Người giữ lửa

Người giữ lửa

Cô gái Khơ Mú đưa bản sắc dân tộc lên không gian mạng

Tuấn Ninh • 07/11/2026 07:05

Từ những câu chuyện kể bên bếp lửa lúc tuổi thơ, Vì Thị Hương Giang, sinh năm 1997, quê ở tỉnh Lào Cai đang dùng mạng xã hội để gìn giữ và lan tỏa tiếng nói, điệu múa của đồng bào Khơ Mú thu hút hàng triệu lượt xem trên các nền tảng số.

800098583_2907085109650842_5869704477092653861_n.jpg
Cô gái Khơ Mú Vì Thị Hương Giang luôn sống với niềm đam mê lan tỏa văn hóa truyền thống trên không gian số

Lời răn dạy bên bếp lửa tuổi thơ

Vì Thị Hương Giang hiện làm việc tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.

Ký ức sâu đậm nhất của Giang là những buổi chiều ngồi bên bếp lửa nghe ông của Giang kể chuyện. Dân tộc Khơ Mú của cô không có chữ viết riêng, mọi phong tục đều truyền miệng qua nhiều thế hệ.

Giang vẫn nhớ như in hai câu tục ngữ ông thường căn dặn con cháu: "Ruôi rít chi mong, ruôi khong chu lội" (Bỏ phong tục tập quán sẽ lụi, bỏ của sẽ mất); "Rít dua khong tơ mong dua u" (Mất tiền mất của còn lấy lại được, mất phong tục tập quán là mất hết).

img_8017.jpg
Hương Giang cùng các nghệ nhân và người dân địa phương trong một buổi tìm hiểu, ghi chép lại các nghi thức văn hóa dân tộc Khơ Mú

Lời dạy ấy cùng hình ảnh đôi bàn tay chai sần nâng niu từng chiếc nhạc cụ tre nứa của người ông, đã trở thành "đốm lửa" đầu tiên. Nó nhắc nhở Giang rằng, người Khơ Mú dù khó khăn về vật chất, nhưng giữ được tiếng nói và điệu múa thì tinh thần sẽ luôn giàu có.

Kiên trì học hỏi từ các nghệ nhân

Khi lớn lên, Giang chủ động tìm đến các bậc cao niên trong bản để học tiếng nói, dân ca và cách dùng nhạc cụ. Sau đó, cô theo học lớp truyền dạy múa dân tộc Khơ Mú tại xã Nghĩa Sơn, tỉnh Lào Cai.

1793611991468_4891575177114615325_4891575177114615325_4ad7a045b80504112517372149a8519a.jpg
Tranh thủ ngày nghỉ cuối tuần, Giang (thứ 2 từ phải sang) về bản ghi hình và tham gia các hoạt động đời thường cùng bà con và các em nhỏ để làm tư liệu cho các video ngắn

Quá trình "tầm sư học đạo" gặp không ít khó khăn. Nhiều nghệ nhân đã cao tuổi, sức yếu. Ban đầu, một số cụ còn e ngại, nghĩ cô gái trẻ chỉ tò mò nhất thời chứ không có ý định theo học lâu dài.

Giang chọn cách chứng minh bằng hành động. Mỗi buổi học, cô tập trung cao độ, ghi chép tỉ mỉ từng từ ngữ, từng nhịp điệu và động tác múa. Sự kiên nhẫn ấy dần làm lay động người già.

Không có chữ viết riêng, những làn điệu dân ca và tri thức dân gian của người Khơ Mú được Giang tỉ mỉ ghi chép, học hỏi qua lời truyền khẩu của các bậc cao niên trong bản
Không có chữ viết riêng, những làn điệu dân ca và tri thức dân gian của người Khơ Mú được Giang tỉ mỉ ghi chép, học hỏi qua lời truyền khẩu của các bậc cao niên trong bản

Khoảnh khắc xúc động nhất, là khi một nghệ nhân già xúc động nói với cô: "Bây giờ cụ yên tâm rồi, văn hóa của mình đã có đứa giữ lại rồi". Lời nói ấy tiếp thêm cho cô niềm tin lớn trên con đường mình chọn.

Dùng điện thoại làm cầu nối di sản

Nhận thấy văn hóa nếu chỉ giữ trong phạm vi bản làng sẽ khó tiếp cận người trẻ, Giang quyết định dùng mạng xã hội để quảng bá di sản.

467211454_2309479289411430_1082437770787515610_n.jpg
Các nội dung về văn hóa Khơi Mú do Vì thị Hương Giang chia sẻ đạt khoảng 2,4 triệu lượt xem; khoảng 160.000 lượt thích; khoảng 16.000 người theo dõi, kết nối; 269.600 lượt xem của video cao nhất.

Cô tạo các kênh trên TikTok và Facebook, ghi lại các hoạt động đời thường như tiếng nói giao tiếp, trang phục, nhạc cụ và các trò chơi dân gian.

Áp lực lớn nhất của Giang là tính chính xác. Do đồng bào Khơ Mú chủ yếu truyền miệng, cô luôn cẩn trọng từng chi tiết về hoa văn, trang phục hay động tác múa để không làm sai lệch bản sắc gốc.

Bên cạnh công việc hành chính cả ngày ở cơ quan, Giang tranh thủ cuối tuần đi về các thôn bản để ghi hình. Bà con, từ người già đến trẻ nhỏ, đều hào hứng đứng trước ống kính. Trưa hoặc tối muộn sau khi việc nhà xong xuôi, cô lại ngồi dựng từng đoạn phim ngắn.

Đặc biệt, kênh của Giang đã kết nối với cộng đồng người Khơ Mú tại Lào với khoảng 90 nội dung tương tác. Qua bình luận, hai bên nhận ra nhiều nét đồng điệu kỳ diệu trong tiếng nói và nếp sống, góp phần vun đắp thêm tình hữu nghị bền chặt.

Khơi dậy niềm tự hào cội nguồn

Giang không đặt mục tiêu thành người nổi tiếng hay chạy theo chỉ số ảo. Niềm vui lớn nhất của cô là nhận được bình luận: "Nhờ video của chị, em biết thêm một từ tiếng Khơ Mú" hay "Em thấy yêu bộ váy áo của dân tộc mình hơn".

dsfs.jpg
Nhiều nội dung Giang đăng tải thu hút nhiều lượt xem và chia sẻ trên các nền tảng số

Là một đảng viên trẻ, Vì Thị Hương Giang luôn tâm niệm công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Nếu chỉ lướt mạng xem điều xa xôi mà quên nguồn cội, công nghệ sẽ làm phai mờ di sản.

Nhưng nếu dùng điện thoại để ghi lại tiếng nói, điệu múa của cha ông, thì công nghệ sẽ trở thành người bạn đồng hành gìn giữ văn hóa.

Giang muốn nhắn nhủ tới thế hệ trẻ đồng bào các DTTS: Bản sắc cội nguồn chính là điểm tựa tinh thần vững vàng nhất. Tự hào về trang phục, tiếng nói sẽ giúp người trẻ tự tin bước ra xã hội mà không lo bị hòa tan.

Tuấn Ninh