Kiến trúc độc đáo

Nhà Moong còn được đồng bào Pa Cô (nhóm địa phương thuộc dân tộc Tà Ôi) gọi là Đung Moong. Nhà Moong có dáng dấp kiểu nhà sàn nhưng khác biệt ở một số nét kiến trúc độc đáo.

Điểm độc đáo dễ nhận thấy nhất ở nhà Moong truyền thống của người Pa Cô, là nhà dài hơn hẳn so với nhà sàn thông thường. Nhà Moong có 4 mái, trong đó 2 mái phụ được bo tròn, ôm theo chiều ngang nhà. Mái lợp bằng lá mây lấy từ rừng vừa gần gũi với thiên nhiên, hợp với khí hậu miền núi.

Nhà được dựng bằng gỗ, tre, nứa. Các cột trụ chính sử dụng gỗ lớn, cao. Đây cũng là một trong những điểm khác biệt so với nhà sàn thông thường ta thường thấy.

Chia sẻ với phóng viên, ông Hồ Mạnh Giang, Trưởng phòng Văn Hóa xã A Lưới 1 chia sẻ: Nhà Moong thường có từ 5 đến 13 gian. Trong nhà Moong được chia ra các không gian tiếp khách, bếp, nơi phơi lúa, ngô và sinh hoạt chung.

“

Nhà Moong không còn hiện hữu trong đời sống thường ngày gần nửa thế kỷ. Từ năm 2013, Đung Moong ở thôn A Năm được dựng lên đã góp phần làm sống lại những giá trị truyền thống của đồng bào chúng tôi…

Già làng, Nghệ nhân ưu tú Hồ Văn Hạnh - người có nhiều năm nghiên cứu văn hóa vùng cao A Lưới

Nhà Moong ở thôn A Năm hiện có 5 gian, dài khoảng 35m và 3 lối lên xuống bằng cầu thang. Không gian bên trong, gian trang trọng được bố trí thờ Bác Hồ.

Trên đỉnh nóc nhà, những chi tiết gỗ chạm khắc hình sừng trâu cùng các họa tiết đặc trưng văn hóa truyền thống của đồng bào Pa Cô.

Giữ dáng nhà xưa của người Pa Cô

Nhà Moong không chỉ có giá trị về kiến trúc mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi lưu giữ phong tục, tập quán và tri thức dân gian của người Pa Cô.

Trước đây, nhà Moong là nơi già làng, trưởng bản, Người uy tín và người dân hội họp, bàn việc chung. Các nghi lễ, hội, cưới hỏi, hoạt động văn hóa cũng diễn ra tại đây.

Trong không gian nhà Moong, người lớn truyền lại cho thế hệ trẻ kinh nghiệm sản xuất, phong tục và những câu chuyện về nguồn cội.

Trong 2 cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, nhiều nhà Moong từng là nơi hội họp, cất giữ lương thực, che chở cán bộ và phục vụ hoạt động cách mạng.

Chiến tranh và những thay đổi trong đời sống khiến nhiều Nhà Moong truyền thống không còn hiện hữu trong đời sống thường ngày.
Những ngôi nhà xây dựng kiên cố, mái ngói ngày càng phổ biến. Xu thế ấy đã làm cho kiến trúc độc đáo của Nhà Moong có nguy cơ bị lãng quên.

Từ thực tế đó, năm 2013, nhà Moong truyền thống tại thôn A Năm được phục dựng bằng các vật liệu quen thuộc như gỗ, tre, mây và lá.

Ông Hồ Mạnh Giang, Trưởng phòng Văn hóa, xã A Lưới 1, cho biết: “Nhà Moong ở thôn A Năm được phục dựng 2013. Việc phục dựng không chỉ nhằm khôi phục một công trình kiến trúc mà còn tái tạo không gian văn hóa để cộng đồng tiếp tục thực hành và trao truyền các giá trị truyền thống”.

Trước nhà Moong ở thôn A Năm được đặt tượng 2 mẹ con Voi bằng bê tông. Với người Pa Cô, Voi là biểu tượng của sức mạnh và là người bạn đồng hành trong đời sống.

Giữa quá trình hiện đại hóa, nhà Moong A Năm trở thành một “địa chỉ” văn hóa, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về kiến trúc, lịch sử và đời sống cộng đồng của cha ông.

Bảo tồn nhà Moong không chỉ là giữ lại những cột gỗ, mái lá hay hoa văn đặc trưng. Quan trọng hơn là duy trì một không gian để đồng bào Pa Cô thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa tốt đẹp qua các thế hệ.

Mới đây, ngày 5/8, tại thôn A Năm, xã A Lưới 1, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế phối hợp với Phòng Văn hóa - Xã hội xã A Lưới 1 tổ chức lễ công bố Quyết định và trao Bằng công nhận di tích lịch sử cấp thành phố đối với Nhà Moong truyền thống của người Pa Cô , càng khẳng định giá trị của công trình.

Việc nhà Moong được UBND thành phố công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố có ý nghĩa rất lớn trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch của đồng bào Pa Cô.

Cần bảo tồn nhà truyền thống của đồng bào Mông ở Kỳ Sơn

Người Cao Lan giữ nếp nhà truyền thống