Khoa học tới bản
Trồng cây ích mẫu: Đúng kỹ thuật, hiệu quả cao
Ích mẫu là cây dược liệu quen thuộc, cây dễ trồng, thời gian sinh trưởng tương đối ngắn, có thể tận dụng đất vườn, đất bãi để phát triển. Để cây sinh trưởng tốt, đạt năng suất và chất lượng dược liệu, bà con cần chú ý một số kỹ thuật sau.
Đặc điểm tự nhiên của cây ích mẫu
Ích mẫu là cây thân thảo, sống 1 hoặc 2 năm, cao khoảng 60 - 120 cm, thân mọc thẳng, có cạnh và phủ lông ngắn. Lá mọc đối, mép có răng cưa, lá phía dưới thường xẻ thùy sâu hơn lá phía trên. Hoa nhỏ, màu hồng hoặc tím hồng, mọc thành vòng ở kẽ lá.
Ích mẫu ưa sáng, thích hợp với đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt. Cây có thể trồng ở nhiều vùng sinh thái, nhưng sinh trưởng thuận lợi hơn trong điều kiện khí hậu mát, độ ẩm vừa phải. Bộ phận sử dụng làm thuốc chủ yếu là phần thân, cành, lá và hoa.
Thời vụ trồng
Tùy điều kiện khí hậu từng vùng, có thể bố trí thời vụ phù hợp:
Vụ Thu Đông: Gieo từ tháng 9 - 11, thích hợp với các tỉnh miền Bắc.
Vụ Đông Xuân: Gieo từ tháng 1 - 2, áp dụng ở những nơi có điều kiện thời tiết thuận lợi.
Các vùng miền Trung, Tây Nguyên và miền Nam cần căn cứ vào lượng mưa, nhiệt độ và khả năng chủ động tưới tiêu để lựa chọn thời điểm gieo trồng.
Nên gieo vào thời điểm đất đủ ẩm, thời tiết thuận lợi, tránh những đợt mưa lớn kéo dài hoặc nắng nóng gay gắt.
Chọn giống
Ích mẫu được nhân giống chủ yếu bằng hạt. Nên chọn hạt giống có nguồn gốc rõ ràng, được thu từ cây khỏe, sinh trưởng tốt, không sâu bệnh. Hạt đạt chất lượng phải chắc, đồng đều, không bị lép, mốc hoặc lẫn tạp chất.
Trước khi gieo, cần kiểm tra tỷ lệ nảy mầm để chủ động lượng giống. Nếu tự để giống, chọn những cây khỏe, ít sâu bệnh, quả chín chuyển màu nâu thì thu hái, phơi khô, tách lấy hạt và bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát.
Chuẩn bị đất trồng
Chọn đất cao ráo, đủ ánh sáng, chủ động được nguồn nước tưới và thuận tiện thoát nước. Đất trồng thích hợp là đất thịt nhẹ, đất pha cát hoặc đất phù sa, tơi xốp, giàu mùn.
Trước khi trồng, cần làm sạch cỏ dại, cày hoặc cuốc đất, đập nhỏ và san phẳng mặt ruộng. Tiến hành lên luống rộng khoảng 80 - 100 cm, cao 20 - 25 cm, rãnh rộng 20 - 30 cm. Ở vùng đất thấp hoặc thường xuyên có mưa lớn, cần lên luống cao hơn để tránh ngập úng.
Bón lót phân hữu cơ đã ủ hoai mục, kết hợp phân khoáng phù hợp với độ phì của đất. Trộn đều phân vào đất trước khi gieo, không để hạt giống tiếp xúc trực tiếp với phân bón.
Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ích mẫu
Kỹ thuật gieo hạt: Hạt ích mẫu nhỏ nên có thể trộn với cát sạch hoặc đất bột khô để gieo cho đều. Rạch hàng trên luống, gieo hạt theo hàng, sau đó phủ một lớp đất mỏng. Tưới nước nhẹ bằng vòi phun để giữ ẩm, tránh làm trôi hạt.
Sau khoảng 5 - 7 ngày, hạt bắt đầu nảy mầm. Khi cây có từ 2 - 3 lá thật, tiến hành tỉa bỏ cây yếu, cây mọc quá dày, giữ khoảng cách cây cách cây 15 cm, hàng cách hàng 20 cm. Trồng dặm những vị trí cây chết để bảo đảm mật độ đồng đều.
Bón phân: Cần cung cấp dinh dưỡng đầy đủ để cây phát triển thân, lá và hình thành hoa. Có thể tham khảo lượng phân bón cho 1.000 m² như sau:
Phân hữu cơ hoai mục: 1.000 - 1.200 kg.
Phân NPK: 70 - 80 kg.
Phân urê: 18 - 21 kg.
Bón toàn bộ phân hữu cơ và phân NPK trước khi gieo. Phân Urê chia làm 3 lần bón thúc: Lần thứ nhất sau gieo khoảng 30 ngày, lần thứ hai sau 50 ngày và lần thứ ba sau 65 ngày. Khi bón, rải phân cách gốc, kết hợp tưới nước để cây hấp thu tốt. Lượng phân cần điều chỉnh theo độ màu mỡ của đất và tình trạng sinh trưởng của cây.
Tưới nước, làm cỏ: Thường xuyên kiểm tra độ ẩm đất, tưới nước khi đất khô, nhất là giai đoạn cây con. Không tưới quá nhiều khiến đất bị úng. Định kỳ làm cỏ, xới nhẹ mặt luống, vun gốc và khơi thông rãnh thoát nước. Khi cây phát triển lớn, cần hạn chế làm cỏ bằng cách xới sâu để tránh ảnh hưởng đến bộ rễ.
Phòng trừ sâu bệnh: Thường xuyên kiểm tra ruộng trồng để phát hiện sớm rệp hại lá và các bệnh héo thân, thối gốc. Cần vệ sinh đồng ruộng, loại bỏ cây bị bệnh, bảo đảm luống thông thoáng và thoát nước tốt.
Ưu tiên biện pháp phòng trừ sinh học; nếu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ hướng dẫn và thời gian cách ly.
Thu hoạch
Thời gian sinh trưởng của ích mẫu thay đổi tùy giống và điều kiện canh tác. Cây thường được thu hoạch khi ra hoa rộ, khoảng 70 - 80% số hoa đã nở. Đây là thời điểm thích hợp để thu phần thân, cành, lá và hoa làm dược liệu.
Nên thu hoạch vào ngày khô ráo, dùng dao hoặc liềm sắc cắt phần thân trên mặt đất. Loại bỏ lá úa, cành sâu bệnh và tạp chất. Sau khi thu hái, nhanh chóng vận chuyển về nơi sơ chế, làm sạch, cắt thành đoạn phù hợp rồi phơi hoặc sấy khô.
Dược liệu cần được phơi trên giàn hoặc dụng cụ sạch, tránh tiếp xúc trực tiếp với mặt đất, bụi bẩn và nước mưa. Khi đã khô, đóng gói trong bao bì sạch, bảo quản nơi khô thoáng, tránh ẩm mốc và côn trùng./.
