Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh: Nâng tầm thương hiệu sâm Ngọc Linh (Bài cuối)
Sâm Ngọc Linh được mệnh danh là “quốc bảo” của Việt Nam bởi giá trị kinh tế đặc biệt cao, cùng với những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Từ những lợi thế đó, tỉnh Quảng Ngãi đã đề ra nhiều giải pháp nhằm mở rộng vùng trồng sâm gắn với phát triển du lịch và nâng tầm thương hiệu sâm Ngọc Linh.
Lời tòa soạn
Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có Quyết định số 1355 đưa “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam (nay là TP. Đà Nẵng)” và Quyết định số 1656 đưa “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh ở huyện Tu Mơ Rông và huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum (nay là tỉnh Quảng Ngãi)” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tri thức dân gian về Sâm Ngọc Linh là một hệ thống kiến thức quý báu được hình thành và lưu truyền từ bao đời nay trong cộng đồng đồng bào Xơ Đăng sống ở vùng núi Ngọc Linh.
Báo VietNamNet sẽ giới thiệu đến bạn đọc với loạt 3 bài về giá trị “Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh” và công tác bảo tồn, phát triển cây sâm Ngọc Linh ở tỉnh Quảng Ngãi.
Nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng
Với những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh đã trở thành nền tảng quan trọng để chính quyền các địa phương định hướng và hỗ trợ đồng bào Xơ Đăng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái.
Ông Nguyễn Thanh Thủy, Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Sao, tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh là tài sản văn hóa đặc biệt. Nó không chỉ giúp người dân trồng sâm thành công, mà còn là nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng, gắn với bảo vệ rừng, gìn giữ bản sắc dân tộc.
Với hơn 3.228 ha rừng có trồng sâm Ngọc Linh, trên 1.200 người nắm giữ tri thức, hàng loạt mô hình liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ đang phát triển, vùng núi Ngọc Linh của tỉnh Quảng Ngãi đang vươn mình trở thành trung tâm dược liệu, điểm sáng của kinh tế xanh và du lịch sinh thái, văn hóa.
Làng du lịch cộng đồng Tu Thó, xã Măng Ri là một minh chứng cụ thể cho việc phát triển du lịch cộng đồng gắn với giá trị tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh.
Đến đây, du khách được trải nghiệm đời sống của đồng bào Xơ Đăng; thăm quan vườn sâm dưới tán rừng, nghe kể những câu chuyện về cây sâm, nghi lễ truyền thống, cách trồng và chăm sóc theo phương pháp dân gian.
Chị Nguyễn Thị Thanh, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: Đến làng Tu Thó tôi thích nhất là được thăm quan và tận mắt nhìn thấy cây sâm Ngọc Linh trong những cánh rừng nguyên sinh. Nghe người dân giới thiệu về văn hóa, về đặc tính của cây sâm mới hiểu hết những giá trị của sâm Ngọc Linh mang lại.
Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh có thể xem là kho tàng quý giá có giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc gắn liền với tập quán nương rẫy và lối sống dựa vào rừng của đồng bào Xơ Đăng.
Đây chính là lợi thế để các địa phương định hướng xây dựng và phát triển các làng du lịch cộng đồng ở vùng trồng sâm Ngọc Linh trong thời gian tới.
Đưa sâm Ngọc Linh thành thương hiệu quốc gia
Nhằm đưa địa phương trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước và nâng tầm thương hiệu sâm Ngọc Linh, Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 10/5/2026 về "phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035”.
Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành Kế hoạch số 281/KH-UBND, ngày 25/7/2026 về "phát triển dược liệu đến năm 2030, định hướng đến năm 2035”.
Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hình thành vùng trồng dược liệu tập trung với diện tích sâm Ngọc Linh đạt khoảng 5.227 ha và hàng ngàn ha dược liệu khác. Xây dựng thương hiệu sâm Ngọc Linh được công nhận là thương hiệu quốc gia.
Phát triển dược liệu gắn với công nghiệp chế biến, mở rộng thị trường tiêu thụ và du lịch trải nghiệm, đảm bảo cải thiện sinh kế cho người dân có tham gia vào sản xuất dược liệu.
Ông Võ Sỹ Chung, Bí thư Đảng ủy xã Măng Ri cho biết: Hiện trên địa bàn xã có hơn 98 ha sâm Ngọc Linh do người dân trồng; hơn 2.398 ha do doanh nghiệp trồng. Xã cũng xác định,cây sâm Ngọc Linh là cây trồng chủ lực của địa phương.
“Trong định hướng phát triển đến năm 2030, xã trồng mới 1.300 ha sâm Ngọc Linh dưới tán rừng gắn với quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững; đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng giống và quy trình canh tác”, ông Chung cho biết thêm.
Định hướng đến năm 2035, tỉnh Quảng Ngãi trở thành vùng trồng dược liệu trọng điểm quốc gia và trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước, có hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, dịch vụ logistics phát triển phục vụ sản xuất, chế biến và phân phối sản phẩm dược liệu.
Để hiện thực hóa các chỉ tiêu trên, tỉnh Quảng Ngãi sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý chuỗi giá trị và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Đẩy mạnh xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm dược liệu; thúc đẩy, hỗ trợ thực hiện mô hình liên kết “06 nhà” (Nhà nước, nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng, nhà phân phối) trong chuỗi phát triển dược liệu…
Tri thức dân gian về sâm Ngọc Linh là kho tàng quý giá, không chỉ mang giá trị y học mà còn là di sản văn hóa của đồng bào Xơ Đăng, góp phần định hình bản sắc của “quốc bảo” Việt Nam.
Tuy nhiên, để sâm Ngọc Linh thực sự trở thành thương hiệu quốc gia, đòi hỏi sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp, và cộng đồng, để sâm Ngọc Linh không chỉ là niềm tự hào của tỉnh Quảng Ngãi mà còn là biểu tượng của Việt Nam trên bản đồ dược liệu toàn cầu.
