Khoa học tới bản
Bí quyết trồng cây cói cho năng suất, chất lượng cao
Cói là cây nguyên liệu có giá trị kinh tế, thích hợp với nhiều vùng đất ven biển, đất bãi và cho thu hoạch liên tục nhiều năm.
Để cây cói đạt năng suất cao, thân dài, sợi dai, người trồng cần thực hiện đồng bộ các biện pháp kỹ thuật từ khâu chọn giống, làm đất đến chăm sóc.
Đặc điểm tự nhiên của cây cói
Cói chiếu là cây thân thảo sống nhiều năm, thuộc họ cói, thân cây thẳng, nhẵn, tiết diện hình tam giác, chiều cao trung bình từ 1,5 - 2 m; thân càng dài, đều và ít cong gãy thì chất lượng nguyên liệu càng cao.
Cây cói phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, trên đất phù sa, đất thịt nhẹ hoặc đất ven biển có độ mặn nhẹ, chủ động nguồn nước tưới tiêu. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, một ruộng cói có thể khai thác ổn định từ 5 - 7 năm.
Thời vụ trồng
Cói có thể trồng quanh năm ở nơi chủ động nước tưới, song thích hợp nhất là đầu mùa mưa hoặc khi đất đủ ẩm. Tại các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ, thời vụ chính từ tháng 2 - 4 hoặc tháng 8 - 9; khu vực miền Trung và Nam Bộ nên trồng vào đầu mùa mưa để cây nhanh bén rễ, giảm chi phí tưới.
Chọn giống
Giống tốt là tiền đề để nâng cao năng suất và chất lượng nguyên liệu. Nên lấy giống từ những ruộng sinh trưởng khỏe, thân dài, thẳng, ít sâu bệnh và cho năng suất ổn định.
Cói chủ yếu được nhân giống bằng cách tách bụi hoặc tách thân ngầm. Cây giống cần có nhiều chồi khỏe, bộ rễ phát triển, thân ngầm còn tươi, không bị dập nát. Trước khi trồng nên cắt bớt lá, chỉ để khoảng 30 - 40 cm nhằm hạn chế thoát hơi nước và giúp cây nhanh hồi xanh.
Chuẩn bị đất trồng
Đất trồng cần được vệ sinh sạch cỏ dại, cày bừa kỹ và san phẳng để tạo điều kiện cho thân ngầm phát triển. Những vùng đất chua nên bón bổ sung vôi để cải tạo đất; vùng ven biển có nguy cơ nhiễm mặn cần chủ động rửa mặn trước khi xuống giống nếu điều kiện cho phép.
Trước khi trồng, bón lót bằng phân chuồng hoai mục kết hợp phân lân nhằm tăng độ phì, cải thiện kết cấu đất và tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển. Đồng thời, cần hoàn thiện hệ thống mương cấp, thoát nước để duy trì độ ẩm thích hợp, tránh ngập úng kéo dài.
Kỹ thuật trồng và chăm sóc
Sau khi chuẩn bị đất, tiến hành trồng theo hàng với khoảng cách phù hợp để cây sinh trưởng đồng đều và thuận tiện cho việc chăm sóc, thu hoạch. Mỗi hốc đặt 2 - 3 nhánh giống, lấp kín phần thân ngầm, nén nhẹ quanh gốc rồi giữ ẩm ngay sau khi trồng. Trong khoảng 10 - 15 ngày đầu cần thường xuyên kiểm tra, trồng dặm những cây chết hoặc sinh trưởng kém nhằm bảo đảm mật độ trên toàn ruộng.
Cói là cây ưa ẩm nên trong suốt quá trình sinh trưởng cần duy trì độ ẩm đất ổn định, đặc biệt ở giai đoạn cây ra chồi và phát triển thân. Tại những vùng chủ động tưới tiêu, nên giữ mực nước nông hoặc đất luôn đủ ẩm. Khi xảy ra mưa lớn hoặc triều cường, cần tiêu thoát nước kịp thời để hạn chế thối thân ngầm và nấm bệnh.
Bón phân hợp lý giúp cây phát triển khỏe, tăng chiều dài thân, độ dai và chất lượng sợi. Ngoài lượng phân chuồng bón lót, cần bón thúc bằng phân vô cơ theo từng giai đoạn sinh trưởng, trong đó lần đầu thực hiện khi cây hồi xanh và các lần tiếp theo sau mỗi đợt thu hoạch hoặc khi cây bước vào giai đoạn phát triển mạnh.
Việc bón phân cần cân đối giữa đạm, lân và kali; không bón thừa đạm vì dễ làm thân mềm, giảm chất lượng nguyên liệu và tăng nguy cơ phát sinh sâu bệnh. Bên cạnh phân khoáng, nên tăng cường sử dụng phân hữu cơ hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh để cải thiện độ phì đất và duy trì năng suất lâu dài.
Bên cạnh đó, cần lưu ý cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng và là nơi cư trú của nhiều đối tượng gây hại. Do đó, cần làm cỏ định kỳ, nhất là trong năm đầu sau khi trồng. Sau mỗi lần làm cỏ nên kết hợp xới nhẹ quanh gốc để đất tơi xốp, đồng thời thu gom lá già, thân bị sâu bệnh và các tàn dư thực vật nhằm tạo độ thông thoáng, hạn chế nguồn bệnh trên đồng ruộng.
Phòng trừ sâu bệnh
Cây cói có khả năng chống chịu khá tốt, song trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, ruộng chăm sóc kém hoặc ngập úng kéo dài vẫn có thể xuất hiện một số đối tượng gây hại như sâu ăn lá, rầy chích hút, bệnh đốm lá và bệnh thối gốc.
Để hạn chế thiệt hại, người trồng cần ưu tiên các biện pháp phòng là chính như sử dụng giống khỏe, vệ sinh đồng ruộng, trồng với mật độ hợp lý, bón phân cân đối và chủ động điều tiết nước. Đồng thời, thường xuyên kiểm tra ruộng để phát hiện sớm sâu bệnh, xử lý kịp thời ngay từ khi mật độ còn thấp.
Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nên ưu tiên các chế phẩm sinh học hoặc thuốc nằm trong danh mục được phép sử dụng, tuân thủ nguyên tắc "4 đúng" và thời gian cách ly nhằm bảo đảm an toàn cho người sản xuất, môi trường và chất lượng nguyên liệu.
Thu hoạch
Sau khoảng 5 - 7 tháng trồng, cây cói cho thu hoạch lứa đầu và tiếp tục tái sinh để thu nhiều lứa trong những năm tiếp theo. Nên thu hoạch khi thân đạt chiều cao tối đa, thân cứng, màu xanh chuyển xanh vàng và chưa hóa già để bảo đảm chất lượng sợi.
Khi thu hoạch, dùng dao hoặc liềm sắc cắt sát gốc, tránh làm tổn thương thân ngầm. Sau mỗi đợt cắt cần vệ sinh đồng ruộng, bón bổ sung dinh dưỡng và điều tiết nước để cây nhanh phục hồi.
Cói sau khi thu hoạch được phân loại, tước bẹ lá, làm sạch rồi phơi khô đồng đều trước khi bảo quản ở nơi khô ráo, thông thoáng nhằm giữ chất lượng nguyên liệu.
Một số lưu ý khi trồng
Để duy trì năng suất và kéo dài thời gian khai thác, người trồng cần sử dụng giống khỏe, bón phân cân đối, tăng cường phân hữu cơ, chủ động tưới tiêu và thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát hiện, xử lý sâu bệnh kịp thời.
Với những ruộng cói khai thác nhiều năm, nên cải tạo đất, loại bỏ bụi già và bổ sung giống mới nhằm duy trì mật độ, nâng cao năng suất và chất lượng nguyên liệu.
