Di sản và lễ hội
Đánh thức kho tàng di sản phía sau những đường hầm khai thác than
Phía sau những đường hầm khai thác than ở Quảng Ninh không chỉ là dấu tích của một ngành công nghiệp lâu đời mà còn là ký ức, đời sống và tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” của nhiều thế hệ thợ mỏ.
Kho tàng di sản đặc biệt ấy đang mở ra cơ hội phát triển những sản phẩm du lịch trải nghiệm mang đậm bản sắc vùng than.
Dấu ấn lịch sử trong di sản vùng mỏ
Là cái nôi của ngành công nghiệp khai thác than Việt Nam, Quảng Ninh lưu giữ nhiều dấu tích đặc trưng của vùng mỏ, từ hệ thống hầm lò, công trường khai thác, nhà máy đến các khu tập thể công nhân, máy móc và thiết bị sản xuất qua từng thời kỳ.
Những di sản ấy phản ánh hành trình phát triển của ngành Than, đồng thời lưu giữ ký ức lao động, đời sống và tinh thần đoàn kết của nhiều thế hệ thợ mỏ.
Gắn với những dấu tích công nghiệp ấy là lịch sử đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân vùng mỏ. Cuộc tổng bãi công ngày 12/11/1936 của hơn 3 vạn thợ mỏ đã trở thành dấu mốc tiêu biểu, góp phần hun đúc truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, một giá trị tinh thần được trao truyền qua nhiều thế hệ công nhân ngành Than.
Những giá trị lịch sử ấy hiện được lưu giữ, giới thiệu thông qua các không gian trưng bày, nhà truyền thống của ngành Than.
Tại Nhà truyền thống Công ty Than Mạo Khê, bức phù điêu tái hiện hoạt động vô sản hóa của cán bộ Đảng những năm đầu thế kỷ XX là một trong những tư liệu trực quan giúp người thợ mỏ hôm nay hiểu thêm về lịch sử phong trào công nhân và truyền thống đấu tranh cách mạng.
Bên cạnh những dấu tích vật chất, ký ức về tình đồng đội nơi hầm lò, đời sống trong các khu tập thể và tinh thần tương trợ giữa những người lao động cũng là một phần không thể tách rời của di sản vùng mỏ.
Chính những giá trị ấy đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa công nhân Quảng Ninh qua nhiều thế hệ.
Theo PGs.Ts. Nguyễn Toàn Thắng - nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đặc trưng nổi bật của người thợ mỏ Quảng Ninh là tinh thần đoàn kết, sự hào sảng và cởi mở.
Môi trường lao động tập thể cùng quá trình hội tụ cư dân từ nhiều vùng miền đã tạo nên một cộng đồng giàu tính gắn kết, sẵn sàng tiếp nhận những giá trị văn hóa mới.
Đây cũng là yếu tố làm nên chiều sâu của di sản công nghiệp mỏ. Bởi bên cạnh những công trình vật chất, chính con người, ký ức lao động, phong trào văn hóa, văn nghệ và truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" mới tạo nên sức sống bền bỉ cho văn hóa vùng than.
Đánh thức tiềm năng di sản công nghiệp mỏ
Những hầm lò, công trình khai thác, thiết bị sản xuất và không gian công nghiệp cũ không chỉ có giá trị lưu giữ lịch sử mà còn mở ra hướng phát triển du lịch trải nghiệm.
.jpg)
Việc nghiên cứu chuyển đổi công năng một số công trình không còn sử dụng thành điểm tham quan, trưng bày có thể giúp du khách hình dung rõ hơn đời sống, điều kiện lao động của thợ mỏ qua các thời kỳ, đồng thời tạo thêm sản phẩm du lịch đặc trưng cho Quảng Ninh.
Trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, việc bảo tồn di sản công nghiệp mỏ cần gắn với gìn giữ cảnh quan, bảo đảm an toàn, phát huy giá trị lịch sử và tạo sự tham gia của cộng đồng.
Các hoạt động trưng bày, giáo dục truyền thống, sáng tác văn học nghệ thuật và phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm có thể góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Bảo tồn di sản công nghiệp mỏ không đơn thuần là lưu giữ những công trình, máy móc của quá khứ mà còn là gìn giữ ký ức và bản sắc của một vùng đất.
Khi những giá trị ấy được nhận diện và phát huy phù hợp, di sản công nghiệp mỏ sẽ tiếp tục đóng góp vào đời sống văn hóa, tạo thêm sức hấp dẫn cho du lịch Quảng Ninh, đồng thời nối dài niềm tự hào về truyền thống vùng mỏ anh hùng.
