Mô hình tốt - câu chuyện hay
Đồng bào Bru Vân Kiều liên kết nuôi lợn “mini” có nguồn gen quý
Do tập quán nuôi thả tự nhiên, nguồn gen bị lai tạp, lợn Vân Pa thuần chủng ngày càng ít đi. Những năm gần đây, loài lợn “mini” này đã được nhân giống, liên kết nuôi an toàn và bắt đầu có sản phẩm bán ra thị trường.
Bảo tồn giống lợn mini có nguồn gen quý
Lợn Vân Pa là loài vật nuôi bản địa lâu đời của đồng bào Bru Vân Kiều ở hai huyện Hướng Hóa và Đakrông (tỉnh Quảng Trị cũ). Lợn Vân Pa có trọng lượng trưởng thành từ 25 - 30 kg/con, nên được xem là loài lợn "mini" của Việt Nam.
Lợn Vân Pa có một đặc điểm khá lạ, là tất cả đều có lông, da đen bạc hay đen tuyền, thỉnh thoảng có cá thể màu phớt vàng hung. Đây là loài lợn có chất lượng thịt rất thơm ngon. Tuy nhiên, do tập quán nuôi thả tự nhiên nên nguồn gen bị lai tạp, giống lợn Vân Pa thuần chủng đứng trước nguy cơ mất hẳn.
Để bảo tồn loài lợn này, nhiều nhà khoa học, cán bộ làm việc trong lĩnh vực Nông nghiệp đã triển khai nghiên cứu. Cụ thể, vào năm 2005, nhóm tác giả Trần Văn Do, Trương Thị Quỳnh và Trần Thị Hạnh đã có đề tài nghiên cứu khoa học: “Sinh trưởng của lợn Vân Pa tại Đakrông, Hướng Hóa (Quảng Trị cũ)”.
Năm 2009, tác giả Đặng Hoàng Biên có đề tài: “Đánh giá khả năng sinh sản, sinh trưởng và cho thịt của giống lợn Vân Pa nuôi tại Quảng Trị”…
Tại Phụ lục II, Nghị định số 46/2022/NĐ-CP ngày 13/7/2022 sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 13/2020/NĐ-CP ngày 21/01/2020 của Chính phủ đã đưa giống lợn Vân Pa vào danh mục vật nuôi cần bảo tồn.
Sau nhiều công trình khoa học nghiên cứu, thực tiễn quá trình nhân giống, đến nay, loài lợn này đã đủ điều kiện cấp giống, chăn nuôi theo hướng an toàn.
Theo ghi nhận tại nhà ông Hồ Văn Sang ở bản An Bai, xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị, đàn lợn Vân Pa phát triển tốt. Đây là đàn lợn được Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị hỗ trợ, cấp giống cho gia đình ông Sang từ tháng 3/2026.
Theo đó, gia đình ông Sang được cấp 40 con giống cùng thức ăn hữu cơ, thuốc thú y và men vi sinh đệm lót sinh học. Trước khi nhận giống, gia đình sửa chữa chuồng trại và tham gia tập huấn kỹ thuật chăn nuôi tập trung theo hướng an toàn.
Sau gần 5 tháng chăm sóc, đàn lợn phát triển ổn định. Nhiều con đạt trọng lượng 25 kg. Một số con đã bắt đầu cho phối giống để nhân đàn.
Ông Sang cho biết, điểm khác biệt là lợn Vân Pa có sức kháng bệnh rất tốt. Khi tham gia mô hình, ông được cán bộ khuyến nông hướng dẫn cụ thể về kỹ thuật nuôi nhốt, vệ sinh chuồng trại và phòng, chống dịch bệnh.
Ngoài gia đình ông Sang, tại xã Kim Ngân, còn có hộ gia đình ông Phạm Văn Tý cũng đã nuôi lợn Vân Pa. Gia đình ông Tý được cấp 30 con lợn giống. Hiện đàn lợn phát triển tốt, trọng lượng trung bình đạt khoảng 25 kg/con.
Thay đổi tập quán chăn nuôi, tạo sinh kế cho đồng bào
Tại Quảng Trị, ngoài Kim Ngân còn có Đakrông, Tuyên Lâm và xã Lìa đã nuôi giống lợn Vân Pa. Hiện nay, ở Đakrông, Tuyên Lâm đã có lợn thương phẩm bán ra thị trường.
Tuy nhiên, do số lượng còn có hạn, nên lợn Vân Pa thương phẩm chủ yếu phục vụ các khu du lịch, nhà hàng tại địa phương. Khi lợn Vân Pa đến kỳ xuất chuồng thương phẩm, các chủ nhà hàng, khu du lịch tại địa phương đã săn mua, thậm chí là đã đặt hàng từ trước.
Bà Nguyễn Thị Liên - Phó Trưởng phòng Chuyển giao kỹ thuật - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị cho biết: “Hiện lợn Vân Pa đang bán với giá từ 150 - 180 nghìn đồng/kg hơi”.
Đây được xem là mô hình hay giúp bảo tồn loài lợn “mini” có nguồn gen quý. Bên cạnh đó, mô hình còn giúp nhiều hộ đồng bào DTTS có hướng vươn lên làm giàu ngay trên quê hương của mình.
Khi mô hình liên kết nuôi lợn Vân Pa được triển khai trên diện rộng và có sản phẩm bán ra thị trường, nhiều thực khách cũng sẽ được thưởng thức đặc sản quý.
Theo kế hoạch, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị sẽ cấp 270 con giống cho 8 hộ dân tại 4 xã. Mô hình hướng đến đồng bào DTTS ở vùng đặc biệt khó khăn. Qua đó, từng bước thay đổi tập quán chăn nuôi, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và cải thiện sinh kế cho đồng bào.
Ông Đặng Văn Dương - Chủ tịch UBND xã Kim Ngân, chia sẻ: “Mô hình nuôi lợn Vân Pa bước đầu cho thấy tín hiệu tích cực. Mô hình tạo việc làm và giúp đồng bào DTTS thay đổi tập quán chăn nuôi”.
Từng có nguy cơ bị tuyệt chủng, nay loài lợn Vân Pa đã được nhân giống và nuôi mô hình thành công. Khi mô hình được nhân rộng, sẽ mở ra cơ hội để đồng bào Bru Vân Kiều có thêm sinh kế và thu nhập.
