Sắc màu 54
Từ lễ “bỏ của” đến lễ “Khơi”: Chuyện cưới hỏi độc đáo của người Bru Vân Kiều
Tiếng cồng chiêng ngân vang giữa bản làng vùng cao Lao Bảo (Quảng Trị) trong lễ phục dựng đám cưới truyền thống của người Bru Vân Kiều. Mỗi nghi lễ trong đám cưới còn chứa đựng những giá trị văn hóa được cộng đồng người Bru Vân Kiều gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Mỗi nghi thức trong đám cưới là một câu chuyện
Đám cưới truyền thống của người Bru Vân Kiều không đơn thuần là ngày đôi trai gái nên duyên vợ chồng, mà còn là sự kiện quan trọng của gia đình, dòng họ và cộng đồng trong mỗi thôn, bản. Trong từng lễ vật, lời chúc phúc đều gửi gắm những quan niệm về tình yêu, hôn nhân và cách ứng xử của người Bru Vân Kiều.
Điểm đặc sắc trong đám cưới truyền thống của người Bru Vân Kiều là nghi lễ “bỏ của”. Theo phong tục, nhà trai chuẩn bị các lễ vật như trầu cau, ống điếu bằng gỗ, áo thổ cẩm và những nén bạc trắng. Khi nhà gái đồng ý nhận lễ, hai bên mới thống nhất chọn ngày lành để tổ chức lễ cưới với nghi thức Ra bang (rước dâu - PV).
Điều thú vị là, sau lễ cưới chính thức, người Bru Vân Kiều còn có lễ "Khơi" (lễ cưới lần thứ 2 - PV). Đây được xem là nghi lễ riêng của đôi vợ chồng, đánh dấu sự gắn kết sâu sắc hơn trong đời sống hôn nhân. Theo quan niệm truyền thống, chỉ khi thực hiện đầy đủ các nghi lễ này, cuộc sống gia đình mới được xem là trọn vẹn, bền lâu.
Trong vai chú rể của lễ phục dựng, anh Hồ Văn Thoan không giấu được niềm vui khi lần đầu được tìm hiểu đầy đủ các bước trong nghi lễ cưới truyền thống của dân tộc mình. Từ lúc nên duyên, thực hiện lễ “bỏ của” đến khi trở thành vợ chồng, mỗi nghi thức, mỗi vai trò của các thành viên trong gia đình đều mang một ý nghĩa riêng.
Đứng giữa không gian phục dựng lễ cưới, già làng, trưởng bản và Người có uy tín là những người trực tiếp thực hiện nghi lễ. Họ không chỉ tái hiện phong tục mà còn truyền lại ký ức, tri thức và những giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Mỗi lời nhắc, từng động tác đều được những người trẻ chăm chú quan sát, học hỏi và thực hiện theo. Việc trao truyền diễn ra tự nhiên, gần gũi, không gò ép.
Giữ văn hóa bằng chính người trong cuộc
Theo thời gian, nhiều nghi thức trong lễ cưới truyền thống của người Bru Vân Kiều đã dần được giản lược. Có một số phong tục không còn xuất hiện trong ngày cưới của các đôi trai gái Bru Vân Kiều ngày nay. Chính vì vậy, lễ phục dựng lần này nhận được sự hưởng ứng của nhiều già làng, nghệ nhân và người dân địa phương tại xã Lao Bảo.
Bà Hồ Thị Hạnh - nghiên cứu viên trong nhóm nghiên cứu phục dựng lễ cưới của đồng bào Bru Vân Kiều, cho biết, người dân tham gia rất nhiệt tình bởi đây là nét văn hóa truyền thống gắn bó với cộng đồng. Trong quá trình thực hiện, người già hướng dẫn, người trẻ thực hành. Đây không phải là một buổi biểu diễn phục vụ người xem, mà là quá trình cộng đồng tự trao truyền những giá trị vốn có trong lễ cưới truyền thống của dân tộc mình.
“Mục tiêu của việc phục dựng không chỉ để trình diễn. Quan trọng hơn là đưa những giá trị văn hóa truyền thống trở lại trong đời sống của đồng bào. Qua đó, lớp trẻ thêm yêu văn hóa dân tộc mình và chính họ sẽ là những người tiếp tục gìn giữ văn hóa truyền thống".
Bà Nguyễn Thị Thanh Nga - Phó Chủ tịch UBND xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị
Có những thời điểm nghi lễ chưa thực sự chỉn chu, một số động tác còn lúng túng. Tuy nhiên, chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên tính chân thực của hoạt động phục dựng. Văn hóa được khôi phục từ ký ức của những người từng trải qua nghi lễ, chứ không phải từ những kịch bản được sắp đặt.
Lễ phục dựng được tổ chức trong quá trình thực hiện Dự án 6, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. Không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn văn hóa, hoạt động còn mở ra hướng khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch cộng đồng tại xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị.
Khi tiếng cồng chiêng khép lại, đoàn rước dâu cũng hoàn thành nghi lễ. Nhưng câu chuyện về đám cưới truyền thống vẫn còn tiếp nối. Điều đọng lại là niềm tự hào hiện rõ trên gương mặt những người Bru Vân Kiều khi phong tục của cha ông được tái hiện giữa bản làng hôm nay.
Có lẽ, giá trị lớn nhất của buổi phục dựng không chỉ nằm ở việc tái hiện một nghi lễ xưa, mà ở khoảnh khắc văn hóa được trao truyền từ bàn tay người già đến thế hệ trẻ - những người sẽ tiếp tục gìn giữ và làm giàu thêm bản sắc của dân tộc mình.
