Kỹ thuật trồng kim ngân hoa trên đất đồi
Kim ngân hoa là cây dược liệu có giá trị kinh tế, thích hợp phát triển trên đất đồi nhờ khả năng chịu hạn khá, ít sâu bệnh và cho thu hoạch nhiều năm.
Để cây sinh trưởng tốt, ra nhiều hoa và đạt chất lượng dược liệu, người trồng cần thực hiện đúng các khâu từ chọn giống, làm đất đến chăm sóc, thu hái và bảo quản.
Điều kiện sinh thái
Kim ngân hoa thích hợp với khí hậu mát, nhiệt độ từ 20 - 30°C, lượng mưa khá và ánh sáng đầy đủ. Cây có khả năng chịu hạn tương đối nhưng sinh trưởng kém nếu đất bị úng nước kéo dài.
Đối với vùng đồi, nên chọn nơi có độ dốc vừa phải, tầng đất dày, tơi xốp, giàu mùn và thoát nước tốt, độ pH từ 5,5 - 6,8. Hàng trồng nên bố trí theo đường đồng mức để hạn chế rửa trôi đất và giữ ẩm trong mùa khô.
Thời vụ trồng
Tại các tỉnh miền Bắc, thời vụ thích hợp là tháng 2 - 4 hoặc tháng 8 - 10. Miền Trung và Tây Nguyên nên trồng vào đầu mùa mưa để cây bén rễ nhanh, giảm chi phí tưới nước.
Nên trồng vào những ngày thời tiết râm mát hoặc có mưa nhỏ. Sau khi trồng cần tưới giữ ẩm liên tục trong 2 - 3 tuần đầu để cây nhanh hồi xanh.
Chuẩn bị đất trồng cho cây kim ngân hoa
Đất được phát dọn sạch cỏ, cày hoặc cuốc sâu 30 - 40 cm, phơi ải từ 10 - 15 ngày trước khi trồng.
Đào hố kích thước khoảng 40 x 40 x 40 cm, khoảng cách cây 1,5 - 2m, hàng cách hàng 2 - 2,5m. Mỗi hố bón lót 10 - 15 kg phân chuồng hoai mục kết hợp 0,3 - 0,5 kg phân lân và khoảng 0,2 kg vôi bột. Trộn đều phân với lớp đất mặt rồi lấp hố trước khi trồng từ 10 - 15 ngày để phân hoai đều, hạn chế xót rễ.
Chọn giống
Kim ngân hoa chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp giâm cành. Nên lấy cành từ cây mẹ khỏe mạnh, sinh trưởng tốt, cho nhiều hoa và không bị sâu bệnh.
Cây giống đạt tiêu chuẩn khi cao khoảng 30 - 40 cm, thân cứng, bộ rễ phát triển đều, lá xanh tự nhiên, không dập nát hay có dấu hiệu nhiễm bệnh. Sử dụng giống đạt chất lượng sẽ giúp vườn cây sinh trưởng đồng đều và rút ngắn thời gian cho thu hoạch.
Làm giàn
Làm giàn là khâu quan trọng đối với cây kim ngân hoa. Sau khi trồng khoảng 1 tháng hoặc khi cây bắt đầu leo, cần dựng giàn để cành phát triển thuận lợi.
Có thể sử dụng cọc tre, gỗ hoặc bê tông cao khoảng 1,8 - 2m, kết hợp dây thép hoặc dây nilon tạo thành giàn chữ T hoặc chữ A. Khi cây leo lên giàn, nên buộc nhẹ thân chính và hướng các cành phân bố đều để nhận đủ ánh sáng.
Việc làm giàn sớm giúp hạn chế cành bò sát mặt đất, giảm nấm bệnh, tăng tỷ lệ ra nụ và thuận tiện khi thu hoạch.
Chăm sóc và cắt tỉa
Trong năm đầu, cần duy trì độ ẩm cho đất, đặc biệt vào mùa khô. Định kỳ làm cỏ, xới nhẹ quanh gốc và phủ rơm rạ hoặc cỏ khô để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại.
Mỗi năm bón thúc 2 - 3 lần bằng phân hữu cơ hoai mục kết hợp phân NPK cân đối. Sau mỗi đợt thu hoạch nên bổ sung phân hữu cơ hoặc phân vi sinh để cây nhanh phục hồi, ra nhiều chồi mới. Không nên bón quá nhiều phân đạm vì cây sẽ phát triển cành lá mạnh nhưng ít hoa.
Thường xuyên cắt bỏ cành già, cành sâu bệnh, cành mọc dày trong tán hoặc cành sát mặt đất để vườn luôn thông thoáng. Đây cũng là biện pháp giúp hạn chế sâu bệnh và kích thích cây ra hoa đồng đều.
Phòng trừ sâu bệnh
Kim ngân hoa ít bị sâu bệnh gây hại nhưng vào mùa mưa có thể xuất hiện bệnh thối rễ, nấm lá hoặc rệp mềm trên chồi non.
Để phòng bệnh, cần giữ vườn sạch cỏ, thoát nước tốt và không để tán cây quá rậm. Khi phát hiện sâu bệnh, ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học hoặc thuốc bảo vệ thực vật được phép dùng trên cây dược liệu, đồng thời tuân thủ nguyên tắc "4 đúng" nhằm bảo đảm an toàn cho dược liệu sau thu hoạch.
Thu hái hoa đúng thời điểm
Kim ngân hoa bắt đầu cho thu hoạch ổn định từ năm thứ hai sau trồng. Hoa nên được hái khi nụ đã căng, chuyển màu trắng ngà nhưng chưa nở hoặc chỉ mới hé cánh. Đây là thời điểm hàm lượng hoạt chất đạt cao nhất.
Nên thu hái vào buổi sáng sau khi sương tan hoặc chiều mát. Không nên thu hoạch khi trời mưa hoặc để hoa nở hoàn toàn vì sẽ làm giảm chất lượng dược liệu.
Nếu được chăm sóc tốt, mỗi năm cây có thể cho thu từ 3 - 5 lứa hoa và khai thác liên tục trong 10 - 15 năm.
Sơ chế, bảo quản
Hoa sau khi thu hái cần loại bỏ tạp chất rồi đem phơi trong bóng râm hoặc sấy ở nhiệt độ 45 - 55°C đến khi khô đều. Tránh phơi trực tiếp dưới nắng gắt vì hoa dễ đổi màu, giảm hương thơm và hàm lượng hoạt chất.
Dược liệu khô được đóng trong túi kín hoặc bao bì chống ẩm, bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh sáng trực tiếp. Kiểm tra định kỳ để kịp thời xử lý nếu có dấu hiệu ẩm mốc hoặc côn trùng xâm nhập.
Việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật từ khâu chọn giống, làm đất, dựng giàn đến chăm sóc và thu hoạch sẽ giúp kim ngân hoa sinh trưởng ổn định, cho năng suất cao và bảo đảm chất lượng dược liệu.
Đây là cây trồng có nhiều triển vọng để phát triển trên đất đồi, góp phần nâng cao giá trị sản xuất và tăng thu nhập cho người dân vùng trung du, miền núi./.
