Đồng bào dân tộc La Ha có bản sắc văn hóa dân gian đặc sắc, đa dạng từ các điệu múa, dân ca đến các nghi lễ mang bản sắc riêng biệt. Từ các chương trình, dự án, trọng tâm là Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình MTQG 1719), tỉnh Sơn La đã triển khai các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc La Ha gắn với giảm nghèo bền vững.
Lấy cảm hứng từ chum rượu cần, bản Kẻ, xã Ngọc Chiến đã xây dựng khu Chum Đá Lẩu Xá gồm 23 chiếc chum, kích thước lớn nhất cao 3m, nhỏ nhất cao 1,5m làm điểm nhấn trong kế hoạch phát triển du lịch của bản.Đồng hành cùng với sự phát triển của tỉnh
Năm 2025, Sơn La kỷ niệm 130 năm thành lập tỉnh (1895 - 2025) với nhiều hoạt động ý nghĩa. Các đoàn nghệ thuật quần chúng đến từ các xã, phường trong tỉnh đã mang đến những màu sắc văn hóa độc đáo với 12 lễ hội và nghi lễ truyền thống của đồng bào các dân tộc.
Sơn La hiện có 20 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có 16 di sản thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội và tín ngưỡng. Đây là “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức, tri thức và nghệ thuật dân gian được truyền từ đời này sang đời khác.
Nổi bật trong đó là tiết mục múa tái hiện Lễ hội Pang A của dân tộc La Ha, xã Mường La. Dù chỉ là trích đoạn, nhưng tiết mục đã mang đến cho người xem những cung bậc cảm xúc sâu lắng về nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc La Ha.
Theo chị Lường Thị Nhiên, diễn viên của đoàn xã Mường La, tiết mục được dàn dựng công phu, giữ nguyên cấu trúc và nghi lễ truyền thống, với các đạo cụ gắn liền với đời sống sản xuất nông nghiệp cổ truyền.
“Lễ hội Pang A là niềm tự hào của người La Ha. Qua tiết mục này, tôi mong muốn người dân khắp nơi sẽ biết đến và cùng gìn giữ nét đẹp truyền thống này”, chị Nhiên chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Mường La, Pang A là lễ hội lớn nhất của dân tộc La Ha, có ý nghĩa cầu cho mùa màng tươi tốt, con người có sức khỏe, cầu may mắn cho dân bản và bày tỏ lòng cảm tạ thần linh, các thầy lang có công bảo vệ dân bản.
Lễ hội Pang A của dân tộc La Ha trình diễn trong khuôn khổ Kỷ niệm 130 năm thành lập tỉnh Sơn La (1895 - 2025).“Rất vinh dự khi Lễ hội Pang A được lựa chọn để biểu diễn trong dịp kỷ niệm 130 năm thành lập tỉnh. Đây là cơ hội để đồng bào La Ha khẳng định bản sắc, đồng thời góp phần quảng bá du lịch và văn hóa địa phương”, ông Thanh cho biết.
Văn hóa gắn kết cộng đồng
Lễ hội Pang A thường được tổ chức vào cuối tháng 3 hoặc đầu tháng 4 dương lịch hằng năm. Lễ hội là sợi dây kết nối các thế hệ, gìn giữ bản sắc riêng của cộng đồng dân tộc La Ha trong xu thế hội nhập sâu rộng.
Là một người cao tuổi ở bản Song, xã Chiềng La (trước thuộc xã Nong Lay), bà Lò Thị Bon cho biết, người La Ha chủ yếu sinh sống xen kẽ với đồng bào Thái nên văn hóa có sự giao thoa, đa số nói tiếng dân tộc Thái.
Thực hiện Dự án 9, Chương trình MTQG 1719, tháng 11/2024 tỉnh Sơn La đã phục dựng Lễ hội Láng Pang Ả của dân tộc La Ha ở bản Hán, xã Chiềng Pha, huyện Thuận Châu (cũ), nay là xã Bình Thuận. Việc phục dựng lễ hội góp phần xây dựng sản phẩm văn hóa du lịch cho tỉnh.
“Chúng tôi luôn mong muốn gìn giữ được văn hóa riêng của người La Ha, nhất là Lễ hội Pang A”, bà Bon chia sẻ.
Đây cũng là mong muốn của đồng bào dân tộc La Ha ở Sơn La, nhất là những người ở độ tuổi “xưa nay hiếm”. Vì vậy, khi triển khai Dự án 9 của Chương trình MTQG 1719, tỉnh Sơn La đã phục dựng các lễ hội truyền thống, đồng thời bố trí kinh phí để di sản văn hóa của đồng bào “sống” trong dòng chảy đương đại.
Bản Song, xã Chiềng La có gần 100 hộ với 450 nhân khẩu, trong đó dân tộc La Ha chiếm gần 60%. Từ nhiều năm nay, bản duy trì 2 đội văn nghệ quần chúng, thường xuyên luyện tập các tiết mục mang đậm bản sắc dân tộc La Ha.
Theo ông Cà Văn Tương, Trưởng bản Song, hằng năm địa phương hỗ trợ kinh phí để 2 đội văn nghệ bản hoạt động hiệu quả. Trong đó, xã hỗ trợ 4 triệu đồng, bản hỗ trợ 2 triệu đồng để mua sắm đạo cụ, trang phục và phương tiện tập luyện, biểu diễn.
“Các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở bản Song không chỉ dừng lại ở việc biểu diễn, mà còn giúp gắn kết cộng đồng, là động lực để đồng bào La Ha đoàn kết phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc truyền thống”, ông Tương cho biết.
Đưa văn hóa thành sản phẩm du lịch độc đáo
Cùng với việc phục dựng, phát huy lễ hội truyền thống, các tín ngưỡng dân gian của đồng bào La Ha cũng được tỉnh Sơn La quan tâm gìn giữ. Có thể kể đến Lễ cúng bản (hay còn gọi là “Xên bản”) ở bản Mồng Nọi, xã Mường Khiêng, trước sáp nhập thuộc xã Liệp Tè, huyện Thuận Châu.
Hằng năm xã Mường Khiêng hỗ trợ kinh phí để 2 đội văn nghệ bản Song hoạt động.Theo ông Lò Văn Định, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Khiêng, bản Mồng Nọi có 40 hộ là đồng bào dân tộc La Ha. Đồng bào có Lễ cúng bản - là dịp người dân bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống yên vui, hạnh phúc.
“Xã luôn quan tâm gìn giữ, phát huy các lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc, trong đó có Lễ cúng bản của đồng bào La Ha. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục có những cơ chế, chính sách để bảo tồn các lễ hội này”, ông Định cho biết.
Với sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, bản sắc văn hóa của dân tộc La Ha đang được bảo tồn, phát huy. Những di sản truyền thống đó đã và đang làm nên bản sắc riêng có của dân tộc La Ha.
Ở một số địa bàn, với sự nhạy bén về kinh tế thị trường cùng “gu” thẩm mỹ độc đáo, đồng bào dân tộc La Ha đang đưa nét đẹp, bản sắc văn hóa trở thành những sản phẩm du lịch ấn tượng để phát triển kinh tế - xã hội.
Bản Kẻ, xã Ngọc Chiến là nơi sinh sống của 340 nhân khẩu, trong đó dân tộc La Ha có hơn 200 nhân khẩu, chiếm 63,23% dân số của bản. Từ lợi thế bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào La Ha, bản Kẻ đang trở thành điểm du lịch hấp dẫn của xã Ngọc Chiến.
Lấy cảm hứng từ chum rượu cần, bản Kẻ, xã Ngọc Chiến đã xây dựng khu Chum Đá Lẩu Xá gồm 23 chiếc chum, kích thước lớn nhất cao 3m, nhỏ nhất cao 1,5m làm điểm nhấn trong kế hoạch phát triển du lịch của bản.Theo ông Lò Văn Luốn, Trưởng bản Kẻ, rượu cần là một thành tố văn hóa quan trọng của đồng bào La Ha. Lấy cảm hứng từ chum rượu cần, bản Kẻ đã xây dựng khu “Chum Đá Lẩu Xá” gồm 23 chiếc chum; chiếc lớn nhất cao 3m, nhỏ nhất cao 1,5m, làm điểm nhấn trong kế hoạch phát triển du lịch của bản.
“Bãi đá được xây dựng vào tháng 4/2019 và đón khách du lịch từ tháng 12/2022. Từ đó đến nay, bản Kẻ đông vui, rộn ràng hơn; bà con vừa có thêm thu nhập, văn hóa truyền thống có điều kiện lan tỏa”, ông Luốn cho biết.
Từ bản Kẻ đến bản Song, bản Mồng Nọi,… có thể thấy văn hóa không chỉ là “phần hồn” của đồng bào dân tộc La Ha, mà còn đang trở thành nguồn lực mềm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Những giá trị truyền thống được khơi dậy, được trao truyền và “hiện đại hóa” thông qua các sản phẩm du lịch, lễ hội, không gian văn hóa; đồng bào La Ha đã có thêm sinh kế, thêm niềm tự hào và thêm động lực vươn lên thoát nghèo bền vững.
