Sắc màu 54
Khám phá Lễ cúng thần sâm của đồng bào Xơ Đăng
Trên đỉnh Ngọc Linh hùng vĩ, cây sâm Ngọc Linh từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào Xơ Đăng ở xã Trà Linh (TP. Đà Nẵng). Vì vậy, hằng năm người dân nơi đây đều tổ chức Lễ cúng thần sâm.
Độc đáo nghi thức cúng thần sâm
Khi sương còn vương trên những cây quế già dưới chân đỉnh Ngọc Linh, đồng bào Xơ Ðăng ở xã Trà Linh, TP. Ðà Nẵng tất bật chuẩn bị cho Lễ cúng thần sâm.
Tại nhà văn hóa thôn, bà con quây quần tập chiêng, trống và những điệu múa truyền thống. Những bộ trang phục rực rỡ sắc màu được chuẩn bị tươm tất. Ở một góc khác, nhóm thanh niên cẩn thận lựa chọn vật liệu để trang trí cây nêu.
Với đồng bào vùng cao, cây nêu là biểu tượng của sự tốt lành và bình yên. Trong các lễ hội truyền thống, cây nêu gần như không thể thiếu. Cùng với đó, những chàng trai khỏe mạnh lựa chọn những cây sâm Ngọc Linh đẹp, tươi tốt nhất để làm lễ vật dâng lên thần linh.
Ðúng 8 giờ, sau hiệu lệnh của già làng, mọi người tập trung trước Ðền thờ thần sâm ở làng Kon Pin, thôn 2, xã Trà Linh. Mâm lễ được chuẩn bị chu đáo với gà, rượu cần, trầu cau và các sản vật của núi rừng.
Già làng Nguyễn Văn Dũng, 56 tuổi, chỉnh lại trang phục rồi bước lên phía trước đoàn. Trên tay ông là cây sâm Ngọc Linh được lựa chọn kỹ càng.
“Lễ cúng thần sâm Ngọc Linh là nghi thức quan trọng của đồng bào Xơ Ðăng. Lễ thường được tổ chức vào cuối tháng 7. Bà con chuẩn bị lễ vật trước nhiều ngày, trong đó cây sâm dâng thần phải đẹp, khỏe. Cây nêu cũng được trang trí thật nổi bật”, già Dũng chia sẻ.
Theo già làng Nguyễn Văn Dũng, nghi lễ trước hết là lời tạ ơn thần sâm, thần núi, thần rừng đã che chở, ban cho bà con nguồn sống và cuộc sống ngày càng no ấm.
Sau lời khấn mở lễ, già Dũng hô lớn theo nghi thức truyền thống. Ðoàn người lần lượt mang lễ vật tiến vào đền thờ thần sâm. Ngôi đền nằm trên khu đất cao, rộng, xung quanh là những cây sâm Ngọc Linh lâu năm.
Trong khu thờ, già làng đặt từng lễ vật lên đài thờ. Mỗi lần dâng lễ lại đi kèm một lời khấn thành tâm. Sau đó, ông thực hiện nghi thức xem lưỡi gà và tiếp tục khấn tạ ơn thần linh. Một vò rượu cần lớn được các chàng trai Xơ Ðăng cung kính dâng lên. Rượu, trầu cau cùng các sản vật địa phương lần lượt được đặt lên bàn thờ. Không khí trang nghiêm bao trùm không gian giữa núi rừng Ngọc Linh.
Theo già làng, hằng tháng người dân đều tổ chức dâng hương tại Ðền thờ thần sâm. Mỗi năm, cả làng tổ chức một lễ cúng lớn để tạ ơn thần linh và cầu mong một năm bình an.
Khi phần lễ kết thúc, không gian núi rừng chuyển sang không khí rộn ràng của phần hội. Tiếng trống, tiếng chiêng ngân vang. Những cô gái Xơ Ðăng trong trang phục truyền thống uyển chuyển theo điệu múa. Bà con cùng ăn uống, nhảy múa và gửi gắm những lời cầu chúc về mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên.
.jpg)
Từ nghi lễ truyền thống đến sinh kế bền vững
Lễ cúng thần sâm Ngọc Linh đang trở thành một điểm nhấn văn hóa, du lịch tại các xã vùng cao khu vực Nam Trà My cũ. Mỗi dịp lễ hội, nhiều du khách tìm đến để khám phá không gian văn hóa Xơ Ðăng và tìm hiểu câu chuyện về cây sâm Ngọc Linh.
Các phiên chợ sâm Ngọc Linh và dược liệu cũng được tổ chức định kỳ, tạo thêm không gian giao thương cho người dân. Từ những hoạt động này, sản phẩm sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu địa phương có thêm cơ hội tiếp cận du khách.
Ông Trịnh Minh Hải - Chủ tịch UBND xã Trà Linh, cho rằng, cây sâm Ngọc Linh là kết tinh của thiên nhiên, tri thức bản địa và sự cần cù của người dân. Theo ông Hải, việc phục dựng nghi lễ cúng thần sâm có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn văn hóa truyền thống. Nghi lễ cũng gửi gắm thông điệp rằng muốn cây sâm phát triển bền vững thì trước hết phải giữ được rừng.
Gắn với Lễ cúng thần sâm, xã Trà Linh cũng triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ sinh kế cho đồng bào Xơ Ðăng. Trong đó, trao cây sâm giống cho các hộ nghèo, cận nghèo được xem là một hướng đi thiết thực.
Mỗi cây sâm giống được trao không chỉ có giá trị kinh tế mà còn mở ra một cơ hội sinh kế mới. Khi cây sâm sinh trưởng, người dân có thêm nguồn thu nhập, từng bước cải thiện cuộc sống và hướng tới thoát nghèo bền vững.
Trong dịp tổ chức Lễ cúng thần sâm cuối tháng 7 vừa qua, địa phương đã vận động hơn 17.600 cây sâm giống trao cho 88 hộ nghèo, cận nghèo trên địa bàn và các xã lân cận.
“Thời gian tới, địa phương tiếp tục vận động doanh nghiệp và các hộ trồng sâm hỗ trợ cây giống. Qua đó, giúp thêm nhiều hộ dân có điều kiện phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo”, ông Hải cho biết.
