hiếm hoi ở đỉnh Giăng Màn.
"Cồn Lim của ông Đô là khu vực bất khả xâm phạm"
Ông Đô sinh ra dưới tán lim, lớn lên cùng những thân cây cổ thụ. Những năm chiến tranh, rừng lim đã che chở cho bộ đội, che chở cho dân làng trước mưa bom bão đạn. Chính cây lim cũng trở thành hầm trú ẩn kiên cố cho dân làng trước những lần oanh tạc của không quân địch.
“Ngày đó, trên đồi có xưởng công binh của bộ đội. Tôi quen rừng nên thường làm liên lạc. Người trong làng cũng nhờ những cây lim lớn để dựng hầm tránh bom.”
Những ký ức ấy khiến ông không thể đứng nhìn cảnh rừng lim từng ngày bị khai thác triệt để và nguy cơ bị biến mất. Kể từ khi được nhận khoanh nuôi và bảo vệ rừng lim, ngày nào ông Đô cũng lên rừng. Mùa nắng thì phát thực bì, mở đường băng cản lửa. Mùa mưa thì kiểm tra cây đổ, tuần tra chống xâm hại. Chỉ cần nghe tiếng động lạ như máy cưa, tiếng búa chặt… vọng từ rừng, ông lập tức bỏ mọi việc nhà lên rừng đi tuần.
Mỗi lần rừng lim bị xâm hại, ông Đô sẵn sàng đương đầu với bọn lâm tặc hám lợi. Ông cũng sẵn sàng đụng độ với những người hàng xóm bị đầu nậu gỗ dụ dỗ, đặt hàng. Cái tính quyết liệt của ông đã khiến cho lâm tặc, đầu nậu gỗ phải dè chừng và chùn bước mỗi khi có ý định xâm hại rừng ở Cồn Lim.
Người dân trong vùng và cả những tay lâm tặc hám lợi vẫn rỉ tai nhau câu nói: “Cồn Lim của ông Đô là khu vực bất khả xâm phạm”.
Suốt 33 năm, không biết bao nhiêu lần ông đối mặt với lâm tặc. Có người đến tận nhà hỏi mua cây lim. Có người bóng gió dọa sẽ chặt trộm. Ông chỉ khẽ lắc đầu và nói: “Tôi giữ rừng là giữ công thổ quốc gia, không phải giữ riêng cho tôi”.
Con đường lên Cồn Lim dốc đứng. Những thân lim cao vút nối tiếp nhau che kín ánh mặt trời. Ông Đô vác rựa đi trước, bước chân nhanh nhẹn. Theo sau ông, chúng tôi dần hụt hơi.
Giữa đại ngàn, mọi mốc giới đều được ông nhớ như in. Đâu là khe nước, đâu là bờ đập, đâu là gốc lim to… Tất cả đều nằm trong trí nhớ của người đàn ông đã dành 33 năm đi giữa khu rừng này.
Đang đi, bất chợt ông Đô dừng lại trước hai cây lim đứng cạnh nhau.
Ông vuốt nhẹ lên lớp vỏ xù xì rồi kể: “Năm 1965, dân làng chặt cây lim này để dựng hầm tránh bom. Sau chiến tranh, gốc cây tái sinh rồi mọc thành hai cây như bây giờ”.
Hai thân lim này giờ đã có đường kính gần một mét. Thân vươn thẳng lên bầu trời, tán lá xum xuê. Tôi hỏi vui: “Nếu bán chắc cũng cả trăm triệu đồng, phải không ông?"
Ông Đô cười: “Tui không biết”. Rồi ông chậm rãi nói: “Giữ rừng là giữ công thổ quốc gia. Tôi không giữ cho riêng mình, càng không giữ để bán. Con tôi xin chặt lim làm nhà, tôi cũng không cho”.
Câu nói ngắn gọn nhưng đủ để hiểu vì sao hơn ba thập kỷ qua, khu rừng ở Cồn Lim vẫn còn gần như nguyên vẹn. Dưới tán những cây lim cổ thụ là vô số cây lim nhỏ đã mọc lên. Có cây cao hơn đầu người, có cây đã to bằng cả một người ôm…
Như hiểu ý tôi định hỏi về những cây lim nhỏ, ông nói luôn: “Đó đều là lim mọc từ hạt. Mỗi mùa quả chín, tôi lại nhặt hạt đem gieo vào những khoảng đất trống. Người dân đến xin hạt giống, tôi cũng sẵn sàng chia sẻ.
Đã gần 12 giờ trưa, bước chân tôi bắt đầu chậm lại. Đi phía trước, ông Đô vẫn khoát tay, “Đi nhanh lên, rừng còn nhiều lắm!”. Cố gắng đi thêm được một lúc, cuối cùng tôi đành xin quay về.
Như tiếc nuối vì chưa giới thiệu hết rừng lim, ông Đô nói to: “Còn nhiều chỗ đẹp chưa kịp giới thiệu”. Ánh mắt ông vẫn hướng vào những thân lim phía trước. Và chúng tôi chợt nhận ra, với ông Đô, ngày nào còn đủ sức bước đi, ngày đó ông vẫn sẽ làm người “cận vệ” cần mẫn của Cồn Lim. Như ông đã từng làm suốt 33 năm qua.
