Bàn tròn chính sách
Tái định cư ở Nghệ An: Tiền đã bố trí, người dân vẫn chưa thể an cư
Hàng chục tỷ đồng đã được bố trí để xây dựng các khu tái định cư, nhưng hết giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An mới hoàn thành 2/4 dự án.
Khi vốn đã có mà công trình vẫn chậm, câu hỏi đặt ra là những điểm nghẽn được nhận diện và xử lý ra sao, trách nhiệm thuộc về cơ quan nào và đến bao giờ người dân mới thực sự được an cư?
Tiền đã bố trí, công trình vẫn dang dở
Theo kế hoạch triển khai Dự án 2 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An có 4 dự án tái định cư nhằm bố trí chỗ ở ổn định cho hàng trăm hộ dân.
Trong đó, dự án tại xã Mỹ Lý bố trí 51 hộ; xã Tiền Phong 63 hộ; xã Hữu Khuông 83 hộ và xã Hữu Kiệm hơn 50 hộ.
Kết thúc giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An mới hoàn thành 2/4 dự án, đạt 50% kế hoạch. Hai dự án còn lại vẫn chưa thể về đích.
Tại Khu tái định cư bản Nam Tiến 2 (xã Bảo Nam cũ) xã Hữu Kiệm, tổng vốn đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách Trung ương là 17,814 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 51,8%.
Dự án đã thi công khoảng 70% khối lượng nhưng sau đó phải dừng do phát sinh bất ổn về địa chất, địa hình.
Ông Nguyễn Văn Long - Chủ tịch UBND xã Hữu Kiệm, cho biết dự án đã dừng từ thời điểm còn cấp huyện quản lý. Hiện công trình đang được trình điều chỉnh quy hoạch do sạt lở. Một số lô đất ở phải cắt giảm để điều chỉnh thiết kế và đang chờ thẩm định, phê duyệt.
Việc một dự án đã thi công khoảng 70% nhưng phải tạm dừng vì sạt lở cho thấy, bài toán tái định cư ở miền núi không chỉ nằm ở nguồn vốn. Vị trí xây dựng, điều kiện địa chất, địa hình và khả năng chống chịu trước mưa lũ là những yếu tố có tính quyết định đến độ an toàn và tính khả thi của dự án.
Hơn 22 tỷ đồng kéo dài sang 2026 vẫn chưa thể giải ngân
Một nút thắt khác đang diễn ra tại Dự án Khu tái định cư Khe Hộc, bản Huồi Pủng, xã Hữu Khuông.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 33 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến tháng 9/2024, dự án mới có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Sau đó, công trình tiếp tục phải điều chỉnh thiết kế và hoàn thiện các thủ tục liên quan.
Đến tháng 6/2025, dự án mới chính thức khởi công.
Hiện công trình đã hoàn thành san nền các tuyến đường nội bộ, hệ thống thoát nước và phần thô một số hạng mục. Tổng khối lượng thực hiện đạt khoảng 70%.
Mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Phùng Thành Vinh cùng đoàn công tác trực tiếp kiểm tra thực địa dự án.
Tại hiện trường, bài toán không đơn giản là có vốn rồi tổ chức thi công. Một công trình nằm giữa núi cao và lòng hồ thủy điện Bản Vẽ, muốn tiếp tục thi công phải đưa vật liệu từ bên ngoài vào. Nhưng tuyến vận chuyển liên tục bị đứt gãy do mưa lũ khiến nguồn vốn dù đã được bố trí vẫn chưa thể chuyển thành khối lượng xây dựng.
Đáng chú ý, tổng nguồn vốn được kéo dài sang năm 2026 của dự án lên tới hơn 22,4 tỷ đồng nhưng đến nay vẫn chưa thể giải ngân. Ông La Văn Thái - Chủ tịch UBND xã Hữu Khuông, thông tin: Địa phương đã kiến nghị tỉnh xem xét, gia hạn thời gian hoàn thành dự án đến cuối tháng 10/2026.
Như vậy, cả hai dự án chưa hoàn thành đều có những lý do cụ thể. Một dự án vướng sạt lở, phải điều chỉnh quy hoạch; một dự án bị kéo dài bởi thủ tục, điều kiện địa hình, nguồn vật liệu và giao thông phục vụ thi công.
Nhưng nếu chỉ dừng ở việc liệt kê khó khăn, thì chưa trả lời được câu hỏi quan trọng hơn: Những điểm nghẽn này được nhận diện từ thời điểm nào và trách nhiệm tháo gỡ thuộc về cấp nào?
Với dự án tái định cư bản Nam Tiến 2, khi công trình đã thi công khoảng 70% mới phải dừng để điều chỉnh do sạt lở, vấn đề cần được làm rõ là kết quả khảo sát, đánh giá địa chất trước khi triển khai đã đầy đủ hay chưa; phương án bố trí các lô đất có tính hết nguy cơ sạt lở hay không?
Ảnh: CSCC
Còn tại Khu tái định cư Khe Hộc, việc đến tháng 6/2025 mới khởi công, sau khi phải hoàn thiện nhiều thủ tục và điều chỉnh thiết kế, cho thấy, thời gian chuẩn bị đầu tư đã chiếm một phần đáng kể trong tiến độ thực hiện dự án.
Trong khi đó, đối tượng chịu tác động trực tiếp từ sự chậm trễ vẫn là những hộ dân đang chờ được chuyển đến nơi ở an toàn, ổn định hơn.
Cần kế hoạch cụ thể cho từng dự án
Từ thực tế tại hai dự án, bài toán đặt ra với Nghệ An lúc này không còn đơn thuần là giải ngân được bao nhiêu vốn, mà quan trọng hơn là làm thế nào để nguồn lực đã bố trí thực sự chuyển hóa thành nơi ở an toàn cho người dân.
Việc Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phùng Thành Vinh trực tiếp kiểm tra Khu tái định cư Khe Hộc cho thấy, những điểm nghẽn của dự án đã được đặt ra ở cấp tỉnh, thay vì chỉ để địa phương tự xoay xở.
an cư. Ảnh: CSCC
Tuy nhiên, để giải quyết dứt điểm, cần có kế hoạch cụ thể đối với từng dự án: vướng mắc nằm ở đâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm tháo gỡ, thời hạn xử lý là khi nào và mốc nào người dân có thể chuyển đến nơi ở mới.
Với các dự án tái định cư, giải ngân vốn hay hoàn thành khối lượng xây dựng mới chỉ là những bước trung gian. Mục tiêu cuối cùng vẫn là đưa người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ mất an toàn và bảo đảm cho họ một nơi ở ổn định, lâu dài.
