Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh:Cơ hội làm giàu của đồng bào Xơ Đăng (Bài 2)
Với những bí quyết trong việc khai thác, trồng và chế biến, cây sâm Ngọc Linh đã giúp đồng bào Xơ Đăng ở tỉnh Quảng Ngãi không chỉ thoát nghèo, vươn lên làm giàu, mà ngày càng gắn bó với rừng, với thiên nhiên.
Lời tòa soạn
Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có Quyết định số 1355 đưa “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam (nay là TP. Đà Nẵng)” và Quyết định số 1656 đưa “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh ở huyện Tu Mơ Rông và huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum (nay là tỉnh Quảng Ngãi)” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tri thức dân gian về Sâm Ngọc Linh là một hệ thống kiến thức quý báu được hình thành và lưu truyền từ bao đời nay trong cộng đồng đồng bào Xơ Đăng sống ở vùng núi Ngọc Linh.
Báo VietNamNet sẽ giới thiệu đến bạn đọc với loạt 3 bài về giá trị “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh” và công tác bảo tồn, phát triển cây sâm Ngọc Linh ở tỉnh Quảng Ngãi.
Tỷ phú nhờ trồng sâm Ngọc Linh
Theo thống kê, hiện ở các xã Đăk Sao, Tu Mơ Rông, Măng Ri, Ngọc Linh, Xốp, tỉnh Quảng Ngãi có trên 1.200 người nắm giữ tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh, nhất là tri thức về công dụng, về nhận diện, về nhân giống, trồng, chăm sóc, chế biến và sử dụng.
Từ khi sâm Ngọc Linh được trồng tập trung và phát triển, những người có kinh nghiệm nhiều năm đã chia sẻ, hỗ trợ giúp đỡ bà con trong làng cùng nhau trồng cây sâm.
Là một trong những người đầu tiên trồng sâm Ngọc Linh, ông A Sỹ, thôn Đăk Viên, xã Măng Ri, cho biết: Núi Ngọc Linh được thiên nhiên ban tặng bảo vật quý là sâm Ngọc Linh.
Tuy nhiên, trước những năm 2000, bà con nơi đây chỉ vào rừng khai thác về bán rẻ hoặc đổi lấy gạo, thức ăn, áo quần, cá khô. Lo sợ sâm quý bị tuyệt chủng, tôi cùng một số người khác lên kế hoạch bảo tồn.
“Bắt đầu trồng từ năm 2000, hiện tôi phát triển được khoảng 300.000 cây, tương đương 30 ha sâm Ngọc Linh. Điều khiến tôi vui, hạnh phúc hơn là từ sự thành công trong việc trồng sâm của tôi, bà con đã thay đổi nếp nghĩ, đã chuyển sang trồng sâm để thoát nghèo, vươn lên làm giàu”, ông A Sỹ chia sẻ.
Đến hết năm 2025, diện tích rừng có trồng sâm Ngọc Linh trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi là 3.228 ha. Có hơn 1.160 hộ gia đình; 30 nhóm hộ, tổ liên kết sản xuất và 5 doanh nghiệp trồng sâm Ngọc Linh.
Ông A Năng, thôn Làng Mới, xã Ngọc Linh, cho biết: Hiện nay, tôi trồng hơn 4.000 cây trên 5 năm tuổi, trong đó nhiều cây trên 20 năm tuổi, đó là cũng cây sâm giống gắn bó với tôi ngay từ những ngày đầu trồng sâm. Thu nhập từ cây sâm Ngọc Linh đã giúp gia đình tôi có cuộc sống khá giả.
Việc phát triển trồng sâm Ngọc Linh ở tỉnh Quảng Ngãi đã góp phần tạo nên sự gắn kết trong cộng đồng, thông qua việc cộng đồng cư dân luôn có sự hỗ trợ, chia sẻ giống sâm gốc cho mọi người cùng trồng, nhân rộng diện tích và luôn có ý thức trong việc bảo vệ nguồn gen gốc, bảo vệ rừng để trồng sâm.
Nhân rộng mô hình sinh kế từ trồng sâm
Những năm qua, cây sâm Ngọc Linh đã giúp hơn 2.000 hộ đồng bào Xơ Đăng thoát nghèo, hàng trăm hộ làm giàu và có nhiều hộ được xem là tỷ phú nhờ trồng sâm Ngọc Linh.
Chính vì vậy, các xã vùng trồng sâm Ngọc Linh ở tỉnh Quảng Ngãi đã huy động nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia để tập trung hỗ trợ cây giống cho các hộ nghèo, cận nghèo phát triển diện tích sâm Ngọc Linh.
Ông Võ Sỹ Chung, Bí thư Đảng ủy xã Măng Ri, cho biết: Từ năm 2025 đến nay, xã đã triển khai 7 dự án trồng sâm Ngọc Linh thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Tổng số tiền đầu tư hơn 3,6 tỷ đồng, cung cấp 4.777 cây giống cho 70 hộ gia đình tham gia.
“Hiện tại, toàn bộ cây sâm Ngọc Linh đều đang trong giai đoạn sinh trưởng, phát triển tốt; chưa phát hiện dịch bệnh hay cây bị chết. Đây được xem là loại cây trồng chủ lực, giúp cho các hộ nghèo, cận nghèo vươn lên thoát nghèo và làm giàu chính đáng”, ông Chung cho biết thêm.
Cùng với đó, các xã đã huy động nguồn lực xã hội hóa từ các doanh nghiệp đang trồng sâm Ngọc Linh trên địa bàn, bằng cách hỗ trợ cây giống sâm Ngọc Linh và liên kết hỗ trợ về kỹ thuật trồng, chăm sóc cho các hộ nghèo, cận nghèo và gia đình chính sách.
Đồng thời, các doanh nghiệp đang liên kết với đồng bào Xơ Đăng phát triển vùng sâm dưới tán rừng theo hướng cùng đầu tư, cùng hưởng lợi.
Giá trị kinh tế của sâm Ngọc Linh rất lớn. Hiện lá sâm có giá 7 - 8 triệu đồng/kg, hoa sâm 15 - 17 triệu đồng/kg, hạt sâm 80 - 100 triệu đồng/1.000 hạt, sâm tươi tùy theo số năm trồng mà giá từ 65 triệu đến hơn 220 triệu đồng/kg. Đây là cơ sở để người dân thoát nghèo, làm giàu chính đáng.
Ông Trần Văn Hảo - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum, cho biết: Hằng năm, công ty luôn dành một nguồn cây giống nhất định để tặng cho các hộ nghèo, cận nghèo, gia đình chính sách và tạo công ăn việc làm cho hàng trăm lao động tại vườn sâm. Doanh nghiệp mong muốn được chia sẻ những giá trị mà sâm Ngọc Linh mang lại với chính cộng đồng đã gìn giữ loại dược liệu quý này qua nhiều thế hệ.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành cùng địa phương để phát triển vùng sâm Ngọc Linh bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân, nhất là các hộ nghèo, cận nghèo và gia đình có công với cách mạng”, ông Hảo cho biết thêm.
Sự quan tâm của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và sự đồng hành của doanh nghiệp, đã và đang giúp những hộ đồng bào Xơ Đăng nơi đây có cuộc sống ngày một tốt hơn nhờ có sinh kế bền vững, có cơ hội làm giàu từ cây sâm Ngọc Linh.
.jpg)
