Từ những bản làng đến không gian số

Đưa công nghệ vượt núi, rút ngắn khoảng cách vùng miền

Tại Thanh Hóa, mô hình “Bản, làng với công nghệ số” đang từng bước đưa công nghệ vượt qua những cách trở địa hình để đến gần hơn với đồng bào miền núi. Từ đó, khoảng cách phát triển giữa vùng cao với vùng thuận lợi hơn cũng dần được rút ngắn.

Ở xã Yên Thắng, chuyển đổi số đang tạo ra thay đổi rõ rệt trong đời sống người dân. Nếu trước đây, để hoàn tất một thủ tục hành chính, người dân phải mất nhiều thời gian đi lại, thì nay nhiều giấy tờ đã có thể thực hiện ngay tại nhà thông qua ứng dụng VNeID.

Để mô hình phát huy hiệu quả, lực lượng Công an xã đã trực tiếp đến từng thôn bản tuyên truyền, hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng. Từ cách làm “cầm tay chỉ việc”, kỹ năng số của người dân từng bước được nâng lên; những việc vốn xa lạ như khai báo thông tin hay nộp hồ sơ trực tuyến nay đã trở thành thao tác quen thuộc.

Tại thôn Đồng Đờng, xã Hướng Hiệp, tỉnh Quảng Trị, chuyển đổi số cũng đang mang lại những thay đổi rõ nét trong đời sống đồng bào Bru Vân Kiều. Dù giao thông còn nhiều khó khăn, nhưng nhờ được trang bị máy tính, máy in và kết nối Internet, người dân nơi đây đã có thể tiếp cận các dịch vụ công ngay tại thôn, giảm bớt đáng kể thời gian và chi phí đi lại.

Được tập huấn sử dụng các ứng dụng như Zalo, Facebook, VNeID, Trưởng thôn Hồ Cu đã từng bước ứng dụng công nghệ vào công việc hằng ngày. Nhóm Zalo của thôn được lập, giúp các thông báo, chủ trương từ xã đến với người dân chỉ trong vài phút, thay vì phải mất hàng giờ đi từng nhà như trước.

Không dừng lại ở đội ngũ cán bộ cơ sở, người dân trong thôn, đặc biệt là lớp trẻ, cũng bắt đầu chủ động tiếp cận công nghệ số. Nhiều người đã biết mua bán qua mạng, thanh toán không dùng tiền mặt và tự thực hiện một số thủ tục hành chính đơn giản qua cổng dịch vụ công. Từ chỗ còn bỡ ngỡ với điện thoại thông minh, họ đang dần sử dụng công nghệ như một công cụ thiết thực phục vụ cuộc sống.

Thực tế đó cho thấy, khi công nghệ được đưa đến đúng nơi, đúng cách, chuyển đổi số có thể trở thành cầu nối hiệu quả giữa người dân với chính quyền, đồng thời mở ra thêm nhiều cơ hội phát triển cho các bản làng vùng cao.

Hiện đại hóa công tác dân tộc trên nền tảng công nghệ

Tại xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai, tinh thần Nghị quyết 57 đang được hiện thực hóa bằng những thay đổi cụ thể trong công tác dân tộc. Từ quản lý dữ liệu đến triển khai chính sách, công nghệ số đang giúp chính quyền địa phương phục vụ người dân nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Ông Lý Hữu Sơn, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hưng Khánh, cho biết, địa phương xác định chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để rút ngắn khoảng cách phát triển giữa miền núi và vùng thuận lợi hơn.

“Khi hạ tầng số được phủ rộng, người dân vùng cao có điều kiện tiếp cận thông tin, dịch vụ công thuận lợi hơn, đồng thời việc triển khai chính sách dân tộc cũng minh bạch và hiệu quả hơn”, ông Sơn chia sẻ.

Đến nay, 24/24 nhà văn hóa thôn trên địa bàn xã đã được phủ sóng Wi-Fi miễn phí, cùng với 24 tổ công nghệ số cộng đồng thường xuyên hỗ trợ người dân tiếp cận các nền tảng số. Nhờ đó, tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến tại xã đã đạt trên 80%, tạo chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính ở địa bàn miền núi.

Theo ông Sơn, điều quan trọng nhất là người dân đã dần thay đổi thói quen tiếp cận chính sách. “Trước đây người dân phải chờ cán bộ hướng dẫn, nay nhiều hộ đã chủ động tra cứu thông tin, nộp hồ sơ trực tuyến ngay trên điện thoại. Đó là bước chuyển rất quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ở vùng đồng bào DTTS”, ông Sơn cho biết.

Không chỉ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, xã Hưng Khánh còn triển khai các mô hình như “Bình dân học vụ số”, “Người bạn số”, hướng tới hình thành lực lượng “công dân số” tại cơ sở, giúp người dân từng bước ứng dụng công nghệ vào sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

“Mục tiêu lâu dài là để người dân vùng cao không đứng ngoài quá trình chuyển đổi số, qua đó tạo nền tảng phát triển bền vững cho vùng đồng bào DTTS”, ông Sơn nhấn mạnh.

Ghi nhận của phóng viên tại xã Tân Tiến, tỉnh Tuyên Quang cho thấy, hiệu quả rõ nét của việc đưa chuyển đổi số về tận cơ sở. Việc thành lập Trung tâm Chuyển đổi số cộng đồng đã tạo thêm một điểm tựa để người dân tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn, nhất là trong giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến.

Lực lượng hỗ trợ chủ yếu là đoàn viên thanh niên - những người được tập huấn kỹ năng số và có kiến thức công nghệ thông tin để trực tiếp hướng dẫn người dân. Sau gần 3 tháng đi vào hoạt động, Trung tâm Chuyển đổi số cộng đồng đã thu hút đông đảo người dân đến thực hiện các thủ tục hành chính, từng bước hình thành thói quen tiếp cận dịch vụ công trên nền tảng số.

Đặc biệt, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã xác định, ứng dụng công nghệ thông tin là khâu đột phá trong cải cách hành chính. Chỉ trong quý I/2026, Trung tâm đã tiếp nhận 502 hồ sơ, trong đó 100% hồ sơ được thực hiện trực tuyến; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 98,8%, mức độ hài lòng của người dân đạt 100%. Toàn bộ quy trình được thực hiện trên môi trường điện tử, giúp người dân dễ dàng theo dõi tiến độ, giảm thời gian và chi phí đi lại.

Tân Tiến là xã có địa bàn rộng với hơn 10.600 nhân khẩu, trong đó 99% là đồng bào DTTS, vì vậy việc triển khai chuyển đổi số được địa phương thực hiện linh hoạt theo từng khu vực. Các nội dung được cụ thể hóa bằng kế hoạch rõ việc, rõ người, gắn với điều kiện thực tế từng thôn bản; cán bộ bám sát cơ sở, tăng cường đối thoại, kịp thời tháo gỡ khó khăn để tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Ông Phùng Thế Tài, Bí thư Đảng ủy xã Tân Tiến, cho biết: “Địa phương xác định lấy tổ chức đảng làm trung tâm để dẫn dắt mọi hoạt động, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả trong vận hành chính quyền. Khi người dân thấy thuận lợi, tin tưởng và chủ động tham gia, đó chính là kết quả rõ nhất của chuyển đổi số ở cơ sở”.

Từ những bản làng xa xôi, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội để người dân vùng đồng bào DTTS tiếp cận thuận lợi hơn với dịch vụ công, thông tin và các chính sách hỗ trợ. Khi công nghệ thực sự về tới cơ sở, khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi không chỉ được rút ngắn bằng hạ tầng số, mà còn bằng những đổi thay cụ thể trong đời sống người dân. Đó cũng chính là nền tảng để Nghị quyết 57 từng bước đi vào cuộc sống, tạo động lực phát triển bền vững cho vùng đồng bào DTTS.