Du lịch vùng cao
Du lịch cộng đồng ở Tân Pheo: Từ bản sắc văn hóa đến cơ hội sinh kế
Với cảnh quan thiên nhiên vùng cao cùng những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào DTTS, xã Tân Pheo, tỉnh Phú Thọ có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Những nếp nhà sàn, tiếng sáo ôi đến ẩm thực, phong tục và đời sống sản xuất là cơ hội mở thêm hướng sinh kế bền vững cho người dân.

Bản sắc văn hóa - lợi thế phát triển du lịch cộng đồng ở Tân Pheo
Tân Pheo là xã miền núi của tỉnh Phú Thọ. Với địa bàn rộng, nhiều xóm nằm giữa núi rừng, cùng sự đa dạng về thành phần dân tộc đã tạo nên những nét riêng trong đời sống văn hóa địa phương.
Trong đó, đồng bào Tày chiếm đa số, vẫn gìn giữ những giá trị truyền thống gắn với kiến trúc nhà sàn, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tiếng nói và các hình thức sinh hoạt cộng đồng. Cùng với người Tày, cộng đồng Mường, Dao góp phần làm phong phú không gian văn hóa vùng cao.
Một trong những nét đặc sắc của văn hóa Tày là sáo ôi, loại nhạc cụ truyền thống gắn với đời sống tinh thần và những câu hát giao duyên.

Tại thôn Chàm, xã Tân Pheo, ông Hà Văn Phời được biết đến là người am hiểu cách chế tác, diễn tấu sáo ôi. Không chỉ gìn giữ nhạc cụ truyền thống, ông còn tham gia học chữ Tày cổ, góp phần lưu giữ những tri thức văn hóa của dân tộc.
Những người như ông Phời chính là nguồn lực quý trong quá trình bảo tồn di sản. Nếu được kết nối với hoạt động du lịch, tiếng sáo, những câu chuyện về phong tục, tín ngưỡng và đời sống bản làng có thể trở thành trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách.
Không chỉ có văn hóa, Tân Pheo còn sở hữu cảnh quan núi rừng, không gian sản xuất nông nghiệp và lợi thế kết nối với vùng lòng hồ Hòa Bình. Đây là những điều kiện để địa phương nghiên cứu phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa và đời sống đồng bào.
Tuy nhiên, tiềm năng không đồng nghĩa với sản phẩm du lịch đã hình thành. Để thu hút và giữ chân du khách, địa phương cần xác định rõ những giá trị khác biệt, lựa chọn điểm đến phù hợp và xây dựng dịch vụ đáp ứng nhu cầu thực tế.

Từ đời sống bản làng đến cơ hội tạo sinh kế
Đối với vùng đồng bào DTTS, du lịch cộng đồng không chỉ là câu chuyện đón khách tham quan mà còn mở ra cơ hội tiêu thụ nông sản, phát triển dịch vụ và tạo việc làm tại chỗ.
Tại Tân Pheo, nhiều hộ dân đang chủ động tìm hướng phát triển kinh tế dựa trên lợi thế đất đai, lao động và kinh nghiệm sản xuất.
Điển hình là anh Lường Văn Sương. Từ việc chuyển đổi 5 ha đất trồng ngô sang trồng cỏ phục vụ chăn nuôi, gia đình anh đã phát triển đàn trâu, bò (hiện có khoảng 150 con), mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, anh Sương còn hỗ trợ 12 hộ khó khăn thông qua hình thức cho nuôi rẽ trâu, bò, tạo điều kiện để các hộ có thêm nguồn thu nhập.
Câu chuyện của anh Sương cho thấy khả năng chuyển đổi sinh kế khi người dân biết khai thác lợi thế sẵn có. Đây cũng là nền tảng để Tân Pheo nghiên cứu kết hợp sản xuất nông nghiệp với các hoạt động trải nghiệm phù hợp.

Du khách đến vùng cao không chỉ muốn ngắm cảnh mà còn có nhu cầu tìm hiểu cách người dân trồng trọt, chăn nuôi, chế biến món ăn và duy trì những phong tục truyền thống.
Từ đó, những sản phẩm nông nghiệp, món ăn bản địa hay hoạt động trải nghiệm đời sống có thể tạo thêm nguồn thu, nếu được tổ chức bài bản.
Chị Hà Thị Thủy, dân tộc Tày tại thôn Thu Lu, xã Tân Pheo, là một trong những hộ dân mong muốn tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Gia đình chị có nhà sàn truyền thống, sản xuất nông nghiệp và vẫn duy trì một số món ăn đặc trưng trong sinh hoạt hằng ngày.
“Nếu có khách đến tham quan, trải nghiệm cuộc sống của bà con, gia đình tôi có thể chuẩn bị những bữa cơm với món ăn truyền thống, giới thiệu cách chế biến và những nét văn hóa của dân tộc mình. Điều chúng tôi mong muốn là được hướng dẫn cách làm du lịch, đón tiếp khách và bảo đảm điều kiện vệ sinh, an toàn”, chị Hà Thị Thủy chia sẻ.
Từ mong muốn ấy, có thể thấy việc phát triển du lịch cộng đồng cần bắt đầu bằng những hoạt động vừa sức, phù hợp với điều kiện của từng gia đình, thay vì đầu tư lớn khi chưa có thị trường ổn định.

Để du lịch cộng đồng trở thành sinh kế bền vững
Dù có nhiều lợi thế, Tân Pheo vẫn đối mặt với không ít khó khăn trong phát triển kinh tế và hạ tầng.
Kết quả rà soát cuối năm 2025 cho thấy, toàn xã có 2.348 hộ, trong đó 509 hộ nghèo, chiếm 21,67%; 677 hộ cận nghèo, chiếm 28,8%.
Địa bàn rộng, dân cư phân tán, một số tuyến đường liên xóm còn khó đi, nhất là vào mùa mưa. Hạ tầng giao thông chưa đồng bộ ảnh hưởng đến khả năng kết nối điểm đến, vận chuyển hàng hóa và thu hút khách du lịch.

Trong định hướng phát triển giai đoạn 2025 - 2030, Tân Pheo xác định khai thác lợi thế văn hóa Mường, Dao, Tày và cảnh quan vùng lòng hồ Hòa Bình để từng bước phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Ông Bùi Văn Lửng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân Pheo, chia sẻ: Địa phương có nhiều tiềm năng về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc. Xã xác định phát triển du lịch cộng đồng là một hướng đi có thể góp phần đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân.
Tuy nhiên, việc triển khai phải phù hợp với điều kiện thực tế, chú trọng bảo tồn văn hóa truyền thống, cải thiện hạ tầng và nâng cao kỹ năng làm du lịch cho đồng bào.
“Thời gian tới, xã sẽ quan tâm khảo sát những khu vực có tiềm năng, khuyến khích người dân tham gia các hoạt động dịch vụ phù hợp; đồng thời tăng cường kết nối, quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương, hướng tới phát triển du lịch bền vững”, ông Bùi Văn Lửng cho biết.

Để hiện thực hóa định hướng này, trước hết cần khảo sát nhu cầu thị trường, lựa chọn những xóm có cảnh quan, văn hóa và điều kiện giao thông phù hợp để xây dựng mô hình thí điểm.
Thay vì phát triển đồng loạt, Tân Pheo có thể bắt đầu từ những sản phẩm đơn giản như trải nghiệm ẩm thực, tìm hiểu nghề truyền thống, tham quan sản xuất nông nghiệp và giao lưu văn hóa cộng đồng.
Song song với đó, cần tổ chức tập huấn kỹ năng đón tiếp khách, vệ sinh an toàn thực phẩm, giới thiệu văn hóa bản địa và sử dụng công nghệ để quảng bá điểm đến.

Đặc biệt, người dân phải được tham gia từ khâu xây dựng ý tưởng đến tổ chức dịch vụ và phân chia lợi ích. Chỉ khi cộng đồng thực sự được hưởng lợi, hoạt động du lịch mới có động lực duy trì lâu dài.
Bảo tồn văn hóa cũng cần được đặt ở vị trí trung tâm, tránh biến những nghi lễ, phong tục truyền thống thành hoạt động trình diễn thiếu phù hợp chỉ để phục vụ du khách.
Từ tiếng sáo ôi, nếp nhà sàn đến những sản phẩm nông nghiệp và đời sống bản làng, Tân Pheo đang có những nguồn lực đáng quý để phát triển du lịch cộng đồng.
Khi bản sắc văn hóa được gìn giữ, hạ tầng từng bước cải thiện và người dân được trang bị kỹ năng, du lịch có thể trở thành hướng sinh kế bổ sung, góp phần tạo việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập và mở ra cơ hội phát triển bền vững cho vùng cao Tân Pheo.
.jpg)
