Dự án tái định cư đã xong, vì sao dân vẫn chưa thể an cư?
Dự án tái định cư thôn Tân Sơn, xã Trường Sơn (Quảng Trị) được đầu tư 4,5 tỷ đồng, đã hoàn thành từ tháng 5/2025. Tuy nhiên, đến nay, 8/12 hộ dân thuộc đối tượng phải di dời ra khỏi vùng nguy cơ sạt lở vẫn chưa thể an cư.
Ký ức trận lũ quét lịch sử năm 1992
Thôn Tân Sơn (xã Trường Sơn, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ), nay là thôn Tân Hồng, xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị, nằm trong khu vực có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất, lũ ống, lũ quét.
Mỗi mùa mưa bão, 12 hộ dân ở khu vực trũng thấp của thôn luôn phải đối mặt với nguy cơ nước lũ.
Tháng 9/1992, tại khu vực thôn Tân Hồng ngày nay xảy ra một trận lũ ống, lũ quét đặc biệt nghiêm trọng. Gần 200 ngôi nhà bị cuốn trôi, toàn bộ thôn bị vùi lấp, 12 người thiệt mạng.
Sau trận lũ lịch sử, một số gia đình rời quê đến nơi khác sinh sống. Một số hộ tìm vị trí cao hơn để dựng nhà. Trong khi đó, những hộ neo người, kinh tế khó khăn, không có điều kiện chuyển đi nơi khác vẫn phải bám trụ ở vùng có nguy cơ thiên tai.
Trở về thôn Tân Hồng để xây nhà cho con trai và con dâu, ông Đặng Văn Sơn vẫn nhớ như in trận lũ năm xưa.
“Năm 1992, tôi chứng kiến trận lũ khủng khiếp. Sau lũ, toàn thôn bị đất đá vùi lấp phẳng lì như một sân bóng. Sợ quá, tôi đưa vợ con vào Quảng Ngãi sinh sống. Nay tôi mới trở về làm nhà cho con trai và con dâu”, ông Sơn nhớ lại.
Còn bà Nguyễn Thị Hạnh ở thôn Tân Hồng, chia sẻ: “Sau trận lũ lịch sử năm 1992, gia đình tôi vẫn bám trụ lại vùng đất này. Hằng năm, vào mùa mưa bão, gia đình tôi cũng như nhiều hộ ở vùng này lại lo lắng. Có năm phải di chuyển người và vật nuôi đi tránh lũ vài lần”.
8/12 hộ dân vẫn chưa thể an cư
Khi Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025 được triển khai, UBND huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ đã phê duyệt Dự án tái định cư cho 12 hộ dân nằm trong vùng nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét tại thôn Tân Hồng, xã Trường Sơn.
Dự án được triển khai đầu năm 2024, theo Quyết định số 1011/QĐ-CT ngày 14/6/2024 của UBND huyện Quảng Ninh, với tổng mức đầu tư 4,5 tỷ đồng, trong đó chi phí xây lắp khoảng 3,6 tỷ đồng.
Dự án tái định cư dân cư thôn Tân Hồng do UBND xã Trường Sơn làm chủ đầu tư, sử dụng nguồn vốn Dự án 2 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025.
Khu tái định cư được quy hoạch trên diện tích 0,54 ha, tại khu vực gần cầu treo thôn Tân Hồng. Các hạng mục gồm san nền, xây tường chắn bê tông, di dời đường dây điện 22 kV và lắp đặt hệ thống nước sạch phục vụ sinh hoạt cho 12 hộ dân.
Công trình đã hoàn thành, nghiệm thu và bàn giao cho địa phương đưa vào sử dụng vào tháng 5/2025. Mặt bằng được san gạt, hệ thống điện, nước được đầu tư đến khu vực các lô đất.
Tuy nhiên, khu tái định cư hiện khá vắng vẻ. Đến nay, mới có 4/12 hộ chuyển đến. Trong đó, 2 hộ Bùi Thị Huệ và Nguyễn Hữu Lợi đã vận chuyển nhà gỗ từ nơi ở cũ đến dựng trên lô đất được bố trí; 2 hộ Nguyễn Thị Năm và Nguyễn Văn Hà đang xây dựng nhà mới.
Hiện còn 8 hộ thuộc diện phải di dời vẫn chưa thể chuyển đến nơi ở mới. Một trong những nguyên nhân là khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính trước khi nhận đất tái định cư vượt quá khả năng của nhiều gia đình.
Sống một mình, mỗi khi mưa bão đến, bà Nguyễn Thị Hạnh không khỏi lo ngại.
"Tuy nhiên, khi được thông báo phải nộp hơn 80 triệu đồng để nhận đất ở tái định cư thì tôi cũng không biết xoay xở thế nào", bà nói.
Lo lắng trước nguy cơ thiên tai, gia đình chị Nguyễn Thị Năm phải chạy vạy, vay mượn để thực hiện nghĩa vụ tài chính và xây nhà tại khu tái định cư.
“Ở trong vùng sạt lở cũ, gia đình tôi chưa có sổ đỏ nên ra nơi mới phải nộp tiền. Tôi được thông báo nộp tiền thuế đất hơn 85,3 triệu đồng”, chị Năm nói.
Ông Phạm Văn Mười - Trưởng thôn Tân Hồng cho biết: “Hiện còn 8 hộ thuộc đối tượng phải di dời nhưng chưa chuyển nhà khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ quét. Lý do là còn vướng thủ tục sang tên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Những hộ chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì không có tiền để đóng thuế”.
“Gỡ khó” cho dân trước mùa mưa bão
Thực tế tại thôn Tân Hồng cho thấy, xây dựng xong hạ tầng tái định cư mới chỉ là một phần của quá trình di dời dân khỏi vùng nguy hiểm.
Với những hộ khó khăn, khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính để nhận đất đang trở thành trở ngại lớn. Trong khi đó, nếu tiếp tục ở nơi cũ, 8 hộ dân vẫn phải đối mặt với nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét mỗi khi mưa lớn.
Trước nguyện vọng các hộ gia đình đang sống trong khu vực có nguy cơ cao về thiên tai, UBND xã Trường Sơn đã kiểm tra, rà soát thực tế để tìm phương án tháo gỡ.
Ông Hoàng Mạnh Hà - Chủ tịch UBND xã Trường Sơn cho biết: Đối với những hộ đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở, khi ra nhận đất ở tái định cư, địa phương sẽ thu hồi đất cũ và bàn giao đất ở tái định cư. Những hộ chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở nơi ở cũ, khi nhận đất tái định cư phải hoàn thành nghĩa vụ tài chính đối với đất ở được cấp.
Tuy nhiên, do số tiền lớn so với thu nhập nên nhiều hộ chưa có tiền để đóng. Thời gian tới, xã sẽ tổ chức họp để thống nhất giải pháp cụ thể theo đúng quy định của Luật Đất đai.
Theo ông Hà, chính quyền địa phương đang nghiên cứu phương án cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân theo diện cho nợ tiền sử dụng đất. Đây là hướng nhằm giúp các hộ còn lại sớm ổn định cuộc sống tại khu tái định cư.
.jpg)